Brief regering : Reactie op verzoek commissie over een stand van zakenbrief over Fokus

Nr. 382
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR LANGDURIGE ZORG EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 20 juni 2023

Op 24 mei 2023 heeft de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS)
verzocht om een stand van zakenbrief over Fokus, op initiatief van het lid Agema (PVV).
Lid Bevers (VVD) verzocht, naast deze stand van zaken brief, om een reactie op recente
berichtgeving over Fokus in het Eindhovens Dagblad1. Zijn verzoek sluit aan bij het verzoek van lid Werner (CDA) tijdens het commissiedebat
over wijkverpleging op 11 mei 2023. Fokus is de grootste aanbieder van assistentie
bij algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL) op basis van de subsidieregeling
ADL-assistentie.2, 3 Via deze brief voldoe ik aan de drie verzoeken.

Kernpunten in deze brief:

1. Ik start met de recente wijzigingen in de subsidieregeling ADL-assistentie. VWS heeft
ADL-aanbieders gecompenseerd voor financiële tegenslagen door de Covidpandemie en
hoge energiekosten. Daarnaast heb ik het mogelijk gemaakt dat (naast sociale huurwoningen)
ook mensen in een koopwoning of particuliere huurwoning kunnen toetreden tot een ADL-cluster.

2. Vervolgens ga ik in op recente berichtgeving in het Eindhovens Dagblad over Fokus.
Die berichtgeving – en bredere signalen – vragen aandacht voor het aantrekken en behouden
van ADL-assistenten door Fokus, bejegening door managers bij Fokus, het passend organiseren
van zorg buiten de woning en de koppeling tussen ADL-assistentie en wonen. Fokus geeft
aan dat zij op deze onderwerpen passende actie onderneemt. De koppeling tussen wonen
en ADL-assistentie is noodzakelijk voor de houdbaarheid van het ADL-concept.

3. Tot slot laat ik u weten dat ik met de ADL-aanbieders in gesprek ben over wat nodig
is om ADL-assistentie voor lange termijn goed in te richten.

1. Ontwikkelingen subsidieregeling ADL-assistentie

De afgelopen jaren kwamen ADL-aanbieders veelal dezelfde uitdagingen tegen als andere
aanbieders in de (langdurige) zorg: een krappe arbeidsmarkt, vergrijzing van de doelgroep,
verzwaring van de zorgvraag en beperkte doorstroommogelijkheden naar andere woningen
en zorgvormen. Ook hebben ADL-aanbieders te maken gehad met onderbezetting en leegstand
door de Covidpandemie en met stijgende energiekosten. VWS heeft ADL-aanbieders voor
financiële tegenslagen ten tijde van de Covidpandemie gecompenseerd in de jaren 2020
tot en met 2022. Verder heeft VWS extra gelden beschikbaar gesteld als compensatie
voor de hoge energiekosten in 2022.

Per 1 januari 2023 heb ik de eisen voor een ADL-woning aangepast in de subsidieregeling.
Deze wijziging is reeds aangekondigd in de Stand van zakenbrief Fokus van 20 november
20204. Waar voorheen verplicht sprake moest zijn van een «sociale huurwoning» is dat nu
veranderd in «woning». Dat betekent dat ook een cliënt in een koopwoning of particuliere
huurwoning kan toetreden tot een ADL-cluster, mits aan de voorwaarden van een ADL-cluster
wordt voldaan5. Op die manier is meer ruimte gecreëerd voor flexibiliteit in het zorgaanbod en keuzevrijheid
voor cliënten.

2. Signalen en berichtgeving over Fokus

De afgelopen jaren bereikten mij af en toe signalen van cliënten met klachten over
Fokus. Die signalen ontving ik via cliënten zelf of via de media, zoals recent via
het Eindhovens Dagblad. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) houdt toezicht
op de kwaliteit van de geleverde zorg in zorginstellingen, ook bij Fokus. Cliënten
die het ministerie schrijven met een klacht wijs ik daarom op de klachtenprocedures
van de aanbieder en op het Landelijk Meldpunt Zorg van de IGJ. De IGJ kan een onderzoek
instellen naar een locatie van een zorgaanbieder. Zo heeft de IGJ in 2022 een inspectiebezoek
gebracht aan een ADL-locatie.6 Fokus geeft aan dat cliënten en de organisatie de onafhankelijke klachtenbemiddelaar
inmiddels veelvuldig in een vroegtijdig stadium betrekken, ter voorkoming van escalatie.

De signalen die mij de afgelopen twee jaar bereikten hebben betrekking op vier zaken.
Ten eerste een gebrek aan voldoende personeel, waardoor de wachttijden oplopen, een
cliënt veel verschillende assistenten over de vloer krijgt en de benodigde deskundigheid
daarmee niet altijd is geborgd. Ten tweede ontving ik signalen over de bejegening
door het management van Fokus. Ten derde lukt het cliënten soms niet om de zorg buiten
de woning goed in te richten via de Zvw en/of Wmo. Tot slot hebben cliënten, die niet
meer tot de doelgroep behoren, er soms moeite mee te moeten verhuizen en om een geschikt
alternatief te vinden. Fokus geeft aan dat zij deze issues onderkent en hierop actie
onderneemt.

Fokus stelt dat zij werk maakt van het aantrekken en behouden van personeel. Daarnaast
geeft Fokus aan dat zij het management verbetert, door op iedere locatie dagelijkse
sturing aan te stellen; deze locatiemanagers hebben expliciet als taak om aandacht
te hebben voor communicatie. Daarnaast liet Fokus mij weten dat zij haar missie en
visie in het afgelopen jaar herijkte – samen met cliënten en de cliëntenraad. Volgens
Fokus is bejegening daarin een centraal onderwerp; dat gaat over communicatie tussen
cliënten en medewerkers van Fokus (beide kanten op) en tussen medewerkers onderling.

Ook berichtte Fokus mij dat zij zo nodig samenwerkt met de betrokken gemeente of zorgverzekeraar,
als de zorg buiten de woning niet goed loopt of als er naar alternatieve zorg wordt
gezocht. Belangrijk is wel dat de ADL-aanbieder hierin slechts ondersteunt; de regie
ligt bij de cliënt zelf.

Het is belangrijk dat de ADL-aanbieder en de ADL-cliënt duidelijk afspreken wat er
gebeurt als de zorgvraag (flink) verandert. Fokus geeft aan dat zij momenteel kritisch
haar werkprocessen beziet, om te garanderen dat deze gesprekken altijd en tijdig plaatsvinden.
Dat is nodig, omdat de koppeling tussen ADL-assistentie en wonen noodzakelijk is.
Cliënten kunnen écht de eigen regie voeren, omdat er vanwege de schaalgrootte van
een ADL-cluster altijd iemand in de buurt kan zijn. Zo kan de ADL-assistent op afroep
24 uur per dag langskomen. Wanneer er geen koppeling zou bestaan tussen het wonen
in een ADL-woning en het afnemen van ADL-assistentie is het niet haalbaar de zorg
op deze manier te organiseren. Soms past een bewoner niet meer in de doelgroep waarvoor
de ADL-regeling bedoeld is. Dit kan gaan om situaties waarin minder zorg wordt afgenomen
dan verwacht. Ook betreft het situaties waarbij de zorgvraag te groot wordt en de
ADL-aanbieder de zorg niet meer (veilig) kan leveren en/of de cliënt niet meer voldoende
eigen regie kan voeren. Fokus laat weten dat zij de cliënt in dit soort situaties
ondersteunt in de zoektocht naar een nieuwe plek, onder andere via de inzet van coaches.

3. Aanpak lange termijn

Ik zie dat het ADL-concept onder druk staat. Het doel is cliënten zo veel mogelijk
eigen regie te laten behouden om het leven in te richten zoals zij dat willen. Tegelijkertijd
hebben de aanbieders te maken met genoemde uitdagingen als een krappe arbeidsmarkt,
vergrijzing en verzwaring van de doelgroep en beperkte doorstroommogelijkheden naar
andere woningen en zorgvormen. Om deze bijzondere vorm van zorg te behouden vind ik
het van belang dat de subsidieregeling ADL-assistentie toekomstbestendig is. Ik voer
hierover het gesprek met de ADL-aanbieders. Daarbij onderzoek ik ook de huidige tariefstelling
voor ADL-assistentie.

De Minister voor Langdurige Zorg en Sport, C. Helder