Brief regering : Geannoteerde agenda voor de Raad Buitenlandse Zaken van 20 februari 2023

Nr. 2605
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 10 februari 2023

Hierbij bied ik u de geannoteerde agenda aan voor de Raad Buitenlandse Zaken van 20 februari
2023.

De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

GEANNOTEERDE AGENDA RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 20 FEBRUARI 2023

Op 20 februari vindt de Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) plaats in Brussel. De Minister
van Buitenlandse Zaken is voornemens hieraan deel te nemen. Op de agenda staan als
volle onderwerpen de Russische agressie tegen Oekraïne, Afghanistan, en klimaat- en
energiediplomatie. Onder Current Affairs staan Niger en Iran geagendeerd. En marge van de RBZ zal een informeel ontbijt plaatsvinden
met de heer Garry Kasparov, prominent Russisch oppositieactivist. Tijdens de lunch
zal de Raad informeel spreken met de Moldavische Minister van Buitenlandse Zaken,
de heer Nicu Popescu.

Russische agressie tegen Oekraïne

De Raad zal opnieuw spreken over de voortdurende Russische agressie tegen Oekraïne.
De Raad vindt vier dagen voor de markering van één jaar na de Russische invasie in
Oekraïne plaats. Nederland zal tijdens de Raad nogmaals benadrukken dat blijvende
en onverminderde solidariteit met Oekraïne van essentieel belang is. In de dagen na
de RBZ zal de Minister van Buitenlandse Zaken deelnemen aan diverse VN-bijeenkomsten
in New York die in het licht zullen staan van de markering van één jaar na de invasie.

De inzet van het kabinet is ongewijzigd. Het kabinet blijft zich enerzijds onverminderd
inzetten voor zoveel mogelijk militaire, financiële en humanitaire steun aan Oekraïne,
in nauwe samenwerking met internationale partners en organisaties. Dit gaat zowel
om bilaterale steun als om multilaterale steun, onder andere via de EU, en betreft
ook steun ten behoeve van herstel(werkzaamheden) en toekomstige wederopbouw. Anderzijds
blijft het kabinet zich inzetten voor het verhogen van de druk op Rusland om zijn
agressie te beëindigen. Deze inzet behelst onder andere verdere aanscherping van de
sancties tegen Rusland en maatregelen om sanctieomzeiling te bestrijden.

In het kader van accountability blijft het kabinet zich inzetten voor onderzoek naar schendingen van internationaal
recht in Oekraïne, het verzamelen van bewijs voor gebruik in toekomstige rechtszaken
en de coördinatie van accountability-initiatieven. Nederland verwelkomt de oprichting van het International Centre for the Prosecution of the Crime of Aggression (IPCA) in Den Haag, dat onderzoek gaat doen naar, en bewijs gaat verzamelen van,
het misdrijf agressie tegen Oekraïne. Het IPCA zal worden ondergebracht bij Eurojust.
De komende tijd zullen verdere overleggen met de Europese Commissie, Eurojust en Oekraïne
plaatsvinden over de nadere invulling.

Afghanistan

De Raad spreekt over Afghanistan naar aanleiding van de recente besluiten van de Taliban,
waarin het vrouwen verboden wordt om te studeren aan universiteiten en te werken voor
ngo's. Tevens zal de Raad spreken over terrorismedreiging en regionale stabiliteit.
De Raad zal zich buigen over de vraag wat de huidige ontwikkelingen op het gebied
van mensenrechten en veiligheid betekenen voor de inzet in Afghanistan van de EU en
haar lidstaten. De recente Taliban-besluiten plaatsen de internationale gemeenschap
opnieuw voor een lastig dilemma: enerzijds is hulp aan de Afghaanse bevolking van
belang voor het redden van levens en stabiliteit van het land en de regio; anderzijds
is het principe van gelijke toegang tot hulp en gelijkwaardige participatie in de
hulpverlening niet onderhandelbaar.

Het kabinet zet in op een gezamenlijke veroordeling van de Taliban-besluiten en zal
aandringen op een stevige EU-positie in Raadsconclusies tijdens een volgende RBZ,
met als doel om hulp van vrouwen aan vrouwen weer mogelijk te maken. Daarnaast is
het kabinet van mening dat de veiligheidssituatie in Afghanistan en de stabiliteit
van de regio hoog op de Europese agenda moeten blijven staan.

Klimaat- en energiediplomatie

Klimaatverandering heeft aanzienlijke geopolitieke gevolgen en impact op ons buitenlandbeleid.
Het kabinet verwelkomt daarom dat de RBZ spreekt over de noodzaak van EU-klimaatdiplomatie,
in het bijzonder in voorbereiding op de Klimaattop COP28 (30 november – 12 december
2023) in de Verenigde Arabische Emiraten.

Het kabinet vindt dat de vorige klimaattop COP27 te weinig voortgang heeft geboekt
op het gebied van mondiale afspraken rond mitigatie ten opzichte van het jaar daarvoor,
mede door druk van grote vervuilers. Volgens het kabinet is dit een gemiste kans die
de internationale gemeenschap zich niet kan veroorloven.

