Brief regering : Stand van zaken moties en toezeggingen met betrekking tot cultuur en media

32 827
Toekomst mediabeleid

Nr. 520
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 2 april 2024

Hierbij informeer ik uw Kamer in aanloop naar het commissiedebat Cultuur en Media
van 11 april a.s. over de stand van zaken van een aantal moties en toezeggingen met
betrekking tot cultuur en media.

Cultuur

Over het in gesprek gaan met rijksmusea en de RCE over toegankelijkheid en dit meenemen
in het kennispunt toegankelijkheid

Tijdens het erfgoeddebat op 4 oktober 2023 heeft voormalig Staatssecretaris Uslu toegezegd
in gesprek te gaan met de rijksmusea en de RCE over toegankelijkheid en dit mee te
nemen in het kennispunt toegankelijkheid1.

De ontwikkeling van het kennispunt – dat voor de gehele cultuursector bedoeld is –
is op dit moment in volle gang. In oktober is fase 1 van de ontwikkeling afgerond.
In deze eerste fase was onder andere de RCE lid van het kernteam. Ook zijn er verschillende
(rijks)musea aanwezig geweest bij de start- en eindbijeenkomst van deze fase. In fase
2 – die dit voorjaar van start gaat – zal wederom een, of meerdere, bijeenkomst(en)
in het kader van de ontwikkeling van het kennispunt en toegankelijkheid in de cultuursector
worden georganiseerd. Hier zullen de rijksmusea en de RCE wederom ook voor worden
uitgenodigd. Op die manier komt ook toegankelijkheid in (rijks)musea, net als toegankelijkheid
in de gehele cultuursector, aan bod.

Over de aanpak van de nulmeting naar de toegankelijkheid en deelname van mensen met
een beperking in de cultuursector

Tijdens het commissiedebat op 29 juni 2023 over de Uitgangspuntenbrief culturele basisinfrastructuur
2025–2028 heeft voormalig Staatssecretaris Uslu toegezegd een nulmeting te doen naar
de toegankelijkheid en deelname van mensen met een beperking aan de cultuursector
en de Kamer over de aanpak te informeren voor de behandeling van de cultuurbegroting.2

Op dit moment wordt nog steeds gewerkt aan de voorbereidingen van een nulmeting, waaronder
aan het zekerstellen van de benodigde expertise en het bepalen van de juiste scope
van het onderzoek in relatie tot bestaande onderzoeken en monitors, opdat deze op
gedegen wijze wordt uitgevoerd en zo doelgericht mogelijk kan bijdragen aan de uitwerking
van het beleid.

Over het versterken van het stelsel van openbare bibliotheken

Tijdens de begrotingsbehandeling OCW op 18 januari 2024 heb ik toegezegd3 dat de Tweede Kamer geïnformeerd wordt over de voortgang van het versterken van het
stelsel van openbare bibliotheken4, en over het al dan niet beschikbaar komen van extra financiële middelen voor specifieke
uitkeringen aan gemeenten ten behoeve van lokale bibliotheekvoorzieningen. Op dit
moment wordt uitgewerkt hoe de gewenste versterking van het stelsel vorm kan krijgen,
onder andere door een wettelijke zorgplicht te incorporeren in de Wet stelsel openbare
bibliotheekvoorzieningen.

Voor de periode tot de invoering van de wettelijke zorgplicht is, zoals in november
2023 aangekondigd5, een overgangsfase voorzien waarin gemeenten via passende financiële afspraken in
staat worden gesteld om hiernaartoe te groeien; bij het vormgeven van deze overgangsfase
ben ik in gesprek met de VNG, de VOB, het IPO, de KB en de SPN. Bovendien ben ik in
het kader van de Voorjaarsnota in gesprek over de vraag of het financieel mogelijk
kan worden gemaakt om alle geldige spuk-aanvragen van gemeenten te honoreren. Ik zal
uw Kamer hierover in het komend najaar via een brief nader informeren.

Over de inzet van de culturele en creatieve sector bij maatschappelijke opgaven en
welke rol andere departementen hierbij hebben

Tijdens het wetgevingsoverleg 14 november 2022 heeft de kamer verzocht een meerjarenagenda6 inzet maatschappelijke opgaven op te stellen.

Ik heb kennisgenomen van de aanbevelingen uit het rapport, «In de schijnwerpers»7, dat eerder in opdracht van de Vaste Commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
van de Tweede Kamer is opgesteld. De concrete uitwerking van een agenda – ook in samenhang
met het toekomstig cultuurbeleid – laat ik over aan mijn opvolger. Daarbij spreek
ik de hoop uit dat ook het volgende kabinet de potentie van de culturele en creatieve
sector zal benutten en de samenwerking op dit vlak met andere ministeries en overheden
verder versterkt.

De maatschappelijke opgaven waar de samenleving nu voor staat, vereisen een andere
aanpak dan waarmee ze tot nu zijn benaderd. Het gaat om grote thema’s van mentale
gezondheid, kansengelijkheid tot de energietransitie. Deze opgaven vragen om nieuwe
perspectieven, om verbeeldingskracht en creativiteit. Kunstenaars, ontwerpers en creatieve
professionals kunnen hierin een essentiële rol vervullen. Deze manier van werken kan
een katalysator zijn van verandering.

Eén voorbeeld wil ik kort uitlichten.

Het driejarige programma PONT, de Publieke Ontwerppraktijk8 (2023–2026 zet zich in om de impact van een ontwerpende aanpak op maatschappelijke
opgaven te vergroten. Op allerlei plekken in Nederland wordt een ontwerpende aanpak
al toegepast om vraagstukken het hoofd te bieden en worden er nieuwe instrumenten,
methoden en processen ontwikkeld die de samenwerking tussen de publieke sector en
de ontwerpsector verbeteren. Hierbij worden ontwerpers, ambtenaren, onderzoekers en
specialisten uit andere relevante disciplines betrokken.

Over de erkenning van nieuwe cultuurregio’s en incidentele middelen cultuurregio’s

Op dit moment kennen we in het cultuurbeleid vijftien cultuurregio’s waarbinnen overheden
samenwerken aan een levendig en rijk cultureel klimaat in hun regio. In de afgelopen
beleidsperiode hebben vier nieuwe kandidaat-regio’s zich gemeld bij het Ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Dit zijn de regio’s Noord-Holland Noord, Midden-Holland,
Noord-Limburg en de Achterhoek. Op 18 december 2023 is het principebesluit genomen
om deze vier kandidaat-regio’s te erkennen als cultuurregio. De vier nieuwe cultuurregio’s
worden middels een brief erkend. Met het erkennen van de nieuwe cultuurregio’s wordt
een nieuwe stap gezet in de samenwerking tussen de verschillende overheidslagen en
de regionale samenwerking op cultuur gestimuleerd. Verder stel ik in 2024 € 4,85 miljoen
euro beschikbaar aan de cultuurregio’s om een impuls te geven aan culturele talentontwikkeling
en het versterken en aanjagen van jongerencultuur in de regio.

Media

Over het project «Versterking lokale journalistiek door samenwerking»

Tijdens het Commissiedebat lokale, regionale en streekomroepen van 5 oktober 2023
zegde mijn voorganger toe de Kamer te informeren over het vervolg van het journalistieke
samenwerkingstraject van de NOS, RPO en NLPO.9

Ik heb de aanvraag van de NOS, RPO en NLPO voor dit vervolgtraject op 15 maart jl.
ontvangen. Zodra ik de aanvraag beoordeeld heb, zal ik de Kamer informeren over mijn
reactie hierop.

Vaste zenderpositie regionale publieke omroepen

Op deze plaats wil ik ook graag terugkomen op de motie-Werner/Van Strien10 en de bijbehorende toezegging11 over een vaste zenderpositie voor de regionale publieke omroepen. In de motie werd
de regering verzocht om in overleg met distributeurs te zoeken naar een vaste zenderpositie
voor de regio die het beste past in de huidige afspraken met de andere partijen in
de keten.

In de afgelopen tijd heb ik gesprekken gevoerd met diverse distributeurs. Er is o.a.
gesproken met KPN, met VodafoneZiggo en met NLconnect. NLconnect is de branchevereniging
voor de glasvezel- en breedbandindustrie waaronder ook distributeurs als Odido, Delta,
Kabelnoord en SK Veendam vallen.

