Brief regering : Stand van zaken van een aantal moties en toezeggingen en van enkele actuele ontwikkelingen op het gebied van water

Nr. 567
BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 30 mei 2022

Voor het Commissiedebat Water van 7 juni aanstaande informeer ik u graag over de invulling
van een aantal moties en toezeggingen. Daarnaast geef ik u de stand van zaken van
enkele actuele ontwikkelingen rond de volgende onderwerpen:

1. Droogte, ruimtelijke adaptatie en grondwater

2. Waterveiligheid

3. Waterkwaliteit en drinkwater

4. Noordzee en grote wateren

5. Overig

De opgaven op het terrein van water zijn omvangrijk en worden in de toekomst alleen
maar groter. Dit komt door een aantal samenhangende uitdagingen: klimaatverandering,
bodemdaling, milieuverontreiniging, biodiversiteitsverlies en ruimtedruk. Bovendien
ligt in de uitvoering een grote opgave om steeds ouder wordende water- en bodem infrastructuur,
zoals dijken en sluizen, in stand te houden en waar nodig te vervangen of te renoveren.

Op 17 mei jl. is het Beleidsprogramma van het Ministerie van IenW aan de Kamer aangeboden.1 Hierin is onder andere uitgewerkt «hoe» we de ambities en concrete afspraken uit
het coalitieakkoord (Bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) op het terrein van water gaan uitvoeren. We zetten stappen om de opgaven waar we
voor gesteld staan het hoofd te bieden. Zo zullen de veranderingen in het klimaat
ook gevolgen moeten hebben voor de inrichting van Nederland. Water en bodem worden
daarom sturend in de ruimtelijke planvorming. Dit betekent dat in de ruimtelijke ordening
geredeneerd gaat worden vanuit de mogelijkheden en beperkingen voor de korte- en langere
termijn van het water- en bodemsysteem die per locatie kunnen optreden. Voorkomen
moet worden dat problemen worden afgewenteld op andere gebieden, naar de toekomst
of van privaat naar publiek.

Andere stappen die we zetten zijn het stabiliseren van de achterstanden in beheer
en onderhoud, het versnellen van de uitvoering van het Nationale Deltaprogramma, het
intensiveren van de internationale samenwerking op het gebied van klimaatadaptatie
(ook met het oog op de VN-waterconferentie 2023 waar Nederland co-chair van is) en het aanpakken van hittestress
in stedelijk gebied. Maar ook het inzetten op verbetering van de waterkwaliteit en
de doelen uit de Kaderrichtlijn Water en het weerbaar maken van de beekdalen en de
zijrivieren van de Maas tegen extreme neerslag.

Droogte, ruimtelijk adaptatie en grondwater

Actuele situatie droogte

Voor de vierde keer binnen vijf jaar is het droog in Nederland. Dat lijkt te passen
in de trend die het KNMI schetst in het Klimaatsignaal’21.2 Hierin wordt een toenemende kans op droogte in het groeiseizoen (april – oktober)
gesignaleerd, die optreedt vanaf het voorjaar. De maanden april en mei laten sinds
1965 in vrijwel het gehele land een significante trend naar hogere neerslagtekorten
zien.

Dit jaar viel vanaf eind februari tot half mei zeer weinig neerslag. Daarna trad een
verbetering op, hoewel niet in alle delen van het land gelijkmatig. Het zuidoosten
en oosten van het land ontvingen minder neerslag.

Naast de neerslag zijn de aanvoer van de grote rivieren en de grondwaterstanden van
belang voor de waterbeschikbaarheid. De aanvoer van de Rijn en Maas is aan de lage
kant, maar op dit moment voldoende voor de watervraag uit deze rivieren. De grondwatersituatie
is divers over het land en vooral in het zuiden lokaal laag.

De uitgangsituatie voor de rest van het droogteseizoen is sinds begin maart verslechterd.
Dat betekent dat Nederland op dit moment gevoeliger is dan anders voor langere perioden
van weinig neerslag, zeker als dit ook in de stroomgebieden van de Rijn en Maas (Duitsland,
Zwitserland, België, Noordoost Frankrijk) optreedt.

