Brief regering : Evaluatie covidcrisisregelingen (Bonus-, COZO en IC-regeling)

25 295
Infectieziektenbestrijding

Nr. 604
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 18 april 2025

Hierbij bied ik u de evaluaties van de zogenaamde covidcrisisregelingen aan (Bonusregeling,
Coronabanen in de Zorg (COZO) en de opschalingsregeling Intensive care capaciteit
(IC)). Deze evaluaties zijn uitgevoerd conform de bepalingen uit de Comptabiliteitswet
en de Regeling periodiek evaluatieonderzoek. Voor de Bonus- en COZO-regeling is dit
tevens nog expliciet toegezegd naar aanleiding van vragen in het kader van de Najaarsnota
20231.

Toelichting evaluatie covidcrisisregelingen

De eerste golf van de covidpandemie leidde tot een zeer hoge werkdruk bij zorgpersoneel,
extra taken voor zorgaanbieders door covidmaatregelen en een tekort aan IC-capaciteit.
In dit kader zijn drie crisisregelingen opgezet:

1. Subsidieregeling bonus zorgprofessionals COVID-19 (Bonusregeling) om zorgmedewerkers
te bedanken voor hun uitzonderlijke prestatie tijdens covid.

2. Subsidieregeling opschaling curatieve zorg COVID-19 (IC-regeling) om IC-capaciteit
op te kunnen schalen en (acute) reguliere zorg daarmee zoveel mogelijk te kunnen continueren.

3. Subsidieregeling coronabanen in de zorg (COZO-regeling) om onbenut arbeidspotentieel
in te zetten voor tijdelijke functies om zorgprofessionals te ontlasten.

In de eindevaluatie wordt geconstateerd dat deze regelingen grotendeels doeltreffend
waren. Verder wordt geconstateerd dat de keuze voor subsidie als instrument logisch
was. Het subsidie instrument maakte tijdens covid snelle financiering mogelijk van
tijdelijke activiteiten in meerdere domeinen. VWS bleek in staat om, ook onder hoge
tijdsdruk, de regelingen redelijk goed op te zetten.

Wel wordt een aantal kanttekeningen geplaatst. De voornaamste kanttekening betreft
de doelmatigheid van de regelingen. Zo ervoeren zorgverleners de Bonusregeling grotendeels
als blijk van waardering, maar mede door een gebrek aan afbakening voor de eerste
bonus werd het budget van € 1,4 miljard met € 800 miljoen overschreden door het grotere
aantal aanvragen.

De IC-regeling stelde ziekenhuizen in staat op te schalen conform het opschalingsplan
Landelijk Netwerk Acute Zorg. De oorspronkelijke verantwoordingseisen sloten echter
niet aan bij de registratiewijze van ziekenhuizen, wat financiële onzekerheid veroorzaakte.
De COZO-regeling bereikte minder zorgaanbieders dan verwacht, maar gebruikers vonden
de regeling effectief. Tegelijkertijd is een kwart van de subsidiegelden aangemerkt
als mogelijk misbruik en oneigenlijk gebruik.

De evaluatie geeft ook verschillende aanbevelingen. Allereerst wordt aanbevolen om
bij het opstellen van crisisregelingen rekening te houden met ontbrekende kennis en
informatie, vooral wanneer VWS een grotere rol vervult dan gebruikelijk. Tijdens crisissituaties
dient te worden gezorgd voor het benodigde inzicht in de werkwijze en bedrijfsvoering
van zorgaanbieders, bijvoorbeeld door een klankbordgroep met accountants van zorgaanbieders
te betrekken bij de totstandkoming van regelingen. De tweede aanbeveling is om bij
toekomstige (crisis)regelingen op voorhand duidelijke en meetbare doelstellingen te
formuleren. Indien dit niet lukt, moet publiekelijk uit worden gelegd wat de nadelige
gevolgen zijn voor de doel- en rechtmatigheid als deze doelstellingen niet worden
opgesteld. Verder moeten deze nadelige gevolgen af worden gewogen tegen de mogelijke
voordelen, zoals het kunnen realiseren van de gewenste snelheid. De laatste aanbeveling
is om, in situaties zonder directe relatie met de begunstigden en zonder sturingsmogelijkheden,
een expliciete keuze te maken voor het (al dan niet) afbakenen van de doelgroep.

Door VWS zijn reeds aanpassingen doorgevoerd naar aanleiding van eerder gesignaleerde
knelpunten bij de geëvalueerde regelingen. Zo worden nu standaard accountantsprotocollen
opgesteld voorafgaand aan de publicatie van een nieuwe regeling. Wanneer er bij een
subsidieregeling bewust wordt afgeweken van het beoogde controlebeleid voor rechtmatige
verstrekking van middelen moet hier toestemming voor worden gegeven door de secretaris-generaal.
Daarnaast heeft DUS-I, op basis van lessen uit de covidcrisisregelingen, vastgelegd
dat de voorschriften voor de verantwoording volledig op orde moeten zijn voordat een
positieve uitvoeringstoets kan worden afgegeven.

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
V.P.G. Karremans