Laat ik voorop stellen dat ik het eens ben met de indieners van de motie dat de regionale
publieke omroepen een belangrijke rol vervullen als het gaat om informatievoorziening
in en over de regio. Vindbaarheid van de content van (regionale) publieke omroepen
is een belangrijk thema. Uit de gesprekken die ik heb gevoerd met de distributeurs
komt een wisselend beeld naar voren. De regionale publieke omroepen beschikken weliswaar
over een vaste zenderpositie maar per distributeur kan verschillen welke positie dat
is. De vraag is wat dit betekent voor de vindbaarheid van de regionale publieke omroepen.

Zoals ook wordt aangegeven in het antwoord op Kamervragen van het lid Werner (CDA)12 bevatten de Telecommunicatiewet en de Mediawet wel bepalingen over welke televisiezenders
verplicht doorgegeven moeten worden in het zgn. basispakket (ook wel de must carry-verplichting
genoemd) maar niet over welke zender op welke positie moet staan. De huidige indeling
van de televisiezenders is voor een deel historisch gegroeid, voor een ander deel
maakt deze onderdeel uit van (commerciële) onderhandelingen en distributiecontracten
tussen omroepen en distributeurs. Dit zijn marktafspraken die per distributiepartij
kunnen verschillen. Als Staatssecretaris voor media en cultuur speel ik daar geen
rol in.

In het rapport «Validatie begroting landelijke uitrol regionale vensters»13 is door de onderzoekers gekeken naar wat de financiële implicaties voor de NPO, de
RPO en vier grote distributeurs zouden zijn van het realiseren van een vaste zenderpositie
voor een regionale publieke omroep in een provincie. De onderzoekers schatten een
vaste zenderpositie in op zo’n € 20 tot 35 miljoen euro voor drie jaar.

Uit de gesprekken met de distributeurs is verder naar voren gekomen dat het kijken
naar televisie – ook naar de regionale zenders – niet meer is te vergelijken met pakweg
10 jaar geleden. De kijkbehoeften van mensen veranderen door het gebruik van streamingdiensten,
er wordt minder «live» gekeken door de mogelijkheden van (vooruit- en) terugkijken,
en het kijken gebeurt niet alleen meer op het grote televisiescherm maar ook via smartphones,
tablets en computers. Daarnaast bieden de nieuwste generatie settopboxen en smart-tv’s
steeds meer mogelijkheden voor personalisatie en persoonlijke aanbevelingen. Via voice control kan gemakkelijk een favoriete zender worden opgevraagd. Kortom, het belang van een
vaste zenderpositie in het televisieabonnement neemt af. Ik hoop u hiermee voldoende
te hebben geïnformeerd over de motie-Werner/Van Strien.

Regionale programmering in de NPO Start-app

Daarnaast wil ik u graag informeren over de motie-Werner14, zoals ook toegezegd in de brief van 6 juli 2023.15 In deze motie wordt de regering verzocht om in kaart te brengen of regionale zenders
opgenomen kunnen worden in de app van de NPO en om de Tweede Kamer hierover te informeren.

Zoals in de brief van 6 juli reeds werd aangegeven, heeft de NPO laten weten dat plannen
voor het opnemen van regionale programmering gemaakt kunnen worden na de herziening
van NPO Start. Inmiddels is de nieuwe omgeving van NPO Start beschikbaar voor gebruikers.
Om het mogelijk te maken dat regionale programmering (mits met voldoende gebruiksrechten
en conform technische specificaties) gemakkelijk te plaatsen is in NPO Start, is het
ook noodzakelijk dat het onderliggende systeem van NPO Start waarmee programma’s worden
aangeleverd, wordt vernieuwd. Deze vernieuwing vindt op dit moment plaats en verwacht
wordt dat dit systeem eind 2024 voldoende is vernieuwd om de aanlevering mogelijk
te maken. Ik heb van de NPO en de RPO begrepen dat zij afspraken gaan maken over de
wijze waarop regionaal aanbod vanaf dat moment aangeleverd kan worden en zo een plek
kan krijgen op NPO Start. Met het communiceren van bovenstaande planning met betrekking
tot het plaatsen van regionaal aanbod op NPO Start beschouw ik de motie-Werner en
de toezegging van 6 juli 2023 als afgedaan.

De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
F.Q. Gräper-van Koolwijk