Verdroging

De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft op 22 april 2022 gevraagd
om een voortgangsbrief over de aanpak van de verdroging in Nederland en het opstellen
van een landelijk overzicht (verdrogingskaart). Kaartbeelden van de droogteproblematiek
zijn te vinden via de online droogtemonitor van de LCW (Landelijke Coördinatiecommissie
Waterverdeling).3 Wat betreft de gevolgen is voor de risicodialogen binnen het Deltaprogramma Ruimtelijke
adaptatie en het Deltaprogramma Zoetwater een visualisatie van effecten gemaakt.4

Voor de aanpak van droogte in stedelijk gebied zijn de gemeenten verantwoordelijk.
Zij bepalen, in overleg met onder andere de waterschappen, welke maatregelen nodig
en mogelijk zijn. Op basis van de aanvragen voor de impulsregeling Klimaatadaptatie
(zie hieronder) kan naar verwachting eind 2023 een overzicht worden geven van droogtemaatregelen
in stedelijk gebied die via deze regeling door het rijk gecofinancierd worden.

Voor de aanpak van verdroging van natuurgebieden zijn de provincies verantwoordelijk,
met een rol voor het Ministerie van LNV als systeemverantwoordelijk ministerie. Ook
in het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) worden de wateropgaven en het hydrologisch
herstel van natuurgebieden meegenomen. Conform de aanbeveling van de Beleidstafel
Droogte is in de Stuurgroep Water met alle partners afgesproken dat de provincies
en de water- en natuurbeheerders tijdens periodes van watertekorten gebruik maken
van een kaart met kwetsbare natuurgebieden («Categorie 1 Natuur» in de verdringingsreeks).
Deze gebieden zitten in de hoogste categorie van de verdringingsreeks en worden zo
lang mogelijk voorzien van water om onomkeerbare schade te voorkomen. De kaart is
gepubliceerd op de site van de Helpdesk Water.5

Impulsregeling Klimaatadaptatie 2021 – 2027

Het kabinet beoogt met de Impulsregeling Klimaatadaptatie de versnelling en intensivering
van klimaatadaptatie door decentrale overheden financieel te ondersteunen. In 2021
heeft ongeveer de helft van de werkregio’s (27 van de 45 regio’s) een eerste officiële
aanvraag ingediend. Hiermee is € 48,95 miljoen van de beschikbare € 200 miljoen aan
rijksbijdragen aangevraagd en inmiddels toegekend. De piek in aanvragen wordt dit
jaar verwacht.

In het kader van de Impulsregeling worden er momenteel in 101 gemeenten binnen 10
verschillende provincies klimaatadaptieve projecten uitgevoerd. De meeste maatregelen
dragen bij aan het «ontstenen» en vergroenen van stedelijk gebied. Waterbeheer of
het aanpassen van het watersysteem komen ook vaak voor, zoals het aanleggen van een
bovengrondse waterberging of het herstellen van waterlopen.

Monitoring klimaatadaptatie in Nederland

In de Nationale Adaptatie Strategie en het Deltaprogramma wordt ingezet op de aanpassing
van Nederland aan klimaatverandering. De doelstelling is om Nederland in 2050 klimaatbestendig
en waterrobuust te hebben ingericht, conform de afspraken uit het Parijs Akkoord en
de EU Klimaatwet. Monitoring is nodig om de voortgang op de realisatie van de doelstelling
te volgen en eventueel bij te sturen. Dit sluit aan bij het advies uit het meest recente
IPCC-rapport, waarin een integrale aanpak inclusief monitoring wordt voorgestaan.6Bovendien levert monitoring informatie op die nodig is om te kunnen voldoen aan de
verplichtingen richting de EU7,8 en de VN9 om elke twee jaar te rapporteren over de voortgang op het gebied van klimaatadaptatie.

