Brief regering : Reactie op verzoek commissie over de brief van Ieder(in), Patiëntenfederatie Nederland en MIND n.a.v. bijeenkomst over thema zorg en werk

26 448
Structuur van de uitvoering werk en inkomen (SUWI)

Nr. 491
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 11 juni 2024

Hierbij ontvangt u mijn reactie op de brief van Ieder(in), Patiëntenfederatie Nederland
en MIND n.a.v. een bijeenkomst over het thema zorg en werk (kenmerk 2024Z04290). Ik stuur u mijn reactie mede namens de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
en de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen.

In de brief wordt opgeroepen tot samenwerking tussen de Ministeries van SZW en VWS.
In de voortgangsbrief arbeidsgerelateerde zorg van 14 maart jongsleden1 heeft de Minister van SZW u al geïnformeerd over de samenwerking tussen SZW en VWS.
De samenwerking tussen SZW en VWS op het gebied van werk(behoud) en gezondheid is
onontbeerlijk. Arbeidsomstandigheden zijn een van de determinanten van gezondheid
blijkt uit RIVM-onderzoek2. Het is bekend dat werk kan leiden tot uitval en ziekte, maar ook dat werk(behoud)
kan bijdragen aan herstel. Met het oog op de maatschappelijke kosten (zorgkosten,
WIA, Zw) is het een gezamenlijk belang te voorkomen dat werkenden ziek worden door
hun werk. En als dit toch gebeurt, ervoor te zorgen dat werkenden zo kort mogelijk
uitvallen of zo snel mogelijk aangepast werk kunnen doen. Daarvoor is samenwerking
tussen professionals uit de arbeidsgerelateerde en de curatieve zorg nodig.

Naar aanleiding van de position paper3 voor werkbehoud bij ziekte van de samenwerkende organisaties arbeid en gezondheid
heb ik eerder samen met mijn collega bewindspersonen van SZW het belang van samenwerking
tussen de arbeidsgerelateerde zorg en de reguliere zorg onderschreven. Werk en meedoen
in de maatschappij is van groot belang voor mensen met bijvoorbeeld chronische aandoeningen.
Meer aandacht voor de factor werk is nodig bij professionals in de curatieve zorg.
Maar ook meer aandacht voor gezondheid bij werkgevers is belangrijk. Zodoende is er
behoefte aan betere informatievoorziening over de rol van onder meer bedrijfsartsen
richting de professionals in de curatieve zorg. Wij zullen partijen in het veld stimuleren
om hierover in gesprek te gaan. Dit jaar gaan wij gezamenlijk een dag van Arbeid en
Gezondheid organiseren om meer verbinding te maken tussen de verschillende initiatieven
die nu lopen en de maatschappelijke partners.

In de brief van Ieder(in), Patiëntenfederatie Nederland en MIND wordt daarnaast ingegaan
op enkele specifieke punten. Hieronder treft u per punt mijn reactie aan.

1. Maak werk een vast onderwerp in de spreekkamer

In de brief wordt gevraagd naar de inzet van de Klinisch Arbeidsgeneeskundige. De
Minister van SZW heeft de Nederlandse Vereniging voor Klinische Arbeidsgeneeskunde
(NVKA) opdracht gegeven een zorgmodel te ontwikkelen voor de inzet van klinisch arbeidsgeneeskundigen
in oncologische trajecten. Dit ter uitvoering van de motie Van Weyenberg4 hierover. De NVKA zal samenwerken met het Kennisinstituut Medisch Specialisten (KIMS)
en de beroepsvereniging van bedrijfsartsen (NVAB). Het zorgmodel zal betrekking hebben
op het hele proces en begint in de spreekkamer. Het werkt vanaf het beoordelen van
de ernst van de situatie (triage), het stellen van een diagnose en het bieden van
behandeling, tot en met de begeleiding bij de terugkeer naar werk. Het doel is dat
het zorgmodel in de toekomst als een blauwdruk kan dienen voor het ontwikkelen van
zorgpaden gericht op klinisch-arbeidsgeneeskundige zorg voor de behandeling van andere
ziektebeelden dan kanker en de financiering ervan. De uitkomsten van het onderzoek
worden in 2025 verwacht.

2. Bied ondersteuning vanuit de zorg en op het werk

Vervolgens wordt in de brief ingegaan op toegang tot de bewezen effectieve re-integratiemethodiek
«Individuele Plaatsing en Steun» (IPS). Psychische gezondheid en werk hebben veel
met elkaar te maken. Gezond zijn en je gezond voelen is belangrijk om deel te kunnen
nemen aan de maatschappij en andersom werkt het ook: wie meedoet in de samenleving,
voelt zich beter. Tegelijkertijd weten we ook dat veel mensen met psychische problemen
geen werk hebben en aan de kant staan. Deze groep wordt bovendien steeds groter.

Samen met mijn collega’s van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid werk
ik met alle betrokken uitvoerende partijen intensief samen interdepartementale en
domeinoverstijgende samenwerking teweeg te brengen op het thema werk. Het project
Hoofdzaak Werk is van die interdepartementale en domeinoverstijgende samenwerking
hét voorbeeld. Door beide ministeries ondersteund, werken uitvoerende partijen via
dat project op arbeidsmarktregioniveau samen om mensen die van het UWV of van de gemeente
een uitkering ontvangen en die kampen met psychische aandoeningen aan betaald werk
te helpen. Onder meer door de GGZ ontwikkelde en bewezen effectieve re-integratiemethodiek
Individuele Plaatsing en Steun (IPS) wordt daarbij ingezet.

