Brief regering : Tweede voortgangsrapportage VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen in zorg, welzijn en sport

Nr. 182 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 12 mei 2025

Het vorige kabinet is in 2022 de VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen
gestart (hierna: de aanpak). Met deze brief informeer ik u voor de laatste maal over
de stand van zaken. Zoals ook eerder aangegeven1, loopt de VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen in zijn huidige vorm tot
eind 2025. Daarna is het aan de veldpartijen om verdere uitvoering te geven aan het
bestrijden van discriminatie in de zorg, welzijn en sport.

Met deze brief worden de volgende moties en openstaande toezeggingen afgedaan:

• De toezegging over het toezenden van de tweede voortgangsrapportage van de VWS-brede
aanpak discriminatie en gelijke kansen2 eind 2024;

• De toezegging aan de Kamer over het tussentijds op de hoogte brengen van de voortgang
van het VWS-breed onderzoek naar discriminatie in de zorg, welzijn en sport.3

• De toezegging over een compleet overzicht van acties per maatregel rondom de beleidsnota
cultuursensitieve zorg.4;

• De toezegging de Kamer te informeren over het onderzoeksprogramma van ZonMw over diversiteitsensitief
werken in de zorg.5

• De motie Simons c.s. die het kabinet oproept om in gesprek te gaan met artsenorganisaties,
onderzoeks- en opleidingsinstellingen om te bezien op welke wijze beleid op cultuursensitieve
zorg verbeterd kan worden.6

• De toezegging de Kamer te informeren over het onderzoek rondom de doorwerking van
het slavernijverleden in de zorg en welzijn7

• De toezegging over de mogelijkheden rondom onafhankelijke zorgdiscriminatiemeldpunten8;

• Een reactie op het rapport «Leeftijd is maar een getal». Dit verzoek is ingediend
tijdens de procedurevergadering van 15 januari 2025 van de vaste commissie voor Volksgezondheid,
Welzijn en Sport.9 U vindt de reactie in bijlage 1.

• De toezegging van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)
dat de Kamer (in het bijzonder de vaste commissie BZK) dit voorjaar een brief inzake
de voortgang van de aanpak van discriminatie in de zorg, welzijn en sport ontvangt.10

1. Interdepartementale samenwerking

Sinds 2022 trekt het Ministerie van VWS samen op met het Ministerie van BZK, Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (SZW), Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) en Justitie
en Veiligheid (JenV) in de versterking van de aanpak discriminatie en racisme. Zo
zijn er beleidslijnen opgesteld en worden deze uitgewerkt om de interdepartementale
aanpak van online discriminatie, racisme en hate speech te versterken.

Met het bureau van de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR)
wordt samengewerkt aan een Nationaal Programma 2025 met daarin een Meerjarenagenda
2024–2029. Er is binnen deze interdepartementale samenwerking ook contact met de Staatscommissie
tegen Discriminatie en Racisme, die op 13 februari haar voortgangsrapportage aan de
Minister-President heeft aangeboden.

Het Ministerie van VWS werkt daarnaast samen met de Ministeries JenV, BZK, SZW en
OCW aan de Strategie Bestrijding Antisemitisme11. Deze strategie is een meerjarige aanpak waarbij we als kabinet ieder jaar opnieuw
zullen kijken naar de effectiviteit van maatregelen en verdere versterkingen op het
gebied van antisemitisme. De strategie is opgesteld samen met de Nationaal Coördinator
Antisemitismebestrijding (NCAB).

2. Relevante inhoudelijke vraagstukken

2.1 Onderzoek

VWS-breed onderzoek

Uit het verkennend onderzoek «Discriminatie in de zorg en de sport: wat weten we (niet)?»12 is onder andere naar voren gekomen dat beschikbare onderzoeken naar dit onderwerp
vooral kwalitatief zijn. Voor een beter beeld van prevalentie en omvang is ook een
kwantitatief onderzoek uitgevoerd, wat daarnaast ingaat op oorzaken en impact. Het
onderzoek is recent afgerond. De onderzoeksrapportage inclusief bijlagen is opgenomen
als bijlage 2 bij deze brief.

Onderzoek naar de meerwaarde van cultuursensitief werken voor zorgpersoneel

Amsterdam UMC en Movisie hebben kwalitatief onderzoek gedaan naar zorgaanbieders die
cultuursensitief werken. Hierbij stond de vraag centraal: «Wat zijn de uitdagingen
en de meerwaarde voor het zorgpersoneel en de organisaties?» Vrijwel alle gesproken
zorgverleners die cultuursensitief werken, geven aan dat dit bijdraagt aan hun werkplezier.
Tegelijkertijd bestaat een risico op overbelasting, mede door de hoge verwachtingen
en betrokkenheid van zorgverleners en uitdagingen rondom grenzen stellen. De onderzoeksrapportage
en een samenvatting zijn opgenomen als bijlage 3 bij deze brief.

Onderzoek naar ongewenst gedrag op de arbeidsmarkt

Zoals mijn voorganger in de eerdere voortgangsrapportage13 heeft vermeld, is er een onderzoek uitgevoerd naar effectieve tools, interventies
en maatregelen die werkgevers in de zorg en welzijn toe kunnen passen voor het tegengaan,
omgaan met en voorkomen van ongewenst gedrag tegen zorgpersoneel. Ongewenst gedrag
is in dit onderzoek toegespitst op discriminatie en seksueel grensoverschrijdend gedrag.
De onderzoekers doen verschillende aanbevelingen. De resultaten van dit onderzoek
en een samenvatting zijn als bijlage 4 toegevoegd bij deze brief.

2.2 Diversiteitsensitieve zorg

Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer

In april 2024 is de Bestjoersôfspraak Fryske taal en kultuer (BFTK) door het Rijk en de provincie Fryslân ondertekend. In het bestuurlijk akkoord
is toegezegd dat VWS jaarlijks EUR 60.000,- toekent aan de Afûk voor de duur van vijf
jaar. De Afûk is een belangrijke instelling voor het beschermen en bevorderen van
de Friese taal en cultuur. Deze middelen worden ingezet om cultuurspecifieke zorgprojecten
uit te voeren.

Beleidsnota maatregelen diversiteitsensitieve zorg

In eerste voortgangsrapportage van de VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen14 is de voortgang geschetst van de lopende beleidsmaatregelen rondom de beleidsnota
diversiteitsensitieve zorg.15 De maatregelen zijn inmiddels allemaal uitgevoerd of geborgd in lopend beleid. In
bijlage 5 van deze brief staat een overzicht met de uitkomsten van de maatregelen
uit deze beleidsnota. Als uitvloeisel hiervan is ZonMw in juli 2024 een pilotprogramma
«Diversiteitsensitief werken in de zorg» gestart. Hiermee wordt de beweging ten aanzien
van een diversiteitsensitieve aanpak in de zorg voortgezet en bestendigd. De programmalijnen
richten zich op implementatie in de praktijk en verankering in opleiding. De projecten
worden eind 2026 afgerond.

Motie Simons c.s.

Het lid Simons heeft tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen op 21 september 2023
een motie ingediend die het kabinet oproept om in gesprek te gaan met artsenorganisaties,
onderzoeks- en opleidingsinstellingen om te bezien op welke wijze beleid op cultuursensitieve
zorg verbeterd kan worden. In de motie noemt zij dat er hierbij aandacht dient te
zijn voor zaken als discriminatie binnen opleidingen, achterhaalde curricula, racisme
in medische richtlijnen en gebrekkig medisch onderzoek naar diverse lichamen zoals
zwarte mensen en mensen van kleur16. Hieronder wordt per punt een uitleg van uitgevoerde, of nog uit te voeren acties
gegeven:

• Discriminatie binnen opleidingen: Hier heb ik u eerder over geïnformeerd in de VWS stand van zakenbrief rondom moties
en toezeggingen van VWS.17

• Achterhaalde curricula: In samenwerking met VWS heeft ZonMw het programma rondom diversiteitssensitief werken
opgezet. Het programma wordt momenteel uitgevoerd. Programmalijn 2 gaat over het verankeren
van diversiteitssensitief werken in het onderwijs.

• Racisme in medische richtlijnen: Het is aan het veld, en dus aan (beroeps)organisaties van zorgverleners zelf, om
(medische) richtlijnen op te stellen. De rol van VWS hierin is slechts agenderend.
Binnen verschillende beroepsorganisaties is er beweging op dit thema.

• Gebrekkig medisch onderzoek naar diverse lichamen: Over dit thema voert VWS gesprekken met verschillende kennisinstituten en onderzoekers.
De uitdagingen rondom dit vraagstuk zijn vaak groot en complex. Zo is het belangrijk
niet te overgeneraliseren wat betreft de relatie tussen etniciteit en diagnose omdat
leefstijl en andere factoren ook bepalend kunnen zijn.

Vrouwspecifieke aandoeningen

Voor het Kennisprogramma Vrouwspecifieke gezondheid, dat is gestart in 2024 bij ZonMw,
is een totaalbudget van € 15 miljoen beschikbaar gesteld. Het doel van het kennisprogramma
is inzet op meer kennis en aandacht voor vrouwspecifieke aandoeningen en somatische
gezondheidsproblematiek. Betere diagnostiek en behandeling van deze aandoeningen moet
ervoor zorgen dat vrouwen eerder de benodigde hulp zoeken en passende zorg krijgen.

Naar aanleiding van de aangenomen motie Dobbe c.s18 over de uitvoering van een Nationale Strategie Vrouwengezondheid zullen de inzet
en acties die lopen binnen het Ministerie van VWS op het gebied van vrouwspecifieke
zorg worden gebundeld. De Ministeries van OCW en SZW zal worden gevraagd op welk beleid
wordt ingezet of kan worden ingezet op het gebied van vrouwspecifieke gezondheid.
Hierbij kan worden gedacht aan beleid rondom het voorkomen van verzuim, de rol van
bedrijfsartsen en bijvoorbeeld het opleiden van zorgprofessionals. De Tweede Kamer
zal halverwege 2025 over de aanpak geïnformeerd worden.

DSD/Intersekse en Dutch Protocol

Met de brief van 14 november jl. is de Tweede Kamer mede namens de Staatssecretaris
van OCW geïnformeerd over het voorkomen van non-consensuele niet-noodzakelijke medische
behandelingen (hierna: nnmb’s). Op 6 juli 2023 is uw Kamer geïnformeerd19 over een verkenning die samen met betrokkenen en zorgprofessionals is gedaan naar
hoe nnmb’s bij kinderen met een DSD-conditie (Differences of Sex Development)/intersekse
kinderen konden worden voorkomen. Daarbij zou zowel gekeken worden naar de in ontwikkeling
zijnde kwaliteitstandaard DSD als naar de voors en tegens van een wettelijk verbod
op nnmb’s. Het huidige en het toekomstige belang van het kind heeft bij deze verkenning
vooropgestaan. Onderdeel van deze verkenning is ook een rondetafelgesprek met experts
en betrokken organisaties geweest, omdat het van

belang is dat alle betrokken partijen, ervaringsdeskundigen en (medische) deskundigen
worden gehoord. Voor de zomer van 2025 zal het kabinet een Emancipatienota aan de
Tweede Kamer sturen, In deze nota zullen de concrete doelen en maatregelen op het
gebied van emancipatie worden uitgewerkt voor de huidige kabinetsperiode. Het verslag
van de rondetafelbijeenkomst wordt meegenomen als input voor deze Emancipatienota.

Daarnaast is in het kader van o.a. de motie Hertzberger20 een onafhankelijk advies aan de Gezondheidsraad (GR) gevraagd over de zogenaamde
Dutch Protocol-behandelmethode. De GR zal op basis van de stand van de wetenschap
adviseren. Dit verzoek is op 13 mei 2024 bij de GR neergelegd. Op dit moment worden
de voorbereidingen getroffen voor de samenstelling van de commissie binnen de GR die
zich hierover zal gaan buigen. Ik verwacht dit advies in het eerste kwartaal 2026.

2.3 Overige activiteiten

Doorwerking van het slavernijverleden

In antwoord op Kamervragen van het lid El Abassi over het bericht «Mythe van hogere
pijngrens bij migranten» is toegezegd dat u geïnformeerd wordt over lopend onderzoek
naar deze onderwerpen. Het Ministerie van VWS heeft een verkennend onderzoek geïnitieerd
naar mogelijke invloeden van het slavernijverleden op gezondheid en zorg. Dit onderzoek
streeft ernaar bestaande inzichten samen te brengen en verder te verdiepen. Uw Kamer
wordt in het najaar van 2025 geïnformeerd over de bevindingen.

OVIVI en OCIVI

Met de aanpak «Ons Voetbal Is Van Iedereen (OVIVI)» zet de overheid (de Ministeries
van VWS, SZW, OCW en JenV) zich samen met de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (KNVB)
en partners in tegen discriminatie, racisme, antisemitisme en homofobie in het voetbal.
Sportbonden en het Nederlands Olympisch Comité en de Nederlandse Sport Federatie (NOC*NSF)
zijn in navolging van de KNVB gestart met een sportbrede aanpak tegen discriminatie
en voor inclusie onder de noemer «Onze Club Is Van Iedereen» (OCIVI)21. Er zijn 12 sportbonden en -organisaties die actief deelnemen binnen OCIVI. Op verzoek
van VWS worden beide programma’s door het Mulier Instituut gemonitord.

VN verdrag Handicap

Begin 2024 is de Nationale Strategie VN-verdrag Handicap 2040 vastgesteld. De Staatssecretaris
van Langdurige en Maatschappelijke Zorg laat deze strategie nu vertalen in een werkagenda
met concrete maatregelen voor een eerste periode van vijf jaar. De totstandkoming
van de Nationale Strategie was een proces dat het Ministerie van VWS samen met ervaringsdeskundigen,
organisaties die hen vertegenwoordigen, andere partners en ministeries heeft vormgegeven.
Dit wordt voortgezet voor de totstandkoming van de werkagenda.

Meldpunten in de zorg

Door de voormalig Minister voor Langdurige Zorg en Sport is toegezegd22 u te informeren over de mogelijkheden rondom onafhankelijke zorgdiscriminatiemeldpunten
en de rol van antidiscriminatievoorzieningen (ADV’s) hierin. In 2023 is in opdracht
van het Ministerie van BZK een onderzoek naar de inrichting, taken en financiering
van ADV’s verricht. Het Ministerie van BZK heeft u met een Kamerbrief23 op de hoogte gesteld van het voorkeursscenario: het opzetten van een stevige centrale
organisatie met lokale meldpunten.

Het Ministerie van BZK heeft onlangs een hoofdlijnennotitie over de versterking van
het stelsel van ADV’s opgesteld waarin dit scenario is uitgewerkt24. De positionering van de meldpunten in verschillende sectoren zoals de zorg wordt
in deze fase niet meegenomen.

Tot slot

De VWS-brede aanpak discriminatie en gelijke kansen loopt in zijn huidige vorm tot
eind 2025 en wordt vervolgens afgebouwd. Daarna is het aan de veldpartijen om verdere
uitvoering te geven aan het bestrijden van discriminatie in de zorg, welzijn en sport.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, M. Agema