Brief regering : Verslag van de informele Raad Algemene Zaken van 27 en 28 september 2023

Nr. 2717
BRIEF VAN DE BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 9 oktober 2023

Hierbij bied ik u het verslag aan van de informele Raad Algemene Zaken van 27 en 28 september
2023.

De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

VERSLAG INFORMELE RAAD ALGEMENE ZAKEN VAN 27 EN 28 SEPTEMBER 2023

Op 27 en 28 september 2023 vond de informele Raad Algemene Zaken (RAZ) plaats in Murcia,
Spanje. Op de agenda van deze bijeenkomst stonden de gevolgen van toekomstige EU-uitbreiding
voor het beleid, het budget en de institutionele structuur van de EU, het idee van
geleidelijke uitbreiding en Open Strategische Autonomie (OSA). De Directeur-Generaal
Europese Samenwerking vertegenwoordigde Nederland tijdens deze informele RAZ.

De gevolgen van toekomstige EU-uitbreiding

In de avond voorafgaand aan de informele RAZ vond een werkdiner plaats. Tijdens dit
diner kregen de aanwezigen een terugkoppeling van het seminar dat en marge van deze informele RAZ was georganiseerd over de vraag of institutionele hervormingen
van de EU nodig zijn met het oog op toekomstige uitbreiding. Tijdens dit seminar gingen
experts van denktanks, academici en afgevaardigden van de lidstaten met elkaar in
gesprek over genoemd vraagstuk. De breed gedeelde visie was dat toekomstige EU-uitbreiding
noopt tot institutionele hervormingen en dat de huidige EU-verdragen reeds aanknopingspunten
bieden om hervormingen door te voeren. Besproken werd om parallel daaraan na te denken
over de noodzaak van ingrijpendere hervormingen, indien nodig via wijziging van de
EU-verdragen, gebaseerd op een gedeeld beeld over hoe de EU van de toekomst eruit
ziet.

Tijdens de informele RAZ vonden parallel drie werksessies plaats.

1. Beleid en budget

Nederland was ingedeeld bij de werksessie over de vraag welke beleidsmatige en financiële
aspecten in de context van gevolgen van EU-uitbreiding nadere beschouwing nodig hebben.
Meerdere lidstaten noemden het belang van het versterken van het concurrentievermogen
van de EU. Ook werd genoemd dat de gevolgen voor het cohesiebeleid en het landbouwbeleid
naar verwachting groot zijn en nader moeten worden onderzocht. Een aantal lidstaten
bepleitte een herprioritering voor de bestedingen uit het EU-budget. Verder werd meermaals
het belang van de rechtsstaat en het betrekken van nationale parlementen en burgers
bij de EU onderstreept. Door actief te luisteren naar wat nationale parlementen en
burgers van de Unie verwachten kan draagvlak worden gecreëerd voor aanpassingen.

Nederland onderstreepte het belang van een goed functionerende rechtsstaat en een
sterke interne markt. Het vergroten van de effectiviteit en de democratische legitimiteit
van de EU is van belang, evenals het versterken van burgerparticipatie en transparantie.
Tevens werd aandacht besteed aan de impact van mogelijke uitbreiding van de EU op
de financiering van de EU, het EU-migratiebeleid en de Europese veiligheid. Gedegen
analyse is noodzakelijk om goed overwogen keuzes te kunnen maken over hervormingen.

2. Institutioneel

Het Spaanse voorzitterschap organiseerde ook een werksessie over besluitvorming binnen
de EU en eventuele overige institutionele aanpassingen. De lidstaten die aan deze
werksessie deelnamen, erkenden de noodzaak van institutionele hervormingen en onderschreven
het belang van een goed proces met een passend tijdpad om de benodigde hervormingen
te identificeren. Vrijwel alle lidstaten achtten de tijd niet rijp voor een wijziging
van de EU-verdragen. Deze lidstaten spraken zich uit voor het verkennen van hervormingen
die mogelijk zijn binnen de kaders van de huidige verdragen. Zo werd genoemd dat het
uitbreiden van besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid door het inzetten van
de zogenaamde passerelles een mogelijkheid is. Lidstaten benadrukten herhaaldelijk
het belang van de rechtsstaat als hoeksteen van de samenwerking in de EU en stonden
terughoudend tegenover het verkleinen van de omvang van de Europese Commissie.

3. Geleidelijke integratie

Tevens werd een werksessie georganiseerd over het idee van geleidelijke integratie.
De lidstaten die aan deze werksessie deelnamen, deelden de visie dat het hierbij gaat
om het faciliteren en het versnellen van hervormingen op weg naar een volwaardig lidmaatschap.
Kandidaat-lidstaten kunnen reeds voorafgaand aan lidmaatschap bepaalde voordelen van
lidmaatschap genieten om zo het interne hervormingsproces te versterken. De lidstaten
waren het eens over de voorwaarden: merit based, omkeerbaar en met in achtneming van fundamentele waarden zoals de beginselen van
de rechtsstaat, democratie en mensenrechten. Als aandachtspunt werd het behoud van
de integriteit van het gelijke speelveld op de interne markt benoemd.

Na de werksessies concludeerde het Spaanse voorzitterschap dat de bespreking zal worden
voortgezet tijdens de informele Europese Raad van 6 oktober a.s.

Open Strategische Autonomie

Tijdens een werklunch over Open Strategische Autonomie (OSA) gaf het Spaanse voorzitterschap
een toelichting op het op 15 september jl. gepubliceerde Spaanse rapport Resilient EU20301
. Dit rapport identificeert o.a. strategische kwetsbaarheden in de categorieën gezondheid,
digitale technologie, voedsel en energie en stelt actielijnen voor om deze kwetsbaarheden
als EU in het komende decennium te adresseren. Lidstaten werden daarop uitgenodigd
om hun visie te delen op prioriteiten voor de Strategische Agenda van de EU.

Commissaris Olivér Várhelyi onderstreepte in zijn bijdrage het belang van het integraal
benaderen van thema’s gerelateerd aan OSA, zoals economische veiligheid, het verminderen
van risicovolle (energie-) afhankelijkheden en toegang tot grondstoffen die nodig
zijn voor de groene en digitale transitie. Commissaris Várhelyi benadrukte dat OSA
niet gaat over protectionisme, maar om het beoordelen van de strategische belangen
van de EU.

Tijdens de discussie was er, in lijn met de Nederlandse visie op OSA, overeenstemming
tussen lidstaten over het belang van versterking van de interne markt en het concurrentievermogen
van de EU, en over het gegeven dat een sterke en weerbare markt de geopolitieke relevantie
van de EU op het wereldtoneel vergroot. De nadruk in de discussie lag op het behoud
van een open en concurrerende economie. In dat kader werd opgeroepen tot het diversifiëren
van partnerschappen, het verminderen van regeldruk en bureaucratische processen voor
bedrijven, het verhogen van investeringen in onderzoek en innovatie en een sterker
energie- en industriebeleid.

Nederland benadrukte het behoud van een open economie. Het afbouwen van risicovolle
strategische afhankelijkheden dient hand in hand te gaan met het versterken van het
politiek-economische fundament en het geopolitiek handelingsvermogen van de Unie.

Het Spaanse voorzitterschap concludeerde dat de bespreking over strategische prioriteiten
voor de EU tijdens de informele Europese Raad van 6 oktober a.s. zal worden voortgezet.

Overig

Tijdens de werklunch werd migratie ook genoemd als een van de strategische uitdagingen
waar de EU in de toekomst mee te maken zal krijgen. De Commissie riep het Spaanse
voorzitterschap op om voor het einde van het jaar een internationale conferentie over
het tegengaan van mensensmokkel te organiseren.