Brief regering : Reactie op verzoek commissie over de status van de mondiale LHBTQI+-beweging en het functioneren van de Equal Rights Coalition

Nr. 173
BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN ONTWIKKELINGSSAMENWERKING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 21 juni 2022

Met verwijzing naar het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking van 2 juni jl. bieden wij uw Kamer een brief aan over de
status van de mondiale LHBTIQ+ beweging en het functioneren van de Equal Rights Coalition
in het licht van de terugtrekking van het Verenigd Koninkrijk uit de conferentie.

De status van de mondiale LHBTIQ+ beweging

De situatie voor LHBTIQ+ personen verschilt sterk per land. Op mondiaal niveau blijft
de acceptatie van LHBTIQ+ personen toenemen, onder andere dankzij LHBTIQ+ mensenrechtenverdedigers
die dagelijks opkomen voor hun gelijke rechten, de inzet van maatschappelijke organisaties,
diplomatieke inspanningen van gelijkgezinde landen en bewustwordingscampagnes. Ook
spreken steeds meer bedrijven, sportbonden en culturele instellingen zich uit tegen
discriminatie van LHBTIQ+-personen en nemen steeds meer organisaties deel aan Pride-activiteiten
in het buitenland.

Tegelijkertijd zijn geweld, bestraffing op basis van seksuele oriëntatie en genderidentiteit,
discriminatie en uitsluiting voor veel LHBTIQ+ personen de dagelijkse realiteit. In
68 landen is sprake van strafbaarstelling van homoseksualiteit of genderidentiteit;
vijf landen kennen hiervoor de doodstraf. Dit zijn onacceptabele cijfers, die niet
thuishoren in de 21e eeuw. Hoewel het aantal landen met een strafbaarstelling afneemt zijn er ook landen
waar nieuwe of nóg restrictievere anti-gender, anti-SRGR en anti-LHBTIQ+ wetgeving
wordt voorbereid. Dit soort initiatieven is vaak gericht op één van de subgroepen,
bijvoorbeeld paren van gelijk geslacht of transgender personen.

Binnen LHBTIQ+ bewegingen is soms tevens sprake van tegendruk en uitsluiting, bijvoorbeeld
van transgender personen. Ook dit verschilt per land en context. Wel zijn er diverse
NGO’s en samenwerkingsverbanden (bv. ILGA World) die de samenwerking tussen de verschillende
subgroepen juist proberen te verbeteren.

Voor een effectieve mondiale LHBTIQ+ beweging zijn cross-regionale en multilaterale
coalities, waaronder de UN LGBTI Core Group en de Equal Rights Coalition, van groot
belang. Nederland heeft een actieve rol in beide coalities, gericht op de verbreding
van de internationale steun voor de positie van LHBTIQ+. Zo is Nederland samen met
Argentinië covoorzitter van de UN LGBTI Core Group in New York die lobbyt voor gelijke
rechten van LHBTIQ+ binnen de

Verenigde Naties met een focus op het tegengaan van discriminatie en geweld. Onder
Nederlands co-voorzitterschap is de UN LGBTI Core Group vorig jaar uitgebreid met
Zuid-Afrika en Ierland, en dit jaar met Honduras, Peru, België en Denemarken.

Binnen de VN-Mensenrechtenraad is samenwerking met en ondersteuning van het mandaat
van de onafhankelijk expert voor het tegengaan van geweld en discriminatie op basis
van seksuele oriëntatie en genderidentiteit (SOGI) een belangrijk aandachtspunt. Bij
de 50e sessie van de Mensenrechtenraad zal Nederland zich, samen met gelijkgezinde landen,
inzetten om de verlenging van dit mandaat te verzekeren. Ook wordt gewerkt aan diverse
gezamenlijke verklaringen om steun voor dit mandaat uit te spreken. Nederland zal
zich bilateraal en multilateraal hard blijven maken voor het recht van een ieder om
zichzelf te zijn, ongeacht seksuele oriëntatie of gender identiteit.

Equal Rights Coalition

Nederland en Uruguay hebben in 2016 de Equal Rights Coalition (ERC) opgericht. De
ERC is een internationale coalitie van 42 landen uit de EU, Noord- en Zuid-Amerika
en Afrika (Kaapverdië) met als doel het bevorderen van gelijke rechten voor LHBTIQ+
wereldwijd. De ERC is uniek omdat naast landen ook maatschappelijke organisaties deelnemen
aan de coalitie. Hierdoor vindt constant overleg plaats over wereldwijde ontwikkelingen
en hoe daarop in te spelen, en wordt waardevolle informatie over en weer gedeeld.
Nederland speelt een actieve rol in de ERC als covoorzitter van een werkgroep over
diplomatie, als penvoerder op gezamenlijke verklaringen door de ERC en als lid van
het adviserend comité.

Het Verenigd Koninkrijk en Argentinië zijn momenteel covoorzitters van de coalitie.
Afgelopen zomer hebben het VK en Argentinië tijdens een ministeriële ERC-conferentie
een nieuwe 5-jaren strategie gelanceerd. Alle ERC-landen hebben zich gecommitteerd
aan deze strategie, waarin o.a. is opgenomen om gezamenlijk voor decriminalisering
van seksuele oriëntatie en gender identiteit te strijden.

Equal Rights Coalition conferentie te Buenos Aires

Om cross-regionale samenwerking te bevorderen, wordt het ERC-voorzitterschap vervuld
door één land uit de Global North en één land uit de Global South. Nederland en Uruguay
vervulden deze rol van 2016–2017; Canada en Chili van 2017–2019 en het VK en Argentinië
hebben het voorzitterschap sinds 2019 in handen, met één jaar verlengd vanwege de
corona-pandemie.

Het voorzitterschap van de Equal Rights Coalition wordt tijdens de aankomende ERC-conferentie
overgedragen aan twee andere landen. Mexico heeft zich kandidaat gesteld, maar vanuit
de Global North heeft zich nog geen ander land kandidaat gesteld. Voor Nederland is
het van belang dat hier snel duidelijkheid over komt, zodat een effectieve overdracht
plaats kan vinden. Achter de schermen zet Nederland zich in om landen te bewegen deze
rol op zich te nemen. Ook wordt het voorzitterschap van de werkgroep waar Nederland
covoorzitter van is, opengesteld voor andere landen. Tot dusver heeft zich nog geen
ander land als kandidaat gemeld. Indien dat zo blijft, is Nederland bereid om deze
rol te blijven vervullen.

Deze ERC-conferentie zal plaatsvinden op 8 en 9 september in Buenos Aires. Namens
Nederland zullen de Mensenrechtenambassadeur en de voorzitter van de diplomatie-werkgroep
deelnemen aan de conferentie. Het betreft de eerste fysieke ERC-bijeenkomst sinds
2018 (destijds in Vancouver). De bijeenkomst staat in het teken van hernieuwd commitment
van de huidige ERC-landen, het terugblikken op behaalde resultaten onder Brits en
Argentijns voorzitterschap en de gezamenlijke strategiebepaling t.a.v. de wereldwijde
anti-gender en anti-LHBTIQ+ pushback. Voor Nederland is het van belang dat ook maatschappelijke
organisaties die betrokken zijn bij de Equal Rights Coalition in persoon kunnen deelnemen.
Nederland heeft hiervoor financiering vrijgemaakt en lobbyt actief bij andere landen
om hetzelfde te doen.

In eerste instantie zou de ERC-conferentie plaatsvinden in Londen, met aansluitend
de bilaterale Britse «Safe to be Me» conferentie. Deze twee conferenties stonden los
van elkaar. De «Safe to be Me» conferentie werd echter geannuleerd vanwege een boycot
door maatschappelijke organisaties, voortkomend uit de beslissing van de Britse regering
om conversietherapie op basis van gender identiteit niet te verbieden daar waar het
conversietherapieverbod wel geldt voor seksuele oriëntatie. Hierop is door het adviserend
comité van de Equal Rights Coalition besloten de ERC-conferentie te verplaatsen naar
Buenos Aires. Het Verenigd Koninkrijk speelt nog altijd een actieve rol in de organisatie
van de ERC-conferentie, zowel inhoudelijk als financieel. Het siert Argentinië dat
met beperkte voorbereidingstijd en middelen een conferentie van dergelijke omvang
wordt voorbereid. Nederland ondersteunt deze organisatie actief, zowel financieel
als inhoudelijk.

Samenwerking met LHBTIQ+ maatschappelijk middenveld

Maatschappelijke organisaties zijn gewaardeerde partners bij het uitvoeren en behalen
van de BHOS-agenda en -doelstellingen. Daarnaast is wereldwijde versterking van het
maatschappelijk middenveld binnen deze agenda een belangrijk doel op zich vanwege
de cruciale rol die maatschappelijke organisaties spelen bij het bevorderen van democratische
en inclusieve samenlevingen.

Ondersteuning van het maatschappelijk middenveld blijft onverminderd van belang, omdat
de ruimte voor het maatschappelijke middenveld in veel landen onder druk staat. De
afgelopen jaren is deze ruimte verder afgenomen, deels als gevolg van overheidsmaatregelen
die zijn genomen in de context van de COVID-19 pandemie. Dit geldt in het bijzonder
voor LHBTIQ+ organisaties.

Onder het beleidskader Versterking Maatschappelijk Middenveld (Kamerstuk 34 952, nr. 140) zijn twee strategische partnerschappen opgestart met LHBTIQ+ maatschappelijk middenveld.
«Power of Pride», met als penvoerder COC Nederland, en «Free to be Me», met als penvoerder
Hivos, zijn samen actief in 28 landen en ondersteunen de ontwikkeling en bescherming
van LHBTIQ+ bewegingen in deze landen. Daarnaast financiert Nederland diverse LHBTIQ+
projecten vanuit het centrale Mensenrechtenfonds, het Voice-programma en via de posten,
en is Nederland partner in het Global Equality Fund. In de Mensenrechtenrapportage
2021, die uw Kamer binnenkort toegaat, zal nader worden ingegaan op hoe de steun aan
LHBTIQ+ organisaties en mensenrechtenverdedigers het afgelopen jaar vorm kreeg.

Met de start van de LHBTIQ+ strategische partnerschappen is Nederland de grootste
LHBTIQ+ overheidsdonor wereldwijd.1 Financiering voor LHBTIQ+ gemeenschappen door andere overheden en donoren is echter
nodig, want de wereldwijde tegendruk op gendergelijkheid en gelijke rechten voor LHBTIQ+
blijft toenemen. Nederland zal daarom binnen de Equal Rights Coalition en andere fora
inzetten op meer strategische samenwerking.

De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher