Brief regering : BuRO advies PFAS in hobbykip eieren en onderzoek naar PFAS in bepaalde vissoorten

Nr. 587
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 13 maart 2024

Via deze Kamerbrief wil ik u, mede namens de Minister van LNV, informeren over de
risicobeoordeling en het daaropvolgende advies van Bureau Risicobeoordeling & Onderzoek
(Buro) van de NVWA over PFAS in eieren van kippen van particulieren, ook wel hobbykip
eieren genoemd. De risicobeoordeling zal gepubliceerd worden op de website van de
NVWA. Ook informeer ik u over de resultaten van het PFAS-onderzoek naar bepaalde vissoorten.

Aanleiding

PFAS is een verzamelnaam voor een grote groep chemische stoffen die bijvoorbeeld worden
gebruikt om ervoor te zorgen dat consumentenproducten vet- en waterafstotend zijn.
Een aantal PFAS kan schadelijk zijn voor de gezondheid. In de afgelopen jaren is op
basis van wetenschappelijk onderzoek een nieuwe lagere gezondheidskundige grenswaarde
vastgesteld voor de inname van PFAS per dag. Ook zijn maximumgehalten voor PFAS in
vlees, vis en eieren vastgesteld.

Eind augustus 2023 publiceerde het NRC een artikel van hun onderzoek naar hobbykip
eieren in de omgeving van Chemours in Dordrecht en zag daar een sterke verhoging van
PFAS1. De vier betrokken gemeenten in de omgeving van Chemours maakten in december bekend
dat ook hun eigen onderzoek aantoonde dat ruim driekwart van de geteste eieren van
de aan het onderzoek meewerkende hobbykiphouders te veel PFAS bevatten2. Bijzonder is dat het hier vooral ging om een andere soort PFAS dan de PFAS waarvan
bekend is dat Chemours die heeft uitgestoten. In januari 2024 heeft de NOS een artikel
gepubliceerd op basis van een steekproef van eieren van hobbykippen in Friesland,
Utrecht en Limburg3. Daarbij heeft de NOS vastgesteld dat ook in regio’s die ver van bekende PFAS-bronnen
afliggen, op de helft van de onderzochte locaties PFAS kunnen voorkomen in hobbykipeieren
en deels ook boven de in de EU geldende maximumgehalten in eieren. Ook hier gaat het
om andere PFAS soorten dan die door Chemours zijn uitgestoten.

In Nederland is de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) de toezichthouder
op de wet- en regelgeving voor voedselveiligheid. Eieren van kippen van particulieren
vallen niet onder het toezicht van de NVWA omdat deze eieren niet in de handel worden
gebracht voor commerciële verkoop. Buro heeft vanwege de zorgen over de gezondheid
van de consument besloten een risicobeoordeling uit te voeren. Daarbij heeft Buro
de volgende onderzoeksvraag geformuleerd: «Is er sprake van een risico voor de gezondheid van de Nederlandse consument wanneer
deze gedurende een langere periode aan PFAS wordt blootgesteld via de consumptie van
eieren van kippen van particulieren?».

Het Buro advies concludeert dat eieren van hobbykippen in Nederland hoge gehalten
PFAS bevatten. Op dit moment kan hierbij geen relatie worden gelegd met een besmettingsbron.
Daarom is het op voorhand niet te voorspellen welke eieren van particulieren hoge
gehalten bevatten, en welke lage gehalten. Uit het Buro advies blijkt dat de wekelijkse
PFAS inname door de consumptie van eieren van hobbykippen de gezondheidskundige grenswaarde
overschrijdt. De verhouding van de totale wekelijke PFAS inname door kinderen en volwassenen
door de consumptie van eieren van kippen van hobbykippen en de maximale veilige inname
ligt tussen de 2,7 en 102. Dat betekent dat de wekelijkse PFAS inname door consumptie
van deze eieren gedurende een langere periode tot gezondheidsrisico’s kan leiden.

Op basis van de conclusies van de risicobeoordeling, adviseert Buro de Minister voor
Medische Zorg om het Voedingscentrum te vragen consumenten te informeren over de mogelijke
risico’s van PFAS voor de volksgezondheid die de consumptie van eieren van particulieren
met zich mee kunnen brengen. Daarnaast wordt geadviseerd om aanvullend (internationaal)
onderzoek te initiëren naar PFAS-gehalten in eieren van particulieren waarbij specifieke
aandacht is voor de verschillende bronnen die mogelijk leiden tot PFAS-blootstelling
van kippen van particulieren.

Regelgeving voor commerciële eieren

Per januari 2023 zijn maximumgehaltes (MLs) van kracht voor PFAS in vlees, vis en
eieren. Deze MLs zijn vastgelegd in EU Verordening 2023/915 (voorheen EU Vo 1881/2006)4. Als gevolg hiervan zijn per 2023 analyses van PFAS (in onder andere eieren) opgenomen
in het (verplichte) nationaal monitoringsplan voor contaminanten van de NVWA. Dit
betekent dat willekeurig over het land en verspreid over het jaar monsters van levensmiddelen
worden genomen voor PFAS-onderzoek. De PFAS in deze commercieel verkochte eieren voldeden
aan de ML. In 2022 heeft de NVWA ook al naar het landelijke beeld van PFAS in 50 commercieel
verkocht eieren gekeken. Wanneer men deze meetresultaten vergelijkt met de maximumgehalten
die per 2023 van kracht gingen, bleken ook deze onder de maximumgehalten. In 2023
zijn ook commerciële eieren uit de regio Dordrecht/Alblasserwaard onderzocht. Alle
monsters voldeden aan de maximumgehalten. Ook brancheorganisatie Avined heeft in 2023
onderzoek gedaan naar PFAS in commerciële eieren. In 90 doosjes werden geen verhoogde
PFAS-waardes gevonden. De NVWA zal ook het komende jaar/de komende jaren de PFAS-gehalten
in eieren blijven controleren.

Opvolg Buro advies

Naar aanleiding van het Buro advies heeft het Ministerie van VWS samen met het Voedingscentrum
besloten consumenten te informeren over de risico’s van het eten van eieren van hobbykippen.
Het Voedingscentrum had al een advies voor hobbykip eieren vanwege een verhoogd risico
op contaminatie met dioxinen5. Dit advies wordt nu aangevuld met een consumptieadvies over PFAS: «Uit onderzoek van Bureau Risicobeoordeling & onderzoek komt dat de verschillen in
de gevonden PFAS-waarden in de eieren van particulieren groot zijn. Op sommige locaties
waren lage gehalten en op andere locaties juist hoge gehalten. Je kunt helaas aan
de buitenkant niet zien of een ei een te hoog gehalte aan PFAS bevat. Ook weten we
niet wat de bron van de aangetroffen PFAS is. De overheid doet onderzoek om meer te
weten te komen over PFAS in eieren. Waar komt het vandaan en hoe kan je vervuiling
voorkomen? Wil je geen risico lopen, dan is de meest veilige keuze om te kiezen voor
eieren uit de supermarkt, van speciaalzaken of van de markt. Als je er wel voor kiest
eieren van eigen kippen te eten, wissel deze dan af met eieren uit de supermarkt.
Verder blijft het belangrijk om gevarieerd en gezond te eten door vooral producten
te kiezen uit de Schijf van Vijf.» Dit advies is ook gedeeld met de GGD’en en gemeenten/provincies die eerder betrokken
zijn bij onderzoeken naar PFAS in hobbykip eieren (zoals gemeente Dordrecht en provincie
Zeeland).

Daarnaast wordt in het advies duidelijk gemaakt dat de oorzaak van de verhoogde gehaltes
aan PFAS in eieren van particulieren momenteel onbekend is. Vanuit het Ministerie
van VWS wordt daarom samen met het RIVM vervolgonderzoek gestart naar de mogelijke
bronnen van PFAS in hobbykipeieren. Naar verwachting zal dit onderzoek komende maanden
starten, om op die manier rekening te houden met het legseizoen van de kippen. In
de winter kunnen kippen minder/geen eieren leggen, waardoor bij het begin van het
legseizoen de PFAS-concentraties mogelijk hoger zijn en deze in de loop van het jaar
zullen dalen.

PFAS-onderzoek naar bepaalde vissoorten

Naast het onderzoek naar PFAS in hobbykip eieren, is in de Westerschelde eerder verkennend
onderzoek gedaan naar PFAS waarbij enkele vissoorten zijn bekeken6. Hieruit bleek dat hoge PFAS-gehaltes kunnen voorkomen in o.a. de onderzochte soorten
garnalen en bot. Vanuit voedselveiligheidsoogpunt was de behoefte aan een vollediger
beeld van de PFAS-contaminatie in andere vissoorten uit de Westerschelde die commercieel
van belang zijn zoals harder, zeebaars, Noordzeekrab en kreeft. Het Ministerie van
LNV doet jaarlijks onderzoek naar de mate van voorkomen van contaminanten, waaronder
PFAS, in vis in de Nederlandse wateren. In dat kader is op grond van de signalen uit
het eerdere onderzoek besloten om in de afgelopen bemonsteringsperiode gericht onderzoek
te doen naar vissoorten gevangen in de Westerschelde. Hiertoe zijn in samenwerking
met de sector monsters van verschillende vissoorten uit de Westerschelde genomen en
geanalyseerd op diverse PFAS. De resultaten hiervan zijn opgenomen in een briefrapport
van Wageningen Food Safety Research die ik u hierbij doe toekomen. De bemonstering
en analyse helpt de bedrijven bij het maken van een risico-inschatting bij het in
de handel brengen van veilige visproducten, dat wil zeggen soorten in de handel te
brengen die geen PFAS-waardes boven de maximumgehalten bevatten. De resultaten uit
het huidige onderzoek bevestigen het beeld dat PFAS breder in meer soorten voorkomt
en dat het voorkomen locatie-gebonden lijkt te zijn. In het oostelijk deel van de
Westerschelde lijken de PFAS-gehalten daarbij hoger te liggen dan in het westelijk
deel.De resultaten van het onderzoek zullen gedeeld worden met de sector en eventueel
vervolgonderzoek zal met hen worden besproken.

De Minister voor Medische Zorg,
P.A. Dijkstra