Brief regering : Verslag van de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking van 21 november 2023

Nr. 265
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 30 november 2023

Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking
van 21 november 2023.

De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING VAN 21 NOVEMBER 2023

Op 21 november jl. vond de Raad Buitenlandse Zaken Ontwikkelingssamenwerking plaats
in Brussel. De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking was
hier namens Nederland bij aanwezig. De Raad sprak per videoverbinding met de president
van de Wereldbank, Ajay Banga. Op de agenda stond als hoofdonderwerp Team Europe engagement in complexe situaties in Afrika. Onder current affairs sprak de Raad over de Oekraïne-faciliteit, de situatie in de Palestijnse gebieden,
het EU-genderactieplan (GAP) III en de relatie tussen de Europese Unie en de Gemeenschap
van Latijns-Amerikaanse en Caribische Staten (CELAC). Onder any other business werd kort stilgestaan bij het Global Gateway Forum van 25 en 26 oktober jl. en de ondertekeningsceremonie van de Samoa-overeenkomst
van 14 en 15 november jl.

Virtuele uitwisseling met de president van de Wereldbank

De Raad sprak per videoverbinding met de president van de Wereldbankgroep (de «Bank»),
Ajay Banga. Deze uitwisseling lag in het verlengde van de recente jaarvergadering
van de Bank in Marrakesh.1 De Raad, inclusief Nederland, dankte president Banga voor zijn werk, in het bijzonder
zijn voortgang op de hervormingsagenda en focus op partnerschappen en stelde vragen
over de voorziene vervolgstappen van de Bank.

De nieuwe missie van de Bank richt zich op het stimuleren van investeringen die bijdragen
aan een leefbare planeet voor iedereen. Daarin ziet president Banga de Europese Unie
(EU) als een belangrijke partner om grensoverschrijdende uitdagingen te adresseren
ten tijde van geopolitieke instabiliteit, ongelijkheid, en een dalend vertrouwen van
ontvangende landen in het internationale (financiële) systeem. President Banga riep
op tot innovatieve partnerschappen en additionele financiering vanuit aandeelhouders
om het leenvermogen van de Bank te vergroten voor het behalen van de duurzame ontwikkelingsdoelen
(SDG’s). Net als de Raad benadrukte president Banga het belang van private sector
mobilisatie. De president gaf aan een belangrijke rol voor de Bank te zien bij de
wederopbouw van Oekraïne, in nauwe samenwerking met de EU en haar lidstaten. Ten aanzien
van de COP28 sprak Banga het belang uit van een gedegen methode om klimaatfinanciering
te meten, een goede balans tussen klimaatadaptatie en -mitigatie, en een goed beheer
van het op te richten Schade & Verlies fonds dat de Bank is gevraagd te beheren. Verschillende
lidstaten, waaronder Nederland, benadrukten het belang van een versterkte samenwerking
tussen de EU en de Bank. Nederland riep tevens op tot het stimuleren van donorcoördinatie
op landenniveau, een sterkere mobilisatie van de private sector voor OS-investeringen,
en het waarborgen van de synergie tussen het werk van de EU en de Bank.

Team Europe engagement in Afrika

De Raad sprak over Team Europe engagement in complexe situaties in Afrika, specifiek
in de Sahel-regio en de Hoorn van Afrika. Eurocommissaris Urpilainen onderstreepte
het belang om Afrika hoog op de Europese agenda te houden. Hierbij is het volgens
de Europese Commissie belangrijk dat de EU open blijft staan voor een kritische dialoog
met transitieautoriteiten om een terugkeer naar een constitutionele orde te bevorderen,
en er tegelijkertijd voor te waken dat militaire regimes worden gelegitimeerd of versterkt.

Binnen de Raad werd brede steun uitgesproken voor een voortdurende ontwikkelingssamenwerking
relatie met Afrikaanse landen. Verschillende landen gaven daarbij aan dat speciale
aandacht moet uitgaan naar het tegengaan van antiwesterse retoriek en -sentimenten.
Ook Nederland benadrukte het belang van een actieve Europese inzet in de Sahel en
de Hoorn van Afrika om grondoorzaken van conflict en instabiliteit te adresseren en
humanitaire noden te ledigen. Daarbij acht Nederland het van belang dat de EU zich
opstelt als partner die oog houdt voor het perspectief van de bevolking, omdat dit
op termijn de sterkste basis vormt voor het behartigen van Nederlandse en Europese
belangen binnen een gelijkwaardig partnerschap. De EU dient daarbij speciale aandacht
te geven aan betekenisvolle vertegenwoordiging en inclusie van vrouwen en jongeren.

Nederland onderstreepte tevens net als andere lidstaten de noodzaak van een strategische
discussie in EU-verband over onder welke voorwaarden samenwerking met autoriteiten
in de Sahel en Hoorn van Afrika op het gebied van ontwikkelingssamenwerking plaats
kan vinden.

