Brief regering : Reactie op rapport 'Monitor Medezeggenschap Hoger Onderwijs'

Nr. 973
BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 5 september 2022

Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het rapport «Monitor Medezeggenschap Hoger
Onderwijs» van onderzoeksinstituut Oberon1. Voor de vijfde keer hebben het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), de Vereniging
van Hogescholen (VH), de Universiteiten van Nederland (UNL), de Vereniging Medezeggenschap
Hogescholen (VMH), Het Landelijke Overleg Voorzitters Universitaire Medezeggenschap
(LOVUM), de Landelijke Studentenvakbond (LSVB), het Landelijk Overleg van Fracties
(LOF) en HBO-Medezeggenschap de handen ineen geslagen voor de realisatie van een onderzoek
dat van waarde is voor de leden van de medezeggenschap, de bestuurders binnen de hogeronderwijsinstellingen
en beleidsmakers. Hierbij stuur ik op uw verzoek mijn reactie op de brief van het
ISO en de bijbehorende medezeggenschapsmonitor.

Algemeen beeld monitor

De medezeggenschapsmonitor biedt inzichten hoe de praktijk van de medezeggenschap
werkt en functioneert en brengt de tevredenheid van centrale en decentrale raden over
de medezeggenschapskwaliteit in kaart voor de periode 2021–2022. Het is belangrijk
dat studenten en docenten invloed hebben op de vormgeving en kwaliteit van het onderwijs.
De dialoog tussen medezeggenschap, bestuurders en toezichthouders is van belang voor
de kwaliteitscultuur binnen een instelling.

Het algehele beeld dat naar voren komt uit de monitor is dat het over het algemeen
goed gaat met de medezeggenschap in het hoger onderwijs. Ook wordt een aantal ontwikkelpunten
benoemd die kunnen bijdragen aan de verdere ontwikkeling van een goed functionerende
medezeggenschap. Met het oog op deze aandachtspunten heb ik onlangs reeds € 11,5 miljoen
ter beschikking gesteld aan de instellingen voor de periode 2022–2025 om te besteden
aan ontwikkelpunten binnen de instelling op het gebied van medezeggenschap aan de
hand van vier thema's scholing, ondersteuning, communicatie en vergoeding. Samen met
ISO, LSVb, UNL en de VH zijn bestedingsdoelen opgesteld voor deze middelen.

Hierna ga ik specifiek in op de aandachtspunten die het ISO in haar brief aan uw Kamer
benoemt.

Facilitering medezeggenschap

Door ISO wordt geconstateerd dat in de monitor medezeggenschappers over het algemeen
positief zijn over hun facilitering. Desondanks blijft scholing van de medezeggenschap
een aandachtspunt. Vooral de studentgeleding binnen de medezeggenschap zou niet altijd
weten dat ze gebruik kan maken van faciliteiten zoals externe deskundigen, juridische
ondersteuning en een eigen (scholings)budget.

Ik vind het van belang dat de medezeggenschap binnen instellingen haar belangrijke
taak goed kan uitvoeren en daarvoor is goede facilitering een voorwaarde. In de hogeronderwijswetgeving
is opgenomen dat medezeggenschapsorganen ten minste kunnen rekenen op scholing, ambtelijke,
juridische en financiële ondersteuning. Sommige medezeggenschapsleden, vooral studenten,
weten echter niet altijd of faciliteiten bestaan voor hen. De centrale en decentrale
medezeggenschapsraden zijn overwegend tevreden, maar opleidingscommissies zien meer
aandachtspunten. Uit de monitor blijkt dat de opleidingscommissies de aanwezigheid
van externe deskundigen, juridische ondersteuning, eigen budget, scholingsbudget en
faciliteiten voor communicatie met achterban als aandachtspunten aanmerken.

Over de mogelijkheden voor scholing en facilitering moet binnen instellingen het gesprek
gevoerd worden zodat de leden weten waar zij aanspraak op kunnen maken. Uit de monitor
blijkt bovendien dat hier ook een rol ligt voor de medezeggenschap doordat zij zelf
initiatief nemen, scholing volgen, de continuïteit en inwerking van nieuwe leden waarborgen
en de verbinding zoeken met experts, achterban en andere medezeggenschapsorganen.

Tevredenheidsdiscrepantie

Er is sprake van een kloof tussen tevredenheid bij medezeggenschapsleden van het wetenschappelijk
onderwijs (wo) en het hoger beroepsonderwijs (hbo) op het gebied van faciliteiten,
financiële compensatie en tijdsbesteding, aldus ISO. Het geconstateerde verschil in
tevredenheid tussen wo en hbo zal ik bespreken met UNL en de VH. Uit de monitor blijkt
echter ook een kleine stijging in tevredenheid over de aanwezigheid van faciliteiten.
Het hebben van een notulist, huisvesting, scholingsmogelijkheden, interne deskundigen
en ambtelijk secretaris blijkt vaak goed geregeld. Bijna alle studenten in de medezeggenschap
krijgen ook financiële compensatie, zoals vacatiegelden, een bestuursbeurs of een
vaste vergoeding per maand, kwartaal of jaar. Daarnaast heeft de helft van de medezeggenschappers
afgelopen jaar scholing gevolgd.

