Brief regering : Beantwoording vragen commissie over groot project Pallas

Nr. 29
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 18 maart 2025

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van de vaste commissie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over het PALLAS-project, in het kader van de aanwijzing van het PALLAS-project
als «groot project». De vragen zijn ingezonden op 20 februari 2025 (2025Z03171).

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. Agema

Vragen en antwoorden

Vraag 1

Kunt u een reactie geven op het artikel over Pallas in het NRC van zaterdag 8 februari
jl. en de daarin genoemde feiten? Kunt u daarbij ook de reactie van de stichting NRG
Pallas op dit artikel betrekken?

Antwoord vraag 1

Ik heb kennisgenomen van het artikel in het NRC van zaterdag 8 februari. Het Ministerie
van VWS en NRG PALLAS zijn voorafgaande aan de publicatie in de gelegenheid gesteld
om het artikel op feitelijke onjuistheden te checken en te corrigeren.

Vraag 2

Wordt de Tweede Kamer in het kader van het groot project ook geïnformeerd over de
ontwikkelingen op de grondstoffenmarkt voor de productie van medische isotopen, respectievelijk
de afzetmarkt van medisch isotopen?

Antwoord vraag 2

Met enige regelmaat wordt uw Kamer geïnformeerd over knelpunten in de beschikbaarheid
van medicijnen. Wanneer er knelpunten zijn die gevolgen hebben voor de beschikbaarheid
van medische isotopen wordt uw Kamer hierover geïnformeerd.

Vraag 3

In hoeverre heeft u, nu en in de toekomst, via Pallas invloed op de beschikbaarheid,
verdeling en prijsstelling van medische toepassingen gebaseerd op de in Petten geproduceerde
medische isotopen?

Antwoord vraag 3

De Nederlandse Staat heeft geen rechtstreekse invloed op de prijsstelling, verdeling
en beschikbaarheid van medische isotopen. Ook op de prijsstelling van het uiteindelijke
nucleaire geneesmiddel dat een farmaceutisch bedrijf op de markt brengt heeft de Staat
geen invloed. De Staat heeft alleen invloed op de toelating van hele dure geneesmiddelen
tot het verzekerde pakket.

Wel geldt dat de Staat als aandeelhouder betrokken is bij de visie van de Raad van
Bestuur van NRG PALLAS op de langetermijnwaardecreatie van de vennootschap en de daarbij
passende strategie. In de statuten van de (nog op te richten) beleidsdeelneming NRG
PALLAS is, conform de Nota Deelnemingenbeleid 20221 vastgelegd dat de Staat bij strategieherzieningen geconsulteerd moet worden om er
zorg voor te dragen dat de koers die de onderneming kiest in lijn is met het publieke
belang. Voor de strategie geldt dat het borgen van het publiek belang als leidend
principe wordt gebruikt, waarbij winstmaximalisatie niet het doel is, maar een gezonde
financiële bedrijfsvoering wel een randvoorwaarde. Verder geldt hierbij dat de staatssteungoedkeuring
door de Europese Commissie voor de PALLAS-reactor als voorwaarde stelt dat subsidies
en leningen de markt niet mogen verstoren.

Vraag 4

Kunt u het proces schetsen van de uitgevoerde gate review van het Pallas-project en
aangeven hoe en wanneer de Tweede Kamer daarover geïnformeerd wordt?

Antwoord vraag 4

NRG PALLAS mag pas starten met de bouw van de reactor, nadat de gate review succesvol
doorlopen is en de Minister van VWS op basis van de gate review besluit dat starten
met de bouw opportuun is. Het doel van de gate review is om onafhankelijk extern advies
te verkrijgen over de kwaliteit en gereedheid van de programmaorganisaties van NRG
PALLAS en VWS die betrokken zijn bij het PALLAS-reactor project en hun vermogen om
de bouwfase van het PALLAS-project te beheren en beheersen. Er wordt daarom gewerkt
met een extern en onafhankelijk gate review team dat bestaat uit ervaren projectdirecteuren
en managers van binnen en buiten de rijksoverheid. De opzet van de gate review is
uitgewerkt langs de standaard werkwijze en richtlijnen die Rijkswaterstaat hanteert
voor het uitvoeren van gate reviews.

In november 2024 heeft het gate review team interviews gehouden, waarna het team in
februari 2025 haar rapport met bevindingen en aanbevelingen heeft opgemaakt. Op basis
hiervan hebben VWS en NRG PALLAS in gezamenlijkheid een verbeterplan opgesteld. Naar
verwachting zal het gate review team begin tweede kwartaal gevraagd worden om een
eindoordeel en advies.

Na het afronden van de gate review zal in de daaropvolgende voortgangsrapportage aan
uw Kamer alle aanbevelingen en eind- oordelen van het gate review team gedeeld worden
met uw Kamer.