Het IPCC rapporteerde in 2022 dat de wereld nog iets meer dan zeven jaar de tijd heeft
om de mondiale broeikasgasemissies voldoende terug te brengen zodat de 1,5-graden
doelstelling (Akkoord van Parijs) binnen bereik blijft. De EU is met het Fit-for-55-pakket
mondiaal klimaatkoploper. Vanuit dat leiderschap is het van belang dat de EU gezamenlijk
optrekt en zich wereldwijd uitspreekt, zodat de nodige voortgang wel bereikt kan worden
op COP28. Het kabinet ziet daarmee een aanjagende mondiale rol voor de EU klimaat-
en energiediplomatie. De inzet van het kabinet is gericht op het versneld implementeren
van bestaande klimaatafspraken en het opschalen van de mondiale mitigatieambitie,
want met huidige klimaatplannen stevent de wereld af op een opwarming van 2,4°C tot
2,8°C tegen het einde van de eeuw, aldus het IPCC.

Current Affairs

Iran

De Raad spreekt opnieuw over de situatie in Iran, waar de autoriteiten sinds 16 september
2022 vreedzame protesten gewelddadig onderdrukken. De intensiteit van de protesten
in Iran lijkt inmiddels afgenomen, maar de ernstige mensenrechtenschendingen gaan
onverminderd door. De repressie lijkt hierbij van de straten naar de rechtbanken verplaatst:
demonstranten worden op grote schaal gearresteerd en in veel gevallen na een zeer
korte en naar verluid onachtzame rechtsgang die niet voldoet aan de minimumgaranties
voor een eerlijk proces tot lange celstraffen veroordeeld, en in sommige gevallen
zelfs geëxecuteerd. Het kabinet heeft de executies van demonstranten ten zeerste veroordeeld
en de Iraanse ambassadeur in Den Haag meermaals ontboden om deze boodschap nogmaals
te onderstrepen.

Nederland was in de afgelopen maanden één van de initiatiefnemers van een groot aantal
nieuwe gerichte sancties tegen Iran, zowel vanwege de schokkende mensenrechtenschendingen
als ook in reactie op de Iraanse militaire steun aan Rusland voor de oorlog in Oekraïne.
Ook voor de aankomende RBZ blijft het kabinet zich inspannen voor het verder opvoeren
van de druk op Iran, waaronder met nieuwe gerichte sancties. Het kabinet is er daarnaast
voorstander van om het Iraanse Islamitische Revolutionaire Gardekorps (IRGC) op de
EU-terrorismelijst te plaatsen, mits dit juridisch haalbaar is. Mede op verzoek van
Nederland brengt de Juridische Dienst van de Raad naar verwachting voorafgaand aan
de aankomende RBZ een advies uit over de juridische mogelijkheden om de IRGC op de
EU-terrorismelijst te plaatsen. Op basis daarvan zal het kabinet zich, samen met andere
EU-lidstaten, beraden op mogelijke verdere stappen.

Lunchsessie met Moldavische Minister van Buitenlandse Zaken, de heer Nicu Popescu

Tijdens de lunch spreekt de Raad informeel met de vicepremier en Minister van Buitenlandse
Zaken en Europese Integratie van Moldavië, de heer Nicu Popescu. Sinds de Russische
invasie van Oekraïne ondervindt Moldavië grote gevolgen van de oorlog, waaronder een
significante vluchtelingenstroom, hoge inflatie, energietekorten en meer dan verviervoudigde
energieprijzen. Het kabinet steunt de inzet van de Europese Commissie om deze gevolgen
te mitigeren. Bilateraal ondersteunt het kabinet onderdelen van de hervormingsagenda
in Moldavië, met nadruk op de justitiehervormingen, energietransitie en cyberweerbaarheid.
De Europese Raad van 23 en 24 juni 2022 erkende het Europese perspectief van Moldavië
en besloot het land de status van kandidaat-lidstaat toe te kennen. Deze lunch biedt
de gelegenheid tot uitwisseling met Moldavië over de hervormingen die het land moet
doorvoeren in het kader van het EU-toetredingsproces. De voortgang van Moldavië richting
de EU zal afhangen van de eigen merites. De formele voortgangsrapportage van de Europese
Commissie wordt verwacht in oktober van dit jaar.

Ontbijtsessie met Russische oppositieactivist Garry Kasparov

En marge van de RBZ zal een informeel ontbijt plaatsvinden met de heer Garry Kasparov,
Russisch schrijver, schaakgrootmeester en oppositieactivist. Hij is als politiek activist
actief vanuit het buitenland en zal zijn visie geven op de situatie in Rusland.

Overig

Modernisering van het Nederlandse sanctiestelsel

In antwoord op de verzoeken van de Kamercommissie Buitenlandse Zaken inzake modernisering
van het Nederlandse sanctiestelsel1 het volgende. Zoals ook uitdrukkelijk aanbevolen door de nationaal coördinator sanctienaleving
vereist de modernisering van de Sanctiewet 1977 zorgvuldigheid en geen spoedwetgeving.
Tegelijkertijd deelt het kabinet het gevoel van urgentie van uw Kamer om de naleving
van sancties verder te verbeteren. Daartoe zijn korte termijn maatregelen getroffen
om mazen snel te dichten. Waar nodig, is dit pragmatisch aangepakt, bijvoorbeeld door
effectieve gegevensdeling, waarvoor een samenwerkingsplatform is opgezet en in de
Rusland sanctieverordening een grondslag is opgenomen en daarnaast een werkwijze is
ingeregeld voor het maken van aantekeningen in openbare registers. Het kabinet deelt
ook uw wens en urgentie voor een duurzame sanctiewetgeving die als een huis moet staan
voor de komende decennia en waarmee ook dit soort zaken worden verankerd. Daarom zal
het kabinet er zorg voor dragen dat het conceptwetsvoorstel uiterlijk medio juli gereed
is voor de consultatiefase voor externe partijen. Daarnaast neemt Nederland binnen
de EU het initiatief tot een versterkte aanpak van omzeiling.