Brief regering : Ondersteunen van gemeenten bij het aanpakken van kwetsbare gebieden met het Volkshuisvestingsfonds 2023

Nr. 991
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 17 januari 2023

In een aantal gebieden in Nederlandse steden staan de leefbaarheid en veiligheid onder
druk en stapelen problemen als werkloosheid, armoede, onderwijsachterstanden, woonproblematiek
en een slechte gezondheid zich op. Er is sprake van verloedering van de eenzijdige
woningvoorraad en de openbare ruimte en een concentratie van kwetsbare huishoudens.
Verder speelt de beperkte investeringskracht van gemeenten, woningcorporaties en huiseigenaren
om dit tegen te gaan een belangrijke rol. Vooral particulieren met een koopwoning
in deze gebieden hebben beperkte mogelijkheden om hun situatie te verbeteren. In 2022
zien we dat mede door de stijgende bouw- en energiekosten de huishoudens in deze gebieden
nog verder onder druk zijn komen te staan.

Het kabinet heeft opnieuw middelen beschikbaar gesteld voor het Volkshuisvestingsfonds
(VHF). Met de beschikbare € 600 miljoen investeren we in de herstructurering van het
slechtste deel van de (particuliere) woningvoorraad in de meest kwetsbare gebieden.
Het doel is om in kwetsbare wijken de leefbaarheid te verbeteren en de veiligheid
te verhogen, onder meer door een meer gemengde woningvoorraad te realiseren via herstructurering.
Met deze brief informeer ik u over de contouren van het Volkshuisvestingsfonds. De
regeling wordt in het voorjaar gepubliceerd.

Het VHF is een belangrijke financiële regeling voor de uitwerking van het Nationaal
Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV). De contouren van het VHF blijven grotendeels
gelijk aan de regeling uit 2021. Gemeenten kunnen een aanvraag indienen en er wordt
een toetsingscommissie ingesteld voor de onafhankelijke beoordeling. De stedelijke
focusgebieden1 en regio’s aan de grens2 krijgen prioriteit, net als in de eerste tranche, omdat met name daar de leefbaarheid
onder druk staat. Dat neemt niet weg dat ook andere gebieden in Nederland aanvragen
kunnen indienen.

Ook de activiteiten die onder de regeling vallen zijn vergelijkbaar met de oude regeling:
het gaat om vervangende nieuwbouw en het toekomstbestendig maken en transformeren
van de slechtste woningvoorraad. Tevens is het weer mogelijk om een bijdrage te vragen
om de openbare ruimte leefbaarder en veiliger te maken.

Na gesprekken met gemeenten, koepels en een reflectie over de eerste tranche van het
VHF3 heb ik besloten een aantal aanpassingen aan te brengen. Allereerst moet de regeling
simpeler en beter uitlegbaar worden voor gemeenten. Dit uit zich in beknoptere aanvraagdocumentatie,
een ruimere definitie van het projectgebied en een eenvoudigere gevraagde onderbouwing
voor de aanpak van de openbare ruimte. In de eerste tranche van het VHF konden gemeenten
één aanvraag doen met meerdere deelplannen of projecten. Dit wordt aangepast. Gemeenten
kunnen meerdere aanvragen indienen, met één project per aanvraag. Zo kunnen de aanvragen
onafhankelijk van elkaar worden beoordeeld en toegekend. De 20 stedelijke focusgebieden
hebben daarnaast gevraagd om aanvraag-, monitorings- en verantwoordingslasten te beperken
en geldstromen te bundelen. Ik onderzoek of dit mogelijk is bij de tweede tranche
van het Volkshuisvestingsfonds.

Ook wordt het minimumaantal te herstructureren woningen verlaagd. Aanvragen moeten
minimaal 50 woningen betreffen, tenzij het om een stedelijk focusgebied gaat dan ligt
de grens op 100 woningen. Dit geeft gemeenten met kleinere kwetsbare gebieden meer
ruimte om een aanvraag in te dienen. Samenwerken tussen gemeenten blijft gewenst,
maar het samenvoegen van aanvragen enkel en alleen om een getalsmatige ondergrens
te halen kan hierdoor achterwege blijven.

Naast het minimumaantal woningen komt er een maximaal aan te vragen bedrag per gemeente
om de spreiding van de middelen beter te waarborgen. Het maximale totaal aan te vragen
bedrag voor een gemeente wordt per tranche 10% van het beschikbare budget.

De regeling is hoofdzakelijk bedoeld voor woningen in particulier bezit. Corporaties
spelen echter een belangrijke rol in wijken met betrekking tot de leefbaarheid. Het
is daarom mogelijk om, waar sprake is van gespikkeld bezit, gemengde VvE’s of inponding,
ook een bijdrage aan te vragen voor sociale huurwoningen4 van corporaties.

Nieuw is het toevoegen van kleinschalige collectieve maatschappelijke voorzieningen
in het gebied.

Rond het voorjaar van 2023 breng ik de regeling van het Volkshuisvestingsfonds in
consultatie. Bij de publicatie van de regeling zal ik ook de aanvraagdocumentatie
openbaar maken, zodat gemeenten op tijdig over alle noodzakelijke informatie beschikken
om een aanvraag voor te kunnen voorbereiden. Na de publicatie in het voorjaar wordt
er een uitgebreid informatie- en ondersteuningstraject gestart om gemeenten verder
te ondersteunen Ik ben voornemens het aanvraagloket rond de zomer te openen en na
de zomer te sluiten. Zo hebben gemeenten voldoende tijd om een aanvraag voor te bereiden
en in te dienen. Na de beoordeling kunnen de bijdrages voor de aanvragen aan het eind
van 2023 worden toegekend.

Toezegging inventarisatie sloop en nieuwbouw sociale huurwoningen in het kader van
het VHF eerste tranche.

In de Kamerbrief antwoorden schriftelijke Kamervragen van 18 oktober 20225 heb ik uw Kamer toegezegd u in het najaar te informeren over het aantal sociale huurwoningen
dat zal worden gesloopt in het kader van het Volkshuisvestingsfonds en welke woningen
daarvoor zullen worden teruggebouwd. Voor deze inventarisatie blijkt meer tijd nodig
te zijn. Ik zal u hier in het eerste kwartaal van 2023 over informeren.

De Minister voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening, H.M. de Jonge