Brief regering : Reactie op het verzoek van het lid Omtzigt, gedaan tijdens de Regeling van Werkzaamheden van 15 november 2022, over voedselhulp in Nederland

Nr. 656
BRIEF VAN DE MINISTER VOOR ARMOEDEBELEID, PARTICIPATIE EN PENSIOENEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 29 november 2022

In deze reactiebrief ga ik in op het verzoek van het lid Omtzigt tijdens de Regeling
van Werkzaamheden op 15 november jl. (Handelingen II 2022/23, nr. 22, Regeling van Werkzaamheden) De heer Omtzigt vroeg mij om een reactie op de cijfers
van de regering en de cijfers van het Rode Kruis. Het Rode Kruis verwacht een stijging
van het aantal mensen in voedselnood, terwijl de cijfers van het CPB een daling van
armoede voorspellen. In het hele land zien we dat steeds meer mensen financieel klem
komen te zitten, hun rekeningen niet kunnen betalen en financiële stress kennen. De
gevolgen hiervan zijn serieus en ingrijpend, de verhalen die we horen zijn schrijnend.

Het Rode Kruis schat dat er in Nederland momenteel 400.000 mensen in «onzichtbare
voedselnood» zitten en dat de groep groeiende is. Dit is een groep mensen die onvoldoende
geld heeft om voldoende of voedzaam eten te kopen, maar tussen wal en schip valt voor
ondersteuning via de voedselbanken of de route naar hulp onvoldoende kent. Het Rode
Kruis verleent op steeds meer plekken voedselhulp aan een deel van deze mensen. Naast
de provincies Friesland en Utrecht, gaat het Rode Kruis ook gezinnen in Noord-Holland
ondersteunen. Het Rode Kruis deelt, veelal in samenwerking met kleine lokale en informele
organisaties, ontbijttassen en boodschappenkaarten uit aan ongeveer 20.000 huishoudens.
Het Rode Kruis roept op om te doneren op het algemene gironummmer om zo nog meer mensen
te kunnen ondersteunen. Ik ben het Rode Kruis zeer erkentelijk voor hun inzet.

De waargenomen en nog verwachte stijgingen van het aantal mensen in nood zijn in lijn
met de ramingen voor dit jaar, die het CPB publiceerde op Prinsjesdag.1 Voor 2023 wordt er echter een daling voorzien, ten gevolge van het uitzonderlijk
groot noodpakket aan koopkrachtmaatregelen dat door het kabinet is gepresenteerd,
om de gevolgen van de hoge energieprijzen en de inflatie te dempen. Zo is afgesproken
met energieleveranciers dat vanwege de hoge energieprijzen huishoudens tot 1 april
2023 in principe niet worden afgesloten van energie als zij hun energierekening niet
helemaal kunnen betalen, op voorwaarde dat zij in contact blijven met de energieleverancier
over een betalingsregeling.

Daarnaast wordt er in 2023 een energieprijsplafond ingesteld en wordt de energietoeslag
in 2023 opnieuw uitgekeerd aan huishoudens met een laag inkomen (tot 120% van het
sociaal minimum). Ook hebben gemeenten middelen ontvangen om kwetsbare huishoudens
te helpen bij het isoleren van hun woning. In de Kamerbrief Brede Schuldenbrief zijn
de maatregelen aangekondigd om ervoor te zorgen dat mensen die in een schuldregeling
zitten hier niet uit vallen door de stijgende energieprijzen.2 Daarnaast wordt het minimumloon per 1 januari met 10% verhoogd en worden de toeslagen
in 2023 extra verhoogd.

Het kabinet verwacht op basis van ramingen dat door de genomen maatregelen het aantal
mensen onder de armoedegrens in 2023 daalt naar 4,9% (t.o.v. 6,7% in 2022).3 Niet alle problemen zijn echter in deze cijfers te vatten. Het Rode Kruis geeft aan
veel mensen te steunen voor wie voedsel de sluitpost is. Wanneer alle lasten betaald
zijn, is er soms niets meer over voor voedsel. Dit kan bijvoorbeeld komen doordat
zij vastzitten in een te dure woning of doordat zij hoge medische kosten hebben. Het
kabinet neemt deze signalen serieus en zet naast de koopkrachtmaatregelen ook in op
flankerend beleid.

Op het terrein van voedselhulp neemt het kabinet verschillende maatregelen. Zo heb
ik samen met het Ministerie van OCW vijf miljoen euro beschikbaar gesteld aan het
Jeugdeducatiefonds om in de wintermaanden op 500 kwetsbare scholen ontbijt op school
aan te kunnen bieden. In navolging hierop heeft de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs uw Kamer vorige week geïnformeerd over de uitvoering van de motie van de
leden Dassen en Paternotte4, om € 100 miljoen te investeren in het aanbieden van een maaltijd op school aan leerlingen
in kwetsbare wijken in 2023 (Kamerstuk 36 200 VIII, nr. 139). Ook ondersteunt het kabinet Voedselbanken Nederland in hun opgave om voldoende
voedsel te hebben voor hun stijgende klantenaantallen. Vanuit ESF+ is een budget van
€ 15,8 miljoen beschikbaar voor voedselhulp, materiële hulp en begeleidende maatregelen
voor mensen die onvoldoende middelen hebben om het huishouden draaiend te houden.
De aanvragen voor ESF+ worden op dit moment beoordeeld. Ook in de samenleving wordt
er veel initiatief genomen op het terrein van voedselhulp; ik roep partijen op om
zoveel mogelijk de samenwerking aan te gaan met elkaar, om zo nog meer burgers nog
beter te kunnen helpen.

Er loopt veel, maar dit betekent niet dat we met elkaar achter over kunnen leunen,
integendeel. Het kabinet houdt, samen met onder andere gemeenten, maatschappelijke
organisaties, energieleveranciers en kennisinstellingen, vinger aan de pols of de
maatregelen daadwerkelijk zo uitpakken als verwacht. Ook is het van belang snel de
effecten en vooruitzichten in kaart te brengen als de tijdelijke maatregelen aflopen.
Gelijktijdig met het uitvoeren van het genoemde pakket noodmaatregelen, wordt hard
verder gewerkt aan structurele verbeteringen op de middel- en lange termijn voor mensen
in armoede en met schuldenproblematiek. De Aanpak geldzorgen, armoede en schulden
zet ik met alle partners onverminderd door5.

De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen, C.J. Schouten