Nederland start daarom met een nationale monitoring voor klimaatadaptatie waarbij
alle relevante sectoren en onderwerpen die onder de Nationale Adaptatie Strategie
en het Deltaprogramma vallen, worden meegenomen. Het PBL is in 2021 verzocht de huidige
en toekomstige klimaatimpacts en -risico’s in beeld te brengen, als eerste stap richting
monitoring. Het Ministerie van IenW zal het PBL op korte termijn verzoeken ook een
aanvang te maken met ontwerp voor een monitoring- en evaluatiesysteem die gedurende
een lange termijn bruikbaar is, als structureel onderdeel van de uitvoering en sturing
van het klimaatadaptatiebeleid de komende decennia. In 2026 moet die systematiek klaar
en operationeel zijn.

NK Tegelwippen

Een groot deel van het stedelijk gebied is versteend. Omdat in deze gebieden ook ongeveer
60% van het oppervlak in particulier bezit is, is de hulp van inwoners hard nodig
om steden klimaatbestendig te maken. Hiervoor hebben 18 organisaties op initiatief
van het Ministerie van IenW de handen ineengeslagen onder de slogan «een groener Nederland
begint in je eigen tuin».10 Dit jaar is op 21 maart onder veel media aandacht het tweede landelijke NK Tegelwippen
van start gegaan, dat doorloopt tot 31 oktober. In de week van 12 tot en met 18 april
vond de Week van de Groene Tuin plaats, die werd geopend door de Minister voor Natuur en Stikstof. Met deze activiteiten
beogen de samenwerkende organisaties bij te dragen aan klimaatadaptatie en biodiversiteit
door bewustwording en het bieden van handelingsperspectief.

Rapport KNMI «Past and future sea level around the BES islands»

De vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat heeft op 18 mei 2022 verzocht
om een reactie op het KNMI rapport «Past and future sea levels around the BES islands».11 De voornaamste bevindingen van het rapport zijn dat de gemeten zeespiegelstijging
in de BES regio tot dusverre ongeveer overeenkomt met de wereldwijde gemiddelde stijging
en naar verwachting in de toekomst net iets sneller dan wereldwijd gemiddeld zal verlopen.
De afwijking wordt rond 2100 ingeschat op centimeters. Deze conclusies zijn in lijn
met eerdere IPCC rapporten en het Klimaatsignaal van het KNMI.12,13,14

Vooral in de tweede helft van deze eeuw zullen de gevolgen meer merkbaar worden. Dat
betekent dat er nog enige tijd is voor goede voorbereiding. Het is daarbij van belang
de factoren die relevant zijn voor de zeespiegelstijging goed in de gaten te houden.
Dat is vooral het afsmelten van Antarctica. Een van de onderdelen van het Kennisprogramma
Zeespiegelstijging van het Ministerie van IenW is hierop gericht.

Verder zal in de KNMI Klimaatscenario’s in meer detail gekeken worden naar de klimaatverandering
op de BES-eilanden, bijvoorbeeld naar zeespiegelstijging en het effect van stormen
in het zuidelijk deel van de Caribische Zee. Met deze informatie kan de impact van
klimaatverandering beter in kaart worden gebracht. Bonaire, Sint Eustatius en Saba
kunnen de uitkomsten als bouwsteen gebruiken bij besluitvorming over ruimtelijke ordening
en ruimtelijke inrichting, maar ook voor het verder verfijnen van de crisisaanpak.
De klimaatscenario’s worden eind 2023 verwacht. Verder wordt verwezen naar de antwoorden
op de Kamervragen over de BES-eilanden in relatie tot het IPCC rapport die het Ministerie
van EZK spoedig aan de Kamer zal doen toekomen.

Illegale grondwateronttrekkingen

Vanuit het principe om water en bodem meer sturend te laten zijn voor de ruimtelijke
ordening wordt ingezet op het verminderen van grondwateronttrekkingen en het stimuleren
van vasthouden van water, ook door duurzaam bodembeheer.

