Brief regering : Verlaging van de griffierechten

Nr. 826
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR RECHTSBESCHERMING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 1 december 2023

Op 27 juni jl. heb ik uw Kamer een brief gestuurd waarin ik in ging op de noodzaak
voor het versterken van de toegang tot het recht als belangrijke voorwaarde voor een
goed functionerende rechtsstaat.1 Om dit te bereiken heb ik in mijn brief verschillende maatregelen aangekondigd. Een
deel van de maatregelen is gericht op het versterken van de toegang tot de rechter.

Om de toegang tot het recht te versterken verlaag ik de griffierechten met circa 13,5%
in het bestuursrecht en het civiel recht (uitgezonderd vorderingen of verzoeken boven
de € 100.000). Het verlagen van de griffierechten betekent namelijk het verlagen van
de financiële drempel voor rechtzoekenden om een procedure te beginnen of verweer
te voeren.

Hoewel ik eerder aangaf de griffierechten te verlagen via een wetsvoorstel, heb ik
– ook gezien de tussentijdse indexeringen van de griffierechten – besloten de verlaging
van circa 13,5% door te voeren door de tarieven in 2023 niet te indexeren en in 2024
voor een klein deel te indexeren (circa 1,83%). Dit is de snelste en meest effectieve
manier om de verlaging van de griffierechten door te voeren, omdat er daarmee meteen
duidelijkheid bestaat voor rechtzoekenden over de hoogte van de griffierechten. Het
(grotendeels) afzien van de indexeringen voor 2023 en 2024 maakt dat de griffierechten
per 1 januari 2024 circa 13,5% lager zullen zijn dan ze geweest zouden zijn als de
indexeringen van 10,29% in 2023 en 4,57% in 2024 wel waren doorgevoerd. Daarnaast
heeft het (grotendeels) afzien van de indexeringen hetzelfde effect op de hoogte van
de griffierechten als wettelijke verlaging van de griffierechten met 13,5%. Dit betekent
dat het wetsvoorstel verlaging griffierechten niet zal worden ingediend bij uw Kamer.
In deze brief licht ik deze keuze nader toe. Daartoe ga ik eerst kort in op de ontwikkelingen
die zich hebben voorgedaan die invloed hebben gehad op mijn besluit.

Ontwikkelingen

Voor het verlagen van de griffierechten heb ik het wetsvoorstel verlaging griffierechten
voorbereid. Dit wetsvoorstel beoogde uitvoering te geven aan de afspraak in het coalitieakkoord
(Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) om de toegang tot het recht voor burgers en het midden- en kleinbedrijf (mkb) te
vergroten door de griffierechten met 25% te verlagen. In het wetsvoorstel was het
uitgangspunt om de griffierechten in civiele en bestuursrechtelijke procedures over
de hele linie met 25% te verlagen met uitzondering van civielrechtelijke vorderingen
en verzoeken met een waarde van meer dan € 100.000 en met uitzondering van griffierechten
in zaken bij de Netherlands Commercial Court.

Daarnaast voorzag het wetsvoorstel in enkele aanvullende wijzigingen in de Wet griffierechten
burgerlijke zaken (Wgbz) en de Algemene wet bestuursrecht (Awb).

Deze wijzigingen bestonden uit:

• het wijzigen van de griffierechten voor verzoeken tot (afwijzing van) homologatie
van een onderhands akkoord (artikel 19a, derde, Wgbz) naar de laagste categorie griffierechten
(verzoeken van onbepaalde waarde);

• het in de Awb verankeren van de mogelijkheid voor de bestuursrechter om vrijstelling
te verlenen van de griffierechten bij betalingsonmacht;

• het wijzigen van de verplichtende indexeringsbepaling in artikel 11:2 Awb in een facultatieve
bepaling, om deze in lijn te brengen met artikel 2 van de Wgbz. Hierdoor kan in uitzonderingssituaties
in beide wetten worden afgeweken van het jaarlijks indexeren van de griffierechten
op grond van de consumentenprijsindex.

Eind 2022 heb ik, met het oog op het wetsvoorstel, besloten de indexering van de griffierechten
voor 2023 uit te stellen naar het moment van inwerkingtreding van de wet verlaging
griffierechten.2 Dit om grote schommelingen in de hoogte van de griffierechten te voorkomen.

