Brief regering : Beoordeling voorstel Europese Commissie voor verlengen opschorting vrijwaringsmaatregelen op Oekraïens ijzer en staal

Nr. 205
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSHULP

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 31 maart 2025

Op 7 maart jl. publiceerde de Europese Commissie een voorstel voor het verlengen met
drie jaar van de huidige opschorting van vrijwaringsmaatregelen op Oekraïens ijzer
en staal.1 Gezien het belang dat het kabinet hecht aan het tijdig informeren van uw Kamer, de
voorziene snelheid van het Brusselse onderhandelingsproces, en het feit dat het voorliggende
voorstel een reeds bestaande opschorting verlengt, heb ik ervoor gekozen u per brief
een appreciatie van het voorstel te doen toekomen in plaats van per BNC-fiche.

Deze brief zal eerst de inhoud en motivatie van het voorstel bespreken, om vervolgens
de impact van het voorstel in te schatten en daarna de Nederlandse positie ten aanzien
van het voorstel toe te lichten.

Inhoud van het voorstel

Sinds 2018 heeft de EU vrijwaringsmaatregelen ingesteld op de import van bepaalde
staal- en ijzerproducten, om economische schade voor Europese staalproducenten te
voorkomen. Het nu voorliggende voorstel voorziet in het verlengen van de huidige opschorting
van vrijwaringsmaatregelen op staal- en ijzerproducten afkomstig uit Oekraïne. Daarmee
wordt voorkomen dat Oekraïne met de tarieven onder de vrijwaringsmaatregelen wordt
geconfronteerd bij de export van ijzer en staal naar de EU.

De opschorting was onderdeel van het eerste pakket aan autonome handelsmaatregelen
voor Oekraïne, dat op 4 juni 2022 in werking getreden is.2 De maatregel is vervolgens onderdeel geweest van de twee éénjarige verlengingen van
de autonome handelsmaatregelen.3 Deze maatregelen lopen per 5 juni a.s. af.

De duur van de nu voorgestelde verlenging van de opschorting is voor een aanvankelijke
periode van drie jaar na inwerkingtreding, met daaropvolgende stilzwijgende verlengingen
van nogmaals drie jaar. De Raad of het Europees Parlement kan verlenging voorkomen
door uiterlijk drie maanden voor het verstrijken van een driejarige periode aan te
geven tegen verlenging te zijn.

In het voorstel wordt aan de Commissie een uitvoerende bevoegdheid toegekend om tijdelijk
de opschorting te kunnen pauzeren voor een specifiek product als dat nodig is. Dit
is een nieuwe bevoegdheid ten opzichte van de huidige autonome handelsmaatregelen
en biedt meer handelingsperspectief mocht de opschorting onverwacht toch tot problemen
bij de Europese staalsector leiden.

Motivatie van het voorstel

De Europese Commissie motiveert het voorstel met een beroep op de noodzaak om Oekraïne
economisch te blijven steunen. De Russische grootschalige invasie van Oekraïne heeft
een blijvend negatief effect op de Oekraïense economie. Deze opschorting van importheffingen
op Oekraïense producten komt tegemoet aan het verzoek van Oekraïne aan de EU om steun
te verlenen aan het behoud van de Oekraïense handelspositie en verdieping van de handelsrelatie
met de EU. De autonome handelsmaatregelen hebben volgens de Commissie Oekraïense bedrijven
flexibiliteit en zekerheid geboden, maar deze lopen per 5 juni a.s. af. Exporten van
staal en ijzer blijven een belangrijke inkomstenbron voor de Oekraïense economie,
ondanks dat veel staalfabrieken door Rusland bezet of verwoest zijn. Dit voorstel
verzekert daarom de markttoegang tot de EU voor Oekraïense staal- en ijzerproducenten.

Impact van het voorstel

Er is geen verandering ten opzichte van de status quo te verwachten, aangezien op
dit moment Oekraïne reeds uitgezonderd is van de vrijwaringsmaatregelen. De impact
hiervan op de Nederlandse staal- en ijzersector is klein geweest, gezien de relatief
kleine volumes van Oekraïense staal- en ijzerexporten naar de EU en Nederland als
gevolg van de Russische agressieoorlog tegen Oekraïne.

Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel

Essentie Nederlands beleid op dit terrein

Het kabinet heeft de grootschalige Russische invasie van Oekraïne ten scherpste veroordeeld.
De Russische oorlog tegen Oekraïne is de grootste geopolitieke inbreuk op de internationale
politieke en economische stabiliteit sinds de Tweede Wereldoorlog en een flagrante
schending van het internationaal recht. De voortdurende Russische agressie vraagt
om onverminderde steun aan Oekraïne. Dit geldt ook voor steun aan de Oekraïense economie,
die hard wordt geraakt door de oorlog die in het land woedt.