Naar aanleiding van het toegezonden rapport met een inventarisatie van grondwateronttrekkingen15 zijn er tijdens het WGO Water van 22 november 2021 vragen gesteld over illegale grondwateronttrekkingen.
Uit navraag bij de Unie van Waterschappen blijkt uit controles (peiljaar 2019) dat
het gaat om enkele illegale onttrekkingen per waterschap op een totaal van bijna 15.000
onttrekkingen. Bij Wetterskip Fryslân ging het om een groter aantal kleinere onttrekkingen
(< 60 m³/uur) die wel onder de meldingsplicht vallen, maar niet gemeld waren. Deze
Friese eigenaren hebben de betreffende onttrekkingen inmiddels allemaal gemeld. Vanaf
2022 zullen de waterschappen in de Waterschapsspiegel jaarlijks rapporteren over de
aangetroffen illegale onttrekkingen.

Daarnaast zijn de waterschappen en provincies actief bezig verbetering aan te brengen
in de registratie van onttrekkingen, het in beeld brengen van de effecten van onttrekkingen
en het evalueren en waar nodig bijstellen van het beleid. Daarbij geldt wel dat er
onderlinge verschillen zijn in de aanpak en planning. Via het Bestuurlijk Overleg
Water (voorheen Stuurgroep Water) wordt de voortgang hiervan gerapporteerd.

Consequenties recente arresten grondwateronttrekkingen

In de brief van 16 november 2021 is toegezegd de Kamer te informeren over het onderzoek
naar de mogelijke consequenties van een aantal recente arresten over grondwateronttrekkingen
nabij natuurgebieden op de uitvoering van het grondwateronttrekkingenbeleid.16

Het onderzoek richt zich op de vraag of er voldoende rekening wordt gehouden met de
(cumulatieve) effecten van onttrekkingen in natuurgebieden. Ook wordt onderzocht wat
de mogelijke gevolgen zijn indien blijkt dat hier niet of onvoldoende rekening mee
wordt gehouden. De verwachting is dat het onderzoek na de zomer gereed is. De Kamer
zal hierover via de volgende verzamelbrief water worden geïnformeerd.

Waterveiligheid

Stabiliteit Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP)

Voorafgaand aan het WGO Water van 22 november 2021 is de Kamer geïnformeerd over de
voortgang van het Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP).17 Hierbij zijn zorgen geuit over het feit dat veel dijkversterkingsprojecten vertragingen
laten zien, waardoor de productie achterblijft bij de verwachting. De partners van
de Alliantie HWBP (waterschappen en Rijkswaterstaat) hebben maatregelen gedefinieerd
om tot een meer betrouwbare productie te komen.

De maatregelen zijn zowel gericht op een betere bestuurlijke sturing op en verantwoording
over de projecten, als op een betere uitvoering van de projecten zelf (meer investeren
in de projectaanpak, leren van elkaar, verbeteringen in het risicomanagement). Daarnaast
zijn er op programmaniveau enkele maatregelen vastgesteld die de financiële stabiliteit
van het HWBP ten goede komen. Deze zijn deels al ingevoerd. Ook de andere maatregelen
worden in 2022 zoveel mogelijk verder geïmplementeerd. Tot slot brengen de alliantiepartners
de mogelijkheden in kaart om te anticiperen op uitdagingen in de toekomst, zoals klimaatveranderingen
en krapte op de arbeidsmarkt.

Naast het HWBP loopt het Tweede Hoogwaterbeschermingsprogramma. Op 4 april jl. is
de 21ste Voortgangsrapportage over dit programma naar de Kamer gestuurd. Op 11 mei jl. heeft
de Kamer hier schriftelijke vragen over gesteld. De beantwoording van deze vragen
ontvangt u via een separate brief.

Voortgang van het Kenniscentrum Bever

Naar aanleiding van de vraag van het lid Boswijk tijdens het WGO Water van 22 november
2021, is toegezegd de Kamer nader te informeren over het kenniscentrum Bever. Dit
kenniscentrum is een initiatief van Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA),
Rijkswaterstaat, ProRail, de Unie van Waterschappen, het Interprovinciaal Overleg
en de Zoogdiervereniging. In 2021 is gestart met het opzetten van het Kenniscentrum
Bever. De aankomende jaren wordt het Kenniscentrum Bever door de initiatiefnemers
verder uitgebouwd tot een actief platform waar kennis over de bever verzameld en gedeeld
wordt.