Op 28 april jl. volgde de Voorjaarsnota, in het kader waarvan keuzes voor de rijksbrede
dekkingsopgave zijn gemaakt. Zoals aangegeven in mijn brief van 27 juni jl. over de
versterking van de toegang tot het recht, heeft dit ook gevolgen voor het bedrag dat
was gereserveerd voor het verlagen van de griffierechten. In het regeerakkoord was
structureel € 55 miljoen gereserveerd.3 Na de Voorjaarsnota is structureel nog € 30 miljoen beschikbaar. Zoals toegelicht
in de hiervoor genoemde brief trek ik hiervan € 27 miljoen uit voor de verlaging van
de griffierechten en € 3 miljoen voor andere maatregelen die leiden tot een versterking
van de toegang tot het recht. Hierdoor kunnen de griffierechten met circa 13,5% worden
verlaagd. Dit heeft tot gevolg dat de indexeringen voor 2023 (10,29%) en 2024 (in
september is bekend geworden dat het indexeringspercentage over 2024 4,57% is) bij
elkaar (15,33%) hoger zullen zijn dan de verlaging met circa 13,5% waarvoor de financiële
middelen beschikbaar zijn voor verlaging van de griffierechten.

Keuze voor indexering

Door deze samenloop van omstandigheden acht ik doorgaan met het wetsvoorstel verlaging
griffierechten niet meer opportuun. Ik verlaag de griffierechten door af te zien van
het indexeren van de griffierechten in 2023 en in 2024 te indexeren met een lager
percentage (1,83% i.p.v. 4,57%). Conform het wetsvoorstel worden hierbij de zaken
betreffende een vordering of een verzoek met een waarde van meer dan € 100.000 en
griffierechten van de Netherlands Commercial Court uitgezonderd.4 Dit is niet alleen een snellere manier om de verlaging voor de rechtszoekende door
te voeren, maar ook een administratief minder bezwarende optie.

Ik vermijd met deze beslissing namelijk een overbodig wetstraject. Daarmee geef ik
navolging aan Aanwijzing 2.2 van de Aanwijzingen voor de Regelgeving waarin staat
dat tot het tot stand brengen van een regeling alleen wordt besloten indien de noodzaak
daarvan is komen vast te staan. Het uiteindelijke effect voor rechtzoekenden is van
beide opties hetzelfde. In beide gevallen worden de tarieven met circa 13,5% verlaagd.
Indien de verlaging van de griffierechten zou worden doorgevoerd door middel van een
wetsvoorstel, zouden de griffierechten tijdelijk – tot het moment van inwerkingtreding
van de wet – wel iets lager zijn als de indexering over 2024, conform de indexering
over 2023, zou worden uitgesteld tot de inwerkingtreding van de wet. Overigens zou
dit eenmalig extra financiële middelen vereisen, waarvoor momenteel geen dekking beschikbaar
is.

Met het (grotendeels) afzien van de indexering is voor eenieder duidelijk per wanneer
de verlaging ingaat en wat de omvang ervan is. Dat schept helderheid en rechtszekerheid.

Vervolg

Ik zal het wetsvoorstel daarom niet doen indienen. Hiertoe is een nader rapport opgesteld
dat naar de Koning zal worden verzonden. De voor de verlaging van de griffierechten
beschikbare financiële middelen van structureel € 27 miljoen zullen worden aangewend
om de uitgestelde indexering voor het civiel recht en het bestuursrecht voor 2023
definitief niet door te voeren en de indexering voor 2024 te verlagen tot voor zover
de financiële middelen voor deze verlaging beschikbaar zijn. Dit komt erop neer dat
per 1 januari 2024 de griffierechten met 1,83% zullen worden geïndexeerd.

De zaken betreffende een vordering of een verzoek met een waarde van meer dan € 100.000
in het civiel recht en de tarieven voor de Netherlands Commercial Court zullen per
1 januari 2024 alsnog worden geïndexeerd met de 10,29% (uitgestelde indexering voor
2023) en met 4,57% voor 2024. Bij elkaar worden de griffierechten voor deze zaken
per 1 januari 2024 dus met 15,33% geïndexeerd.

Daarnaast neem ik de in het wetsvoorstel neergelegde overige wijzigingen in de bepalingen
van de Awb en de Wgbz mee in de Verzamelwet JenV. Ook de bepalingen over het verlaagde
griffierecht in homologatiezaken (WHOA) en over betalingsonmacht in bestuursrechtelijke
zaken, dragen immers bij aan het versterken van de toegang tot het recht. Bovendien
is aanpassing van de verplichte indexeringsbepaling in artikel 11:2 Awb nodig om in
het bestuursrecht voor 2023 en 2024 af te wijken van de indexering volgens het consumentenprijsindexcijfer.

Ten slotte werd in het wetsvoorstel verlaging griffierechten voorgesteld om, in het
kader van de afspraken over pas-toe-of-leg-uit, ook de bestuursrechtelijke griffierechten
te verlagen in Caribisch Nederland. Nu ervoor gekozen is om de verlaging in Nederland
door te voeren door (gedeeltelijk) af te zien van indexeren in 2023 en 2024, ligt
het voor de hand ook in Caribisch Nederland geen wijziging aan te brengen aan de wettelijk
vastgestelde hoogte van de (bestuursrechtelijke en civielrechtelijke) griffierechten.5

De Minister voor Rechtsbescherming,
F.M. Weerwind