Voor mensen met psychische aandoeningen die van het UWV een uitkering ontvangen en
GGZ-hulp ontvangen, is IPS inmiddels structureel beschikbaar inclusief financiering.
Voor mensen met psychische aandoeningen die van de gemeente een bijstandsuitkering
ontvangen loopt tijdelijk, tot en met 2024, een speciale IPS-regeling gebaseerd op
cofinanciering Rijk-gemeenten waarbij de kosten van een IPS-traject worden gedeeld.
De vraag of deze regeling na 2024 wordt omgezet in een structurele, duurzame aanpak
is een begrijpelijke. Gezien de benodigde extra middelen die hiervoor nodig zijn,
zal een volgend kabinet hier een besluit over moeten nemen. Met betrekking tot de
vraag of IPS ook voor andere groepen beschikbaar moet komen, zoals voor mensen met
een verstandelijke of fysieke beperking en voor mensen met psychische problemen die
niet als «ernstig» zijn gediagnosticeerd, wordt in het kader van het Programma Simpel
Switchen een eerste verkenning gedaan. In opdracht van de Vereniging Gehandicaptenzorg
Nederland is Movisie bezig om samen met de kennishouders in het veld te onderzoeken
wat de werkzame elementen van IPS zijn voor de doelgroep mensen met een licht verstandelijke
beperking. Ook hiervoor geldt dat het aan een volgend kabinet is om hierin keuzes
te maken.

3. Maak het voor iedereen met een uitkering mogelijk om de stap naar betaald werk
te zetten

In uw brief geeft u aan dat een programma als Simpel Switchen in de Participatieketen
handvatten biedt om de financiële zekerheid voor mensen met een uitkering die willen
werken te verbeteren. Tegelijkertijd benoemt u het risico van de tijdelijkheid van
dergelijke programma’s. Met het programma Simpel Switchen in de Participatieketen
ondernemen we diverse activiteiten om drempels en belemmeringen weg te nemen, zodat
mensen makkelijk(er) en veilig(er) tussen uitkering en werk en tussen dagbesteding
– beschut werk – banenafspraak – regulier werk switchen. Meer mensen kunnen zo zelf
of met hulp meedoen op de voor hen op dat moment best passende plek. Er ligt nu een
meerjarenprogramma Simpel Switchen voor de periode 2024 tot en met 2027. Dit programma
is van de Ministeries van SZW en VWS gezamenlijk. Op deze manier is een langdurige
samenwerking tussen de ministeries geborgd en kunnen activiteiten voor een langere
en duurzamere periode samen met betrokken partijen uit het veld worden uitgevoerd.
We hebben hierbij continu aandacht voor een structurele borging van in gang gezette
procesveranderingen in de uitvoeringspraktijk. Ook passen we daar waar nodig en haalbaar
landelijke wet- en regelgeving aan, onder andere via het wetstraject Participatiewet
in balans.

Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor mensen

Verder wordt met het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM)
gewerkt aan het oplossen van knelpunten in het huidige stelsel op de korte termijn.
Daarnaast wordt er gekeken naar het stelsel als geheel om te komen tot stelselvarianten
voor een – op de lange termijn – begrijpelijker en eenvoudiger stelsel van inkomensondersteuning
te komen. Dit betekent onder meer dat wordt gekeken naar de veelheid aan regelingen
en voorwaarden binnen regelingen, naar de verschillen tussen regelingen en in hoeverre
deze «uitlegbaar» zijn, en hoe regelingen in elkaar doorwerken. Daarbij speelt ook
het vraagstuk «werken moet lonen». Eind dit jaar wordt de Tweede Kamer geïnformeerd
over de voortgang van het programma VIM, waaronder over de korte termijn knelpunten5 en een eerste overzicht van scenario's voor de lange termijn.

Onafhankelijke Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel

Op 25 november 2022 heeft de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de Onafhankelijke
Commissie Toekomst Arbeidsongeschiktheidsstelsel (hierna: OCTAS) ingesteld om advies
te geven over een toekomstbestendig arbeidsongeschiktheidsstelsel dat uitvoerbaar,
betaalbaar en uitlegbaar is.6 Het stelsel dient werkhervatting te stimuleren waar mogelijk en het inkomen te beschermen
waar nodig. OCTAS heeft op 9 oktober 2023 haar tussenrapport uitgebracht met hierin
een probleemanalyse van het huidige arbeidsongeschiktheidsstelsel.7 Op 29 februari 2024 heeft OCTAS haar eindrapport uitgebracht.8 Hierin schetst OCTAS drie verschillende varianten voor een toekomstbestendig arbeidsongeschiktheidsstelsel.
De komende periode laat de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deze varianten
ambtelijk verder uitwerken met inbreng van betrokken partijen. Het streven is dat
de ambtelijke uitwerking in het najaar van 2024 gereed is.

Afsluitend

Om langdurige uitval te voorkomen en effectieve re-integratie van werkenden te bevorderen,
is samenwerking tussen de arbeidsgerelateerde zorg en arbocuratieve zorg van groot
belang. SZW en VWS hebben gezamenlijk de nodige activiteiten in gang gezet om hieraan
bij te dragen.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
C. Helder