De herintroductie van de bever in 1988 heeft op de meeste plekken een positieve impact
op de biodiversiteit gehad, maar tegelijkertijd op enkele plaatsen voor problemen
gezorgd. Het doel van het Kenniscentrum Bever is daarom om door het delen van kennis
en het bundelen van krachten te stimuleren dat er op een duurzame wijze samen kan
worden geleefd met de bever. De verantwoordelijkheid voor de aanpak van de beverproblematiek
in het water(veiligheids)systeem ligt bij de waterbeheerder (Rijkswaterstaat en de
Waterschappen) en bij de provincie.

Waterkwaliteit en drinkwater

Kaderrichtlijn Water

De Stroomgebiedbeheerplannen 2022–2027 (SGBP-en) voor de Kaderrichtlijn Water (KRW)
voor de Rijn, Maas, Eems en Schelde zijn in maart vastgesteld, als bijlage bij het
Nationaal Waterprogramma18 en vervolgens gerapporteerd aan de Europese Commissie. De SGBP-en bevatten de waterkwaliteitsdoelen,
de opgaven en de maatregelen voor 2022–2027 van het Rijk en de regionale waterbeheerders
om de waterkwaliteit verder te verbeteren. Met de uitvoering van de maatregelen voor
2022–2027 door alle bevoegde gezagen samen is een bedrag van ca. € 1,5 miljard aan
overheidsuitgaven gemoeid. Zoals ook aangeven in het Beleidsprogramma IenW, zijn de
belangrijkste opgaven het terugdringen van verontreinigingen vanuit de landbouw, verdere
modernisering van rioolwaterzuiveringsinstallaties, het waar mogelijk natuurlijker
maken van de inrichting van wateren en het beperken van verontreiniging die via beken
uit bovenstroomse landen afkomstig is.

De Ex ante analyse waterkwaliteit liet eind vorig jaar zien dat met de maatregelen
uit de ontwerpplannen de waterkwaliteit de komende jaren verder verbetert, maar nog
niet voldoende om overal in Nederland de doelen te halen.19 Met het Coalitieakkoord is € 25 miljard extra beschikbaar gekomen voor een transitie
van het landelijk gebied met het oog op vermindering van de stikstof-depositie en
verbetering van de natuur. Ook is in het Coalitieakkoord € 811 miljoen euro gereserveerd
additioneel ten behoeve van de KRW. Met het addendum op het 7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn is dit gekoppeld aan grootschalig herstel van beekdalen
op zandgronden.20 De startnotitie van het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) wordt binnenkort
gepubliceerd en geeft een aanzet voor de uitwerking van de NPLG-kerndoelen natuur
(onder andere relatie stikstof), water en klimaat tot regionale doelen en structurerende
keuzes, met onder andere uitwerking op de landbouw. Die doelen en keuzes vormen de
basis voor de uitwerking van brede provinciale gebiedsprogramma’s die 1 juli 2023
gereed moeten zijn. De startnotitie geeft een eerste beeld van de (ruimtelijke) implicaties
van deze doelen en structurerende keuzes. Dit kan ook positief bijdragen aan verbetering
van de doelen van de KRW.

De uitvoering van de maatregelen vraagt de komende jaren een stevige inzet van alle
partijen. Wanneer dat lukt, verwachten we dat Nederland zoals het er nu voorstaat
voldoet aan de KRW. Hoewel naar verwachting de doelen in 2027 niet voor iedere parameter
zullen zijn behaald, biedt de KRW daarop een uitzonderingsmogelijkheid, mits alle
maatregelen die nodig zijn om tot doelbereik te komen, zijn genomen. Maatregelen hebben
tijd nodig hebben om hun effect te bereiken, zo is er tijd nodig voor planten en dieren
om zich (opnieuw) te kunnen vestigen. In verband met deze zogenoemde naijl-effecten,
mogen de doelen daarom later worden behaald. Eind vorig jaar is de Kamer geïnformeerd
over de risico’s bij het niet halen van de doelen van de KRW.21 In 2024 zal een tussenevaluatie van de KRW worden uitgevoerd, in samenhang met het
7e Actieprogramma Nitraatrichtlijn en de gebiedsplannen die worden opgesteld door de
provincies in het kader van de Wet stikstofreductie en natuurverbetering.

Naast een opgave in de landbouw is met de SGBP-en de komende tijd vooral inzet gepland
bij de modernisering van rioolwaterzuiveringsinstallaties en het, waar mogelijk, natuurlijker
maken van de inrichting van wateren. We zijn in gesprek met buurlanden over de verontreiniging
die via beken uit bovenstroomse landen afkomstig is, omdat dit van invloed is op het
bereiken van de doelen in Nederland. Samen willen we voorstellen doen richting de
Europese Commissie over de wijze waarop we dit in de plannen van 2027 adresseren,
zowel wat betreft het nemen van mogelijke aanvullende maatregelen als het inzetten
van uitzonderingen van de KRW om te motiveren dat er sprake is van overmacht.22 Het Rijk en andere waterbeheerders hebben de problematiek eerder ook al met inspraakreacties op plannen van andere lidstaten aan de orde gesteld en daarnaast in de internationale
commissies van Rijn, Maas, Schelde en Eems geagendeerd. Tevens is aan de Kamer het
rapport met een internationale vergelijking van waternormen toegezegd. Uit deze internationale
vergelijking kunnen we al concluderen dat Nederland qua normstelling voor nutriënten
in de middenmoot zit.23,24 Conform een eerdere toezegging zal de Kamer in het derde kwartaal van 2022 worden
geïnformeerd over hoe de normen over de gehele breedte van de KRW in Nederland en
de buurlanden zich tot elkaar verhouden.

Via de motie van het lid Grinwis heeft de Kamer gevraagd om te onderzoeken hoe het
beheer en onderhoud van kunstwerken gecombineerd kan worden met het beter doorlaatbaar
maken voor vismigratie.25 Vispasseerbaarheid is een belangrijk thema binnen de KRW, waarbij gestreefd wordt
naar een goede ecologische waterkwaliteit, met bijbehorende vissen en planten. Ook
internationaal is dit een belangrijk thema. Bovenstroomse landen zijn afhankelijk
van maatregelen van benedenstroomse landen, zoals Nederland. Tijdens de Rijnministersconferentie
in 2020 zijn er afspraken met Frankrijk gemaakt om ook de resterende knelpunten in
de Duits-Franse Bovenrijn aan te pakken. Nederland heeft met de uitvoering van het
Kierbesluit, om de sluizen in de Haringvlietdam deels op een kier te zetten en daarmee
vismigratie mogelijk te maken, al in 2018 uitvoering gegeven aan de afspraak om de
Rijn in 2020 tot aan Basel vispasseerbaar te maken. In de SGBP-en zijn voor de periode
2022–2027 643 kunstwerken opgenomen die vispasseerbaar worden gemaakt. Gerekend vanaf
2009 zullen er tegen 2027 ruim 1500 vismigratieknelpunten hersteld zijn.

Goed beheer en onderhoud is vervolgens van belang voor een effectieve werking. Veel
vispassages zijn in beheer van de waterschappen. Zij besteden op verschillende manieren
aandacht aan beheer en onderhoud van vispassages. Zo worden er bijeenkomsten voor
buitendienstmedewerkers georganiseerd aan het begin van de paaimigratieperiode en
wordt kennis over vispassages actief geactualiseerd. Ook geven beheerders aan dat
bij wateren waar de paling een van de doelsoorten is, de vormgeving en beheer en onderhoud
van de vispassages daarop zoveel mogelijk wordt afgestemd. Om dit verder te stimuleren
is goed beheer en onderhoud benadrukt in de SGBP-en 2022–2027.26 Daarnaast draagt het Ministerie van IenW via het project Free flow van de World Fish
Migration Foundation, bij aan kennisuitwisseling over goede voorbeelden, nationaal
en internationaal.

Het Hof van Justitie van de Europese Unie heeft een uitspraak gedaan over de wijze
waarop tijdelijke effecten van projecten op de waterkwaliteit moeten worden beoordeeld.
De uitspraak wordt nader onderzocