Brief regering : Reactie op het signaal “Levens in de wachtstand” van de Inspectie Belastingen, Toeslagen en Douane (IBTD)

Nr. 1297
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 10 oktober 2023

Onlangs heeft de Inspectie Belastingen, Toeslagen en Douane (IBTD) het signaal «Levens
in de wachtstand» naar buiten gebracht. Deze heeft uw Kamer maandag 9 oktober via
de Minister van Financiën toegestuurd gekregen (Kamerstuk 31 066, nr. 1293). Het kabinet is de IBTD erkentelijk voor dit signaal.

Het kabinet heeft de wens om ernstig gedupeerden zo spoedig mogelijk te helpen. Voorop
staat dat elke dag dat gedupeerde ouders wachten op herstel er één teveel is. Om ernstig
gedupeerden te helpen zijn diverse maatregelen getroffen. Met gemeenten is afgesproken
dat zij ouders voor urgentie voor de integrale beoordeling kunnen aandragen, wat vervolgens
onverkort wordt overgenomen door UHT. Het kabinet zal in aanvulling hierop ook een
urgentieroute bij de Commissie Werkelijke Schade (CWS) en bij de recent gestarte alternatieve
schaderoute inregelen. Ook de schuldenaanpak, de driegesprekken en de inzet van het
Instituut Publieke Waarden (IPW) helpen mee om mensen die zware (vervolg)schade hebben
geleden door de toeslagenaffaire een nieuwe start te laten maken.

Omdat gemeenten dicht bij de ouders staan, zijn zij goed in staat om te bepalen of
er noodzaak is voor urgentie. Afgelopen maanden is met een aantal gemeenten ervaring
opgedaan met deze werkwijze. Per 1 september 2023 is de uitrol van deze werkwijze
landelijk gestart. De gemeenten geven aan dat zij ouders aandragen van wie zij denken
dat zij deze de urgentie echt nodig hebben, ouders waarmee gemeenten zelf niet verder
kunnen totdat de integrale beoordeling is afgerond of ouders voor wie langer wachten
de situatie zou verergeren. De eerste signalen vanuit de deelnemende gemeenten zijn
positief. Zij geven aan dat ouders baat hebben bij deze route en dat deze route een
groep ouders bij UHT in beeld heeft gebracht die niet eerder in beeld was. Het kabinet
geeft hiermee invulling aan het belang van snelheid bij het helpen van ernstig gedupeerden.

Deze urgentieroute via de gemeente is een aanvulling op de reeds veelgebruikte, bestaande
spoedbehandeling bij UHT. Daarbij kunnen ouders in schrijnende situaties met onomkeerbare
gevolgen, zoals een dreigende uithuiszetting, voorrang krijgen voor zowel de eerste
toets als de integrale beoordeling. Het gebruikmaken van urgentieaanvragen betekent
in de praktijk dat de First In, First Out-systematiek bij UHT al op onderdelen is
losgelaten. Overigens gebeurt dat ook door de uitspraken op ingestelde beroepen niet
tijdig beslissen.

De persoonlijk zaakbehandelaar van een gedupeerde wijst ouders er op dat zij bij hun
integrale beoordeling kunnen worden bijgestaan door een contactpersoon van de gemeente.
Dit driegesprek biedt ouders de gelegenheid om te bekijken wat nodig is om een nieuwe
start te maken. Daarnaast werken VNG, gemeenten, het IPW en het Ministerie van Financiën
met een doorbraaktafel voor intensieve begeleiding, om snel maatwerkoplossingen voor
gedupeerden met multiproblematiek te vinden. Met behulp van de doorbraakmethode zorgt
IPW in complexe situaties voor een helder en onderbouwd maatwerkplan waarmee de situatie
sterk verbeterd of zelfs opgelost kan worden. Er zijn op 1 juli 2023 354 gedupeerden
via deze aanpak geholpen.

Veel ernstig gedupeerde ouders wachten nog op de afwikkeling van hun aanvullende schade.
Ouders kunnen voor hun aanvullende schade terecht bij de Commissie Werkelijke Schade
(CWS). Onlangs zijn maatregelen genomen om de CWS sneller en beter te laten werken.
Via deze route krijgen ouders een individuele, meer gedetailleerde schadeberekening.
Recent is gestart met een alternatieve schaderoute in samenwerking met de Stichting
Gelijk(Waardig) Herstel (SGH). Deze route is sneller en grofmaziger dan de maatwerkroute
bij de CWS en geeft de ouder meer regie. Ook ouders in de wachtrij bij CWS krijgen
de keuze of zij van deze alternatieve route gebruik willen maken. Vergoeding van aanvullende
werkelijke schade vindt plaats via een gevalideerd schadekader met forfaitaire bedragen
per schadepost. Daarnaast zijn bij de recent gestarte alternatieve schaderoute de
eisen voor het aannemelijk maken van causaliteit verlaagd ten opzichte van de maatwerkroute
via CWS: het verhaal van de ouder staat centraal en alleen waar nodig wordt een nadere
onderbouwing gevraagd. Uw Kamer is hierover middels de brief van 28 september jl.
geïnformeerd1. Zoals in de inleiding van deze brief is aangegeven wordt met de Commissie Werkelijke
schade en de Stichting Gelijkwaardig Herstel ingeregeld dat ouders met urgente problematiek
ook daar eerder worden geholpen, conform de motie van de leden Inge van Dijk en Grinwis2.

Het kabinet voelt de urgentie om voortdurend te kijken hoe de hersteloperatie verbeterd
en versneld kan worden. Daarbij onderschrijft het kabinet het belang van aandacht
voor ernstig gedupeerden. Tegelijkertijd zijn er geen eenvoudige oplossingen om alle
problemen in een keer weg te nemen. Het gaat immers om een grote groep ouders die
niet allemaal dezelfde problemen hebben. Het kabinet geeft daarom prioriteit aan het
als eerste helpen van mensen met actuele ernstige problematiek. Het kabinet blijft
natuurlijk altijd kijken naar mogelijkheden om de groep zwaarst gedupeerden sneller
in beeld te brengen en te helpen. Het kabinet gaat daarom graag met de IBTD in gesprek
over hun suggesties met betrekking tot het eerder in beeld krijgen van deze groep
en hoe de door de IBTD geformuleerde definitie van deze groep daarbij kan helpen.
De toetssteen hierbij blijft dat de maatregelen echte versnelling opleveren en uitvoerbaar
zijn.

Het kabinet ziet uit naar het eindrapport over de drie hersteloperaties op het terrein
van Belastingen, Toeslagen en Douane dat de IBTD voor begin 2024 heeft aangekondigd.

De Staatssecretaris van Financiën,
A. de Vries