Brief regering : RIVM rapport ‘Epidemiological impact and effectiveness of COVID-19measures’

Nr. 2155
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR MEDISCHE ZORG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 8 februari 2024

Op 18 december 2023 heeft mijn ambtsvoorganger uw Kamer geïnformeerd over de onderzoeken
die het kabinet laat uitvoeren om meer inzicht te krijgen in de effectiviteit van
maatregelen die zijn genomen ter bestrijding van COVID-19.1 Hierbij informeer ik uw Kamer over de status van lopende onderzoeken hiernaar, waaronder
een eerste publicatie over dit onderwerp, namelijk het RIVM rapport «Epidemiological
impact and effectiveness of COVID-19 measures» (zie bijlage 1). Hiermee voldoe ik
aan de toezegging om uw Kamer te informeren over de onderzoeken naar de effecten van
individuele maatregelen.2 Het huidige rapport is in het Engels geschreven. Een Nederlandse vertaling wordt
in Q1 2024 verwacht.

Lopend onderzoek naar effecten van maatregelen

De Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) signaleerde in haar tweede rapport naar aanleiding
van de coronacrisis (d.d. 12 oktober 2022) dat er te weinig zicht was op de effectiviteit
van maatregelen. Naar aanleiding hiervan is uw Kamer per brief van 11 november 2022
geïnformeerd over de manier waarop de effectiviteit van maatregelen tijdens de pandemie
gemonitord is en per brief van 18 december 2023 is aangegeven welk additioneel onderzoek
VWS laat uitvoeren naar effectiviteit van maatregelen.3

Sinds 2021 loopt bij ZonMw het Vervolgprogramma COVID-19. Dit programma is in 2023
uitgebreid met het addendum «Effectiviteit van maatregelen tijdens een pandemie».
Onderdeel hiervan is een inventarisatie van afgerond en lopend onderzoek van door
ZonMw en NWO gefinancierd onderzoek met betrekking tot de effecten van maatregelen.
De eerste resultaten van deze kortlopende onderzoeken worden in het begin van 2024
verwacht en de laatste onderzoeken eind 2024. Daarnaast voert ZonMw in de periode
2024–2026 een meerjarig programma uit waarin onderzoek wordt gedaan naar effecten
van maatregelen. Hierin worden de effecten van maatregelen zover mogelijk individueel,
maar tenminste in verschillende samenstellingen geëvalueerd. Uitkomsten hiervan worden
uiterlijk in 2027 verwacht. Een overzicht van de onderzoeken, het onderzoeksprogramma
en de meest recente onderzoeksresultaten kunt u vinden op de website ZonMW.

Verder heeft het RIVM opdracht gekregen een onderzoek te doen naar de effectiviteit
van de genomen maatregelen in Nederland, ook in vergelijking met andere landen. Dit
RIVM-onderzoek is nu beschikbaar en hieronder informeer ik uw Kamer over de uitkomst.

Daarnaast voert TNO in 2024 een onderzoeksprogramma uit waarin een internationale
vergelijking van maatregelen wordt gemaakt en de effecten daarvan op werkenden. Uitkomsten
worden begin 2025 verwacht.

Uitkomsten RIVM onderzoek

Het RIVM concludeert in haar rapport dat de genomen COVID-19 maatregelen in Nederland
effectief zijn geweest. Strenge maatregelenpakketten tijdens de coronacrisis zorgden
voor verminderde contacten waardoor de verspreiding van SARS-CoV-2 afnam. Dit is ook
terug te zien in de verspreiding van andere infectieziekten met dezelfde transmissie
route als SARS-CoV-2. Ook de incidenties van deze andere infectieziekten namen substantieel
af. Het RIVM heeft ook gekeken naar de timing van de maatregelen en het onderzoek
laat zien dat wanneer de maatregelen 1 of 3 dagen later waren genomen dit tot aanzienlijk
meer sterfte zou hebben geleid.

In het rapport wordt geprobeerd om de effectiviteit van maatregelpakketten uit te
splitsen in de bijdragen van individuele maatregelen. Dit wordt gedaan met behulp
van gegevens uit meerdere landen (Nederland, België, Duitsland, Denemarken, Zweden,
Verenigd Koninkrijk). Door gegevens uit deze landen met elkaar te vergelijken kunnen
er de best mogelijke schattingen gedaan worden naar de individuele bijdrage van maatregelen
in deze landen. Hieruit blijkt dat het sluiten van alle niet-essentiële winkels het
meeste effect lijkt te hebben op het verminderen van transmissie, gevolgd door het
verbieden van samenkomsten. Het sluiten van scholen lijkt het minste effect te hebben
gehad.

De bevindingen in het rapport geven eenzelfde beeld als verschillende studies die
in andere landen zijn uitgevoerd, zoals bijvoorbeeld blijkt uit een studie van The Royal Society uit het Verenigd Koninkrijk, gepubliceerd op 24 augustus 2023.4

Het RIVM beveelt aan aandacht te hebben voor communicatie tijdens het instellen van
maatregelen en onderzoek te doen naar de interactie tussen maatregelen en naar individuele
maatregelen voor specifieke groepen. Daarnaast beveelt het RIVM aan om gegevensstromen
te versterken.

Tot slot

De Kamer zal op de hoogte worden gehouden van de voortgang van deze onderzoeken. Ik
laat het aan een volgend kabinet om beleidsconclusies te verbinden aan deze onderzoeken
in het kader van de bestrijding van een mogelijke toekomstige besmettingsgolf of nieuwe
pandemieën.

De Minister voor Medische Zorg,
P.A. Dijkstra