Overlegcultuur

ISO geef aan dat het aandeel medezeggenschapsraden en opleidingscommissies dat het
gevoel heeft veel invloed te hebben op de gang van zaken binnen de onderwijsinstelling,
blijft steken op eenderde. Er is ruimte om de medezeggenschap vroegtijdiger en beter
mee te nemen.

Uit de monitor blijkt dat men in algemene zin tevreden is over de overlegcultuur,
al is een aandachtspunt voor instellingen om de medezeggenschap vroegtijdiger en beter
mee te nemen in plaats van hen pas aan het eind van een beleidsproces te betrekken.
Het op de hoogte zijn van rechten en plichten en het tijdig ter beschikking hebben
van inlichtingen en informatie bevordert het gesprek op de inhoud, wat een positieve
uitwerking heeft op de relatie tussen medezeggenschap en bestuurder. Hier ligt een
taak voor zowel de bestuurders als de medezeggenschap.

De impact van corona

ISO laat weten dat de monitor ten slotte aantoont dat de medezeggenschapsraden goed
werden geïnformeerd over de coronamaatregelen, maar dat het niet altijd is gelukt
om hen te betrekken bij de (crisis)besluitvorming. Hiernaast geven sommige medezeggenschappers
aan angst te hebben dat «maatregelen» die tijdens de crisis in het leven zijn geroepen
permanent zullen worden. De ruimte om hierover in discussie te gaan wordt niet altijd
ervaren.

De medezeggenschap heeft destijds bijzonder knap en slagvaardig ingesprongen op de
vraagstukken die aan de orde kwamen. De monitor biedt waardevolle aanknopingspunten
om nog beter rekening te kunnen houden met de rol van de medezeggenschap bij eventuele
toekomstige maatregelen. Het is verder aan de instellingen en de medezeggenschap in
gezamenlijkheid om met elkaar het gesprek te blijven voeren over eventuele maatregelen.
De medezeggenschap kan gelet op haar recht tot (ongevraagd) advies op elk gewenst
moment hierover ook proactief het gesprek aan gaan met het bestuur.

Animo en opkomst verkiezingen

Een onderwerp dat verder in de monitor aan de orde komt is animo en opkomst bij verkiezingen.
Onderdeel van eerdergenoemde bestedingsdoelen voor de € 11,5 miljoen is ook het vergroten
van het bewustzijn – in het bijzonder onder studenten – over de belangrijke rol en
functie van medezeggenschap. Want hoewel uit de monitor blijkt dat opleidingscommissies
relatief vaak aangeven voldoende bemand te zijn, geven de overige medezeggenschapsraden
aan dat er te weinig geschikte kandidaten zijn en onvoldoende opkomst is bij verkiezingen.
Overigens biedt de wet ook een alternatief voor verkiezingen voor opleidingscommissies,
bijvoorbeeld om kandidaten aan te dragen en om te werven via een sollicitatie. Samen
met ISO, LSVb, UNL en de VH voeren we gesprekken om vanuit ieders invloedssfeer de
opkomst van de verkiezingen te kunnen verhogen en bekendheid en animo voor medezeggenschap
te kunnen vergroten.

Het is belangrijk dat studenten en docenten invloed hebben op de vormgeving en kwaliteit
van het onderwijs. De medezeggenschap heeft een belangrijke rol binnen instellingen,
zowel adviserend, besluitvormend als agenderend op actuele onderwerpen en ontwikkelingen
binnen de instelling, het hoger onderwijsveld, zoals bij het huidige bestuursakkoord2, en de maatschappij. De studenten en docenten staan immers centraal: zij ervaren
de dagelijkse praktijk van het onderwijs en de grote uitdagingen in de maatschappij.
Zij kunnen waardevolle input en advies leveren aan de bestuurders bij nieuwe beleidsvoornemens
en afspraken op verschillende niveaus.

Ik vind het belangrijk dat medezeggenschap dus bovenal een natuurlijke gesprekspartner
is van het bestuur in het belang van de kwaliteit van het onderwijs en de cultuur
binnen instellingen. Met de uitkomsten uit deze tweejaarlijkse monitor kunnen we samen
met alle betrokkenen de kwaliteit van de medezeggenschap blijvend verder ontwikkelen.

De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R.H. Dijkgraaf