Brief regering : Instelling baten-lastenagentschap RBL

Nr. 1
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Ter griffie van de Tweede Kamer der Staten-Generaal ontvangen op 29 november 2022.
De wens over het voorgenomen besluit nadere inlichtingen te ontvangen kan door of
namens de Kamer of door ten minste dertig leden van de Kamer te kennen worden gegeven
uiterlijk op 23 januari 2022.

De Kamer kan zich tegen het voorgenomen besluit uitspreken uiterlijk op 23 januari
2022 dan wel binnen veertien dagen na het verstrekken van de in de vorige volzin bedoelde
inlichtingen.

Bij de termijnen is rekening gehouden met de recesperiode van de Tweede Kamer.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 29 november 2022

Middels deze brief leg ik mijn voornemen voor om een nieuw baten- lastenagentschap
in te stellen, conform de voorhangprocedure1 van artikel 10.2 van de Comptabiliteitswet 2016. Het betreft de Rijksorganisatie
Beveiliging en Logistiek (RBL). De voorziene ingangsdatum is 1 januari 2023.

Het nieuw in te stellen baten-lastenagentschap is in opzet getoetst door het Ministerie
van Financiën aan de Regeling agentschappen. Het Ministerie van BZK is per brief van
10 juni over het oordeel van Financiën geïnformeerd. Het Ministerie van Financiën
heeft aangegeven dat RBL voldoet aan de instellingsvoorwaarden. Deze brief is als
bijlage bijgevoegd bij het Startdocument agentschap.

In deze brief geef ik aan waarom voor de instelling als agentschap is gekozen. Vervolgens
geef ik bij de verschillende instellingsvoorwaarden aan welke activiteiten RBL heeft
uitgevoerd of nog zal uitvoeren.

Samenhang met brede doorontwikkeling Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk (UBR)

De strategische samenvoeging van de Rijksbeveiligingsorganisatie (RBO) en Interdepartementale
Pakket en Koeriersdienst (IPKD) naar RBL maakt onderdeel uit van de doorontwikkeling
van Uitvoeringsorganisatie Bedrijfsvoering Rijk (UBR). Alle organisatieonderdelen
van UBR worden geherpositioneerd binnen het Ministerie van BZK omwille van betere
samenhang in dienstverlening en een toenemende focus op maatschappelijke opgaven.
UBR komt als overkoepelende organisatie hiermee te vervallen. Voor RBL geldt dat ik
u ook eerder heb geïnformeerd over de resultaten uit het cultuuronderzoek dat bij
RBO en IPKD heeft gelopen2. De implementatie c.q. opvolging van de aanbevelingen gaat onverminderd verder.

Het nieuwe agentschap

De reden om voor RBL de status van baten-lastenagentschap aan te vragen, is het voornemen
om RBL als zelfstandig onderdeel binnen het Ministerie van BZK te positioneren. Het
nieuwe agentschap omvat de Rijksbeveiligingsorganisatie (RBO) en de Interdepartementale
Post- en Koeriersdienst (IPKD), die nu nog deel uitmaken van de Uitvoeringsorganisatie
Bedrijfsvoering Rijk (UBR). RBO en IPKD voeren als onderdeel van UBR momenteel reeds
een baten-lastenadministratie en voldoen aan de voorwaarden die in de Regeling Agentschappen
worden gesteld.

Met de keuze voor de organisatievorm van agentschap voor RBL sluit ik aan op de kabinetsreactie
inzake de brede evaluatie voor de organisatiekaders van overheidsorganisaties op afstand
en een reactie op het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar het agentschapsmodel
(Kamerstukken 31 490 en 25 268, nr. 323). Het IBO-rapport: «Samen werken aan publieke waarde» geeft antwoord op de vraag onder welke omstandigheden de logica van het bedrijfsmatig werken kan leiden tot het
creëren van publieke waarde? Voor organisaties zoals RBL die bedrijfsmatig werken en worden gekenmerkt door het
leveren van concrete producten & diensten en beperkte politieke dynamiek3 is het IBO vrij eensluidend: het agentschapsmodel werkt in de basis goed, maar verbeteringen
zijn mogelijk. Deze verbeteringen zijn vervolgens uitgewerkt in een voorkeursvariant
waarbij agentschappen meer ruimte krijgen voor governance, bekostiging etc. om hiermee
handelen vanuit vertrouwen en co-creatie tussen beleid en uitvoering te bevorderen.