Het kabinet verwelkomde in 2022, 2023 en 2024 de (verlenging van de) autonome handelsmaatregelen,
omdat tijdelijke opschorting van importheffingen op Oekraïense producten maatregelen
mogelijk een deel van de negatieve economische consequenties voor Oekraïne als gevolg
van de oorlog kunnen mitigeren.

Beoordeling en inzet ten aanzien van het voorstel

Gelet op het blijvende belang van economische steun, zal het kabinet de voorgestelde
verlenging van de opschorting van vrijwaringsmaatregelen op ijzer en staal steunen.
Het kabinet zal tijdens de onderhandelingen vragen stellen over de betrokkenheid van
lidstaten bij verdere verlengingen van de opschorting van de vrijwaringsmaatregelen
en bij het eventueel pauzeren hiervan.

Daarnaast is het voor het kabinet van belang om, naast deze maatregelen op ijzer-
en staalproducten, ook de andere elementen uit de autonome handelsmaatregelen te bestendigen.
Deze maatregelen verlopen op 5 juni a.s. Nederland zal in Brussel aandacht blijven
vragen voor aanvullende voorstellen om ook de andere elementen van de handelsmaatregelen,
waaronder verbeterde markttoegang voor Oekraïense landbouwproducten, zo goed mogelijk
te bestendigen.

De Commissie is nu bezig uit te werken hoe de autonome handelsmaatregelen opgevolgd
kunnen worden; het voorliggende voorstel regelt dit enkel op het gebied van staal
en ijzer. Tijdens de onderhandelingen over de laatste verlenging van de autonome handelsmaatregelen
heeft de Commissie toegezegd aan de slag te gaan met permanente wederzijdse tariefliberalisatie
met Oekraïne onder artikel 29 van het Associatieakkoord, waarmee ook opvolging van
de autonome handelsmaatregelen op het gebied van landbouwgoederen veilig zou worden
gesteld. Hier ligt echter nog geen concreet voorstel op voor. Ik zal uw Kamer uiteraard
informeren zodra de Commissie hier een voorstel voor doet. Ondertussen zal het kabinet
zich in Brussel inzetten voor bestendiging en waar mogelijk verbreding van Oekraïense
toegang tot de Europese markt, in lijn met de motie-Paternotte en Kamminga.4

Eerste inschatting krachtenveld

Naar verwachting zal binnen de Raad een gekwalificeerde meerderheid van de lidstaten
het voorstel steunen. Ook binnen het Europees Parlement lijkt er steun te bestaan
voor dit voorstel. In het verleden was dit onderdeel van de autonome handelsmaatregelen
niet controversieel.

Overige beoordelingen en implicaties

Aangezien het voorstel voor de verlenging van de opschorting van de vrijwaringsmaatregelen
identiek is aan het gedeelte van de autonome handelsmaatregelen dat hierop ziet, zijn
de oordelen ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit ongewijzigd
vergeleken met deze oordelen voor de huidige autonome handelsmaatregelen.5

Hierbij werd positief geoordeeld over de bevoegdheid (gebaseerd op artikel 207, lid
2 van het EU-Werkingsverdrag). Het subsidiariteitsbeginsel is en was niet van toepassing,
gezien de exclusieve bevoegdheid van de Unie op het terrein van de gemeenschappelijke
handelspolitiek (artikel 3, lid 1, sub e) van het EU-Werkingsverdrag). Het oordeel
ten aanzien van de proportionaliteit is positief. De voorgestelde opschorting van
vrijwaringsmaatregelen op ijzer en staal is proportioneel aan het doel om handelsroutes
zo veel mogelijk open te houden en economische banden met Oekraïne te verdiepen. Hierbij
is een duur van drie jaar – met daaropvolgende mogelijke verlengingen van steeds drie
jaar – een redelijke tijdsperiode, met het oog op de mogelijke duur van de Russische
oorlog tegen Oekraïne en de noodzaak tot zekerheid en voorspelbaarheid voor Oekraïense
staal- en ijzerproducenten. Ook de aan de Commissie toegekende uitvoeringsbevoegdheid
om de opschorting tijdelijk te schorsen in geval van (een dreiging van) ernstige schade
voor de EU-industrie is mogelijk en wenselijk. De appreciatie ten aanzien van de financiële
implicaties en de gevolgen voor de regeldruk en administratieve lasten is ook ongewijzigd
vergeleken met de beoordeling van de huidige verordening. Er zijn geen financiële
implicaties ten opzichte van de status quo, en ook levert de verlenging geen extra
regeldruk en administratieve lasten op.

Wat de geopolitieke consequenties betreft, is het voorstel van belang om de Oekraïense
economische positie te blijven ondersteunen. Dit is noodzakelijk om de Oekraïense
militaire positie ten opzichte van Rusland niet te laten verzwakken.

Uitvoeringsaspecten

Bij de implementatie van de inhoud van het voorstel zijn geen problemen voorzien.
Wel kost de handhaving inspanningen van de Douane die door middel van het prioriteren
van de verschillende fiscale controles zijn gevonden in de huidige personele capaciteit.

De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp, R.J. Klever