Current affairs

Oekraïne-faciliteit

De Raad sprak over de stand van zaken van de Oekraïne-faciliteit. Veel lidstaten benadrukten
het belang van blijvende solidariteit met, en steun aan, Oekraïne. Binnen de Raad
bestaat brede steun voor snelle aanname en implementatie van de Verordening ter oprichting
van de faciliteit. Daarbij brachten verschillende lidstaten enkele aandachtspunten
in, zoals afdoende aandacht voor de aanpak van corruptie, het belang van donorcoördinatie,
en voldoende betrokkenheid van lidstaten in de aansturing van de faciliteit en de
onderliggende hervormings- en investeringsagenda. Nederland benadrukte dat de pakketbenadering
van de tussentijdse herziening van het meerjarig financieel kader 2021–2027 (MFK)
er niet toe mag leiden dat steun aan Oekraïne vertraging oploopt. Daarnaast sprak
Nederland zich uit voor een inclusieve totstandkoming van het Oekraïne-plan met afdoende
aandacht voor onder andere gendergelijkheid.

Palestijnse Gebieden

De Raad sprak over de stand van zaken van EU-ontwikkelingssamenwerking voor de Palestijnse Gebieden. In de context van de aanval van Hamas op Israël
op 7 oktober jl. kondigde de Commissie op 9 oktober een urgent review aan om zeker te stellen dat EU-steun niet direct of indirect ten goede komt aan terroristische
organisaties. In afwachting van de resultaten van deze doorlichting werden betalingen
van de Commissie voor programmering in de Palestijnse Gebieden opgeschort.2 Omdat het college van Eurocommissarissen gelijktijdig aan deze Raad sprak over uitkomsten
van de doorlichting van de Europese steun aan de Palestijnse Gebieden, kon de Commissie
tijdens deze Raad nog niet in gaan op de uitkomsten van deze doorlichting. De uitkomsten
van de doorlichting zijn op 21 november, na afloop van de bespreking in de Raad, door
de Commissie aangekondigd.3 De doorlichting is publiekelijk beschikbaar.4 Uit de doorlichting komt volgens de Commissie naar voren dat de bestaande waarborgen
in EU-steun, die over de afgelopen jaren zijn aangescherpt, goed functioneren. Er
is volgens de Commissie geen bewijs gevonden dat geld voor onbedoelde doeleinden is
ingezet. De resultaten zullen op korte termijn in Raadsverband besproken worden.

Sommige EU-lidstaten gaven aan dat de Commissie wat hen betreft geen extra voorwaarden
mag verbinden aan de steun op grond van de uitkomsten van de doorlichting. Meerdere
lidstaten, waaronder Nederland, benadrukten dat EU-steun hervat moet worden als de
doorlichting geen onregelmatigheden laat zien en mits niet naar voren is gekomen dat
geld onverhoopt bij terroristische organisaties terechtkomt.

EU-genderactieplan (GAP) III

Tijdens de Raad presenteerde de Commissie de mid-term review van het EU-genderactieplan
III (GAP III), een ambitieuze agenda inzake gendergelijkheid en de empowerment van
vrouwen in het externe optreden van de EU (2021–2025). De bevindingen van deze tussentijdse
evaluatie zijn veelal positief. Daarom is besloten GAP III te verlengen tot en met
2027. Hiermee gaat GAP III gelijk op met de periode van het meerjarig financieel kader
(MFK). Nederland verwelkomt dit besluit.

EU-CELAC relaties

De Raad sprak kort over de relaties tussen de EU en de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse
en Caribische landen (CELAC) in het verlengde van de Raadsconclusies die werden aangenomen
en ter follow-up van de EU-CELAC Top van 17–18 juli jl. Enkele lidstaten verwelkomden de intensivering
van de samenwerking met deze regio. En marge van de Raad werd een EU flagship project (EL PAcCTO) gericht op de bestrijding van grensoverschrijdende criminaliteit
ter waarde van EUR 58,8 mln. getekend. Nederland zal ook deelnemen aan dit programma.

Overig

Any other business (AOB)

Eurocommissaris Jutta Urpilainen koppelde onder AOB kort terug over het Global Gateway
Forum van 25 en 26 oktober jl.5 en de ondertekeningsceremonie van de Samoa-overeenkomst van 14 en 15 november jl.6

Aanname Raadsconclusies

De Raad nam Raadsconclusies aan over het rapport van de Europese Rekenkamer over het
Instrument voor Nabuurschap, Ontwikkeling en Internationale Samenwerking (NDICI),
de Team Europe aanpak, de sociale, groene en digitale transitie, het rapport van de
Europese Rekenkamer over het Spotlight initiatief, en de relatie tussen de EU en de
CELAC-regio.7

EU-AU ministeriële bijeenkomst

De ministeriële bijeenkomst tussen de EU en de Afrikaanse Unie (AU) die gepland stond
voor 20 november, is uitgesteld. Nederland dringt er samen met een groot aantal andere
EU-lidstaten op aan om zo snel mogelijk een nieuwe datum voor deze bijeenkomst vast
te stellen.