Brief regering : Stand van zaken over ongewenste tweede nationaliteit en kabinetsreactie verkenning juridische dilemma's bij meervoudige nationaliteiten

Nr. 18
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 18 november 2024

Het kabinet staat voor de keuzevrijheid van eenieder in Nederland om zonder belemmeringen
deel te nemen aan de Nederlandse samenleving. Deze vrijheid wordt niet door alle Nederlanders
zo ervaren. Dit werd duidelijk uit het manifest «Keuzevrijheid in Nationaliteit» waarin
een groep initiatiefnemers de Nederlandse overheid vraagt hen te helpen bij het afstand
doen van hun tweede nationaliteit. In navolging op het manifest schreef het lid Paternotte
(D66) de initiatiefnota «Bescherm Nederlanders met een ongewenste tweede nationaliteit»1, gevolgd door moties van het lid Belhaj (D66) c.s. die toezagen op het ondersteunen
van Nederlanders met een ongewenste tweede nationaliteit door onder andere hulp te
bieden bij het afstand doen, het verkennen van een register ongewenste nationaliteiten
en internationale inzet.2 Sindsdien heeft het kabinet zich ingespannen om de rechten van deze Nederlanders
te beschermen en eventuele belemmeringen weg te nemen. Over de uitvoering van de moties
en ondernomen acties is uw Kamer in voorgaande Kamerbrieven van 9 mei 20223 en 14 november 2022 geïnformeerd.4

Met deze brief informeer ik uw Kamer over de stand van zaken betreffende het onderwerp
«Ongewenste tweede nationaliteit». Ook bied ik hierbij, mede namens de Staatssecretaris
Rechtsbescherming (JenV), wegens diens verantwoordelijkheid voor de Rijkswet op het
Nederlanderschap, en de Minister van Buitenlandse Zaken (BZ), het rapport «Onderzoek
juridische dilemma’s meervoudige nationaliteiten» aan. Deze verkenning, uitgevoerd
door het onderzoeksbureau Panteia, is één van de actielijnen uit de Kamerbrief van
14 november 2022.5

Kabinetsinzet

De afgelopen jaren heeft het kabinet ingezet op ondersteuning van Nederlanders die
te maken hebben met een door hen als ongewenst ervaren tweede nationaliteit. Zo is
er een verkenning gedaan naar een «register ongewenste nationaliteiten» en is er onderzoek
gedaan naar de internationaalrechtelijke implicaties van het geen afstand kunnen doen
van een nationaliteit.

Ook heeft Nederland internationaal coalities proberen te vormen rondom dit thema.6 Echter, de mogelijkheden die het kabinet kan bieden blijven zeer beperkt daar waar
het de nationaliteitswetgeving van andere soevereine staten betreft. Sommige landen
staan het bijvoorbeeld in het geheel niet toe om afstand te doen van de nationaliteit
die een kind bij geboorte van rechtswege via een ouder/de ouders heeft verkregen.
Om ondanks de onmogelijkheden toch recht te doen aan deze problematiek, heeft het
kabinet vier actielijnen opgesteld.7 Deze actielijnen richten zich op (verkennende) onderzoeken en internationale inzet
met als doel inzicht te geven in de aard en omvang van het vraagstuk, de bewustwording
te vergroten en het maatschappelijk debat te stimuleren.

De eerste actielijn zag toe op een verkenning naar ervaringen van Nederlanders met
een dubbele nationaliteit waarvan men geen afstand kon doen. Deze verkenning is afgerond.8 Hierin zijn 25 ervaringsverhalen opgehaald en behoeftes gedeeld. Deze verkenning
liet zien dat het onderwerp «dubbele nationaliteit» niet altijd makkelijk is voor
mensen om te bespreken. Naast juridische en feitelijke componenten, spelen ook emotionele
en veiligheidskwesties een belangrijke rol. Hierover is de Kamer vorige zomer geïnformeerd.

De tweede actielijn betreft de verkenning naar juridische dilemma’s bij het hebben
van een meervoudige nationaliteit. De derde actielijn op internationale inzet en de
vierde actielijn over het verdiepende onderzoek naar dubbele nationaliteit komen later
in deze brief aan bod.

Onderzoek naar juridische dilemma’s bij meervoudige nationaliteiten

Deze verkenning heeft in kaart gebracht welke juridische dilemma’s een rol kunnen
spelen in de verschillende levensfases van mensen met een meervoudige nationaliteit.
Het onderzoek wijst uit dat mensen met een meervoudige nationaliteit kunnen worden
geconfronteerd met juridische dilemma’s op verschillende, vrij uiteenlopende terreinen.
Bijvoorbeeld op het terrein van diplomatieke bescherming, familierecht, reizen, etc.9 Binnen deze terreinen worden deze dilemma’s door verschillende mensen op uiteenlopende
manieren ervaren.

Vanuit het oogpunt van inclusief beleid is het van belang om ervaren dilemma’s van
gemeenschappen in kaart te brengen. Het valt in deze verkenning op dat er weinig juridische
thema’s zijn die breed lijken te spelen in de samenleving. Ondanks een brede en gevarieerde
uitvraag, hebben zich enkel een beperkt aantal ervaringsdeskundigen gemeld voor het
onderzoek, waarbij gesignaleerde dilemma’s moeilijk te veralgemeniseren zijn.

De onderzoekers delen een aantal conclusies en adviezen op basis van deze verkenning.

Informatievoorziening

Nederlanders die tegen juridische vragen aanlopen die verband houden met hun meervoudige
nationaliteit hebben volgens het onderzoek behoefte aan een betere individuele informatievoorziening.

Voor algemene vragen zorgt het kabinet dat via verschillende kanalen informatie verspreid
wordt:

• NederlandWereldwijd.nl: Op deze website kunnen mensen onder andere terecht voor landenspecifieke
informatie, consulaire hulp bij meervoudige nationaliteit en informatie over het verlies
van de Nederlandse nationaliteit.

• Rijksoverheid.nl: Op deze website vindt men informatie over de Nederlandse nationaliteit
en dubbele nationaliteit.

In het onderzoek komt ook de groep Nederlanders in het buitenland aan bod. Ook bij
deze groep speelt de behoefte aan informatie. Door de jaren heen zijn er campagnes
geweest om Nederlanders in het buitenland erop te attenderen dat ze het Nederlanderschap
kunnen verliezen. Op dit moment is hierover op NederlandWereldwijd.nl op verschillende
plaatsen informatie te vinden. Daarnaast is op sociale media in 2022 en 2023 aandacht
besteed aan dit onderwerp. Ook worden bij consulaire diensten van de posten buiten
de EU inlegvellen gedeeld met informatie over het verlies van het Nederlanderschap.

Uit het rapport blijkt dat slechts een beperkt aantal mensen wordt geconfronteerd
met juridische dilemma’s. Deze gevallen zijn vaak uniek, zoals vraagstukken rondom
naamrecht, huwelijksdwang, achterlating en gezag over kinderen. De Rijksoverheid biedt
deels generieke informatie over deze onderwerpen, maar gezien de diversiteit en het
unieke karakter van deze vraagstukken is het essentieel dat burgers ergens terechtkunnen
met hun specifieke vragen. In bepaalde gevallen kan dat bij de overheid, bijvoorbeeld
daar waar het gaat over consulaire bijstand. Bij privaatrechtelijke vraagstukken spelen
juridische dienstverleners een belangrijke rol door advies op maat te bieden. Als
Rijksoverheid blijven we onze generieke informatie voortdurend actualiseren en verbeteren.
Daarnaast blijft het kabinet aandacht hebben voor de maatschappelijke dilemma’s die
kunnen ontstaan door het hebben van een meervoudige nationaliteit. Om die reden is
er, conform de vierde actielijn, een onderzoek uitgezet bij het Kennisplatform Inclusief
Samenleven (KIS) naar de invloed van een dubbele nationaliteit op de beleving van
het Nederlanderschap bezien vanuit verschillende leefgebieden.

Internationale inzet keuzevrijheid in nationaliteit

Respondenten van het onderzoek vragen de Nederlandse overheid om met andere Europese
landen samen te werken en het thema op Europees niveau aan te kaarten. Het kabinet
heeft conform de derde actielijn hierop ingezet. Het onderwerp is onder andere opgebracht
tijdens de EU Raadswerkgroep internationaal publiekrecht.10 Ondanks dat in Europees verband momenteel onvoldoende animo lijkt te zijn voor het
thema, blijft Nederland zich waar mogelijk en opportuun diplomatiek inzetten voor
Nederlanders die een ongewenste tweede nationaliteit ervaren.

Vervolg

Het kabinet is er voor alle Nederlanders en heeft dus ook oog voor vraagstukken die
leven bij een beperkt aantal individuen. Het is van groot belang verhalen en ervaringen
te horen van een diverse groep mensen voor het ontwikkelen en verbeteren van beleid.
Het kabinet zet zich in voor een inclusieve en veerkrachtige samenleving en blijft
daarom in gesprek met verschillende gemeenschappen over maatschappelijke vraagstukken,
waaronder de gevolgen van een meervoudige nationaliteit. Daarnaast loopt momenteel
het eerdergenoemde verdiepende onderzoek bij KIS, waarvan de resultaten naar verwachting
medio 2025 zullen worden gepubliceerd.

Tot slot

Het kabinet staat voor gelijkwaardige kansen, iedereen in Nederland mag zijn of haar
droom najagen. Het hebben van meerdere nationaliteiten is voor sommige Nederlanders
een feit dat, zoals dit onderzoek beschrijft, zowel positieve als negatieve gevolgen
kan hebben. Het kabinet blijft zich inzetten voor Nederlanders die te maken hebben
met een door hen als ongewenst ervaren tweede nationaliteit.

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J.N.J. Nobel