Voor RBL betekent dit dat naast de waarden van doelmatigheid, doeltreffendheid en
rechtmatigheid, er explicieter ruimte komt voor andere waarden zoals kwaliteit van
de dienstverlening, legitimiteit, ambtelijk vakmanschap, veiligheid etc.

Deze uitwerking van het agentschapsmodel -waarbij we een bedrijfsmatig model combineren
met een brede insteek voor een brede set aan maatschappelijke waarden- is voor mij
maatgevend. Hiermee ben ik ervan overtuigd dat RBL zich op de juiste wijze kan inzetten
voor dienstverlening binnen het Rijk, maar ook aansluiting kan blijven zoeken op de
vele maatschappelijke opgaven waarvoor het Ministerie van BZK en het Rijk gesteld
staan.

Aansluiting op maatschappelijke opgaven

RBL is in de kern gericht is op de interne bedrijfsvoering van de rijksoverheid, maar werkt ook samen met meerdere partners
aan maatschappelijke opgaven, o.a.:

1) Beveiliging van het asielzoekerscentrum in Ter Apel;

2) Bezorging van zelftesten aan onderwijsinstellingen;

3) Bezorging van gerechtelijke brieven;

4) Beveiliging van méér dan honderd Rijksevenementen van (inter)nationaal belang.

Deze activiteiten laten zien dat RBL direct bijdraagt aan uitdagende maatschappelijke
situaties (beveiliging asielzoekerscentrum en bezorging zelftesten aan onderwijsinstellingen),
maar ook een bijdrage levert aan meer structurele maatschappelijke opgaven zoals het
waarborgen van de democratische rechtstaat middels de bezorging van gerechtelijke
brieven en de beveiliging van rijksvastgoed en méér dan honderd Rijksevenementen.

Instellingsvoorwaarden

Hieronder ga ik achtereenvolgens in op de instellingsvoorwaarden die gelden voor de
vorming van het nieuwe agentschap RBL cf. artikel 4 van de regeling agentschappen4.

De Minister van Financiën stelt in de Regeling agentschappen de volgende eisen aan
een in te stellen baten-lastenagentschap:

1. Een verwachte omzet of verwachte ontvangsten heeft van meer dan

a. € 50 miljoen op jaarbasis;

2. Een resultaatgericht sturingsmodel heeft;

3. Doelmatiger gaat werken dan als een regulier dienstonderdeel van het betrokken ministerie
en aangeeft hoe het dienstonderdeel als agentschap de doelmatigheid tenminste gedurende
de vijf daarna volgende jaren verder zal ontwikkelen;

4. Een zodanig verband kan leggen tussen uitgaven, kosten en prestaties, dat bekostiging
op basis van prestaties mogelijk is (kostprijsmodel);

5. Een voldoende kwaliteitsniveau van de financiële functie en het financieel beheer
kan waarborgen;

6. De afschrijvingskosten meer dan 5% van de totale lasten zijn.

Het Ministerie van Financiën heeft op 10 juni 2022 geconstateerd dat de RBL in opzet
in voldoende mate aan de eisen voldoet. Deze worden hieronder toegelicht.

Omzet, afschrijvingslasten, financiële functie en financieel beheer

De gerealiseerde omzet voor 2021 bedroeg voor RBO en IPKD tezamen € 114 mln. Voor
de komende jaren wordt een stabiele omzet verwacht. Daarmee voldoet RBL ook komende
jaren ruimschoots aan het omzetcriterium dat minimaal € 50 mln. betreft. Voor de instelling
van een baten-lastenagentschap geldt de aanvullende voorwaarde dat de voorziene gemiddelde
afschrijvingskosten per jaar meer dan 5% van de totale lasten bedragen, berekend over
een periode van drie jaar. RBL voldoet niet aan bovenstaande 5%-norm. Een gedetailleerd
inzicht in de activa, de afschrijvingstermijnen en de meerjarige investeringsbegroting
is nodig om een exacte inschatting te kunnen maken van de afschrijvingen in de komende
jaren. Dit komt in beeld in het vervolg van de agentschapsvorming bij het opstellen
van de openingsbalans en meerjarenbegroting 2023–2027. De prognose voor de toekomst
is dat de afschrijvingslasten ten opzichte van de omzet gaan stijgen. De reden hiervoor
is de verdere automatisering binnen de bedrijfsvoering van RBL de komende jaren.