Vraag 5

Kunt u ingaan op de wijze waarop de huidige stichting nu wordt gefinancierd en wat
er verandert wanneer deze wordt omgezet in een vennootschap? Heeft de omzetting naar
een vennootschap nog gevolgen voor de wijze waarop de financiële verantwoording plaatsvindt
of op de beschikbaarheid van informatie?

Antwoord vraag 5

Tot aan de oprichting van de vennootschap en de omzetting naar een beleidsdeelneming
vindt de financiering van NRG PALLAS plaats door middel van leningen in de vorm van
een subsidie. Voor elke lening wordt een subsidiebeschikking afgegeven waarin voorwaarden
zijn opgenomen over de financiële verantwoording. Deze voorwaarden in de subsidiebeschikkingen
sluiten aan op de voorwaarden die VWS in de toekomst zal stellen aan de financiering.
De omzetting heeft dus geen gevolgen voor de wijze waarop financiële verantwoording
plaatsvindt.

Vanaf het moment dat NRG PALLAS een vennootschap en een beleidsdeelneming is, worden
de voorwaarden met betrekking tot de financiële verantwoording en de beschikbaarheid
van de informatie vastgelegd in de statuten van NRG PALLAS en in de financieringsovereenkomsten
tussen de Staat en NRG PALLAS en niet meer in subsidiebeschikkingen. Daarmee is de
Staat structureel verzekerd van effectieve sturingsmogelijkheden. Na de omzetting
naar een beleidsdeelneming worden er in principe geen leningen in de vorm van subsidies
meer verstrekt, maar is er sprake van kapitaalverschaffingen, waarbij onderscheid
wordt gemaakt tussen eigen vermogen en vreemd vermogen/leningen. Nieuw is dat er na
de omzetting niet alleen vreemd vermogen wordt verstrekt, maar ook eigen vermogen.

Vraag 6

Op welke wijze heeft u zicht op de uitgaven die gedaan worden door NRG Pallas en op
welke wijze kunt u daarin sturen?

Antwoord vraag 6

Gelet op het feit dat de onderneming beperkte middelen heeft om mogelijke kostenoverschrijdingen
op te vangen zal de onderneming niets anders kunnen dan proberen de consequenties
van deze overschrijdingen bij de Staat neer te leggen. Om deze reden zal ik, naast
de sturingsmogelijkheden die de Staat krijgt als enig aandeelhouder van NRG PALLAS,
aanvullende afspraken vastleggen in financieringsovereenkomsten waarvan het voornemen
is dat die tussen de Staat en NRG PALLAS zullen worden gesloten. Hierin zal onder
andere bepaald worden onder welke voorwaarden de getrancheerde financiering ten behoeve
van de bouw van het PALLAS project verstrekt wordt en welke rapportageverplichtingen
op kwartaal- en maandbasis NRG PALLAS heeft. Voorts zullen de financieringsovereenkomsten
bepalingen bevatten over de mogelijkheid voor de Staat om audits uit te (laten) voeren
en in welke gevallen er goedkeuring van de Staat vereist is voor onder meer eventuele
wijzigingen in de uitvoering van het PALLAS project. De aanvullende afspraken in de
financieringsovereenkomsten dragen bij aan het mitigeren van risico’s die inherent
zijn aan een complex en omvangrijk bouwproject als PALLAS2.

Vraag 7

Krijgt de Audit Dienst Rijk straks toegang tot dezelfde stukken en informatie over
het Pallas-project als uw eigen ambtenaren?

Antwoord vraag 7

Ja

Vraag 8

Waarom is het tot op heden niet gelukt om Pallas ook deels met EU-middelen te financieren?
Bent u bereid zich in te spannen om in de toekomst alsnog (co)financiering te krijgen
van de EU voor dit project dat tenslotte ook grotendeels ten gunste van alle EU-landen
is? Ziet u daarnaast nog mogelijkheden voor medefinanciering door andere partijen?

Antwoord vraag 8

Bij het uitwerken van het investeringsvoorstel werd in het najaar van 2020 duidelijk
dat private financiering niet haalbaar was. Dit komt onder meer doordat het project
bestaat uit een mix van risico’s die samenhangen met een groot, complex (nucleair)
bouwproject in combinatie met nog onzekere omzetverwachtingen. Private financiering
bleek alleen mogelijk als de overheid vergaande garanties zou verstrekken. Dit zou
de onwenselijke situatie opleveren waarin private partijen de zeggenschap hebben,
terwijl aanzienlijke risico’s bij de overheid blijven liggen3. Voor de financiering van de bouw van twee kerncentrales wordt dezelfde lijn gevolgd.
Hierover heeft de Minister van Klimaat en Groene Groei uw Kamer recent geïnformeerd4.

Het streven is wel om op een later moment vreemd vermogen aan te trekken via private
partijen. Dit kan pas als een aantal risico’s uit het project zijn.

Wat betreft (co)financiering met EU-middelen zie ik op dit moment geen mogelijkheden.
Ik refereer hierbij aan de uitgebreide verkenningen die hieromtrent gedaan zijn voorafgaande
aan het kabinetsbesluit van september 20225.