T.a.v. het financieel beheer hebben UBR en haar onderdelen, de afgelopen jaren stabiel
gepresteerd op het vlak van financieel beheer. De controles vanuit de ADR op financieel
beheer en op de jaarrekening van UBR leverde de afgelopen jaren geen (majeure) opmerkingen
op vanuit de ADR. Overgang naar een zelfstandige verantwoording zal dan ook een beperkte
impact hebben op de financiële functie en de onderliggende processen en verslaglegging.

Resultaatgericht sturingsmodel binnen een gewijzigde context

Het agentschapsmodel met de rollen van opdrachtnemer-opdrachtgever-eigenaar is ook
van toepassing op het nieuwe agentschap RBL. RBL kent straks een eigen sturingsdriehoek
met eigenaar, opdrachtgever(s) en opdrachtnemer, aangevuld met de rollen die we hanteren
voor alle Shared Service Organisaties binnen BZK, conform het gedachtegoed van het
programma SGO-5 (o.a. kadersteller, eigenaar, opdrachtgever, opdrachtnemer, financieel
deskundige). RBL krijgt een «eigen» Bestuurlijk Overleg. Daarmee sturen alle actoren
op de collectiviteit van RBL, w.o. kwaliteit van de dienstverlening van RBL en bijdragen
aan (uiteenlopende) maatschappelijke opgaven.

De secretaris-generaal van BZK vervult de rol van eigenaar van het agentschap. De
eigenaar is verantwoordelijk voor het komen tot een sluitend governancestelsel. Deze
zal medio 2023 gereed zijn.

Doelmatiger werken

In de huidige regeling agentschappen is doelmatiger werken een formele instellingsvoorwaarde.
Daarbij dient RBL aan te geven hoe de doelmatigheid ten minste gedurende de vijf daarna
volgende jaren verder zal ontwikkelen. Hierbij wil ik benadrukken dat ik doelmatigheid
(en doeltreffendheid) belangrijk vind, maar dat RBL ook andere waarden zoals responsiviteit,
rechtvaardigheid en menselijke maat nastreeft.

Voor de invulling van de instellingsvoorwaarde doelmatigheid dienen de Rijksbegrotingsvoorschriften
2021 als basis. Dit leidt tot het volgende overzicht:

Bekostiging op basis van prestaties

Een agentschap dient een zodanig verband te leggen tussen uitgaven en prestaties dat
bekostiging op basis van prestaties mogelijk is. Dit vergt een kostprijsmodel dat
de kosten inzichtelijk opbouwt en waarbij er een direct verband is tussen de kostprijs
en het aan de gebruikers berekende tarief. Het nieuwe agentschap beschikt in opzet
over een kostprijsmodel. De tarieven die aan de opdrachtgevers in rekening worden
gebracht, zijn gebaseerd op de integrale, kostendekkende prijs. De jaarlijkse tariefontwikkeling
wordt besproken met opdrachtgevers en vastgesteld door de eigenaar.

Ministeriële verantwoordelijkheid

Het agentschap RBL valt onder mijn verantwoordelijkheid. Ik kan de directeur van het
agentschap, de algemeen directeur RBL, aanspreken op de brede gang van zaken van het
agentschap.

Ontwerpbegroting & Openingsbalans

Bij het Ministerie van Financiën is inmiddels een ontwerpbegroting aangeleverd. Na
afronding van 2022 en het opmaken van de jaarrekening over 2022 (maart 2023), kan
pas de definitieve openingsbalans worden opgesteld. De Auditdienst Rijk controleert
de definitieve openingsbalans.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
H.G.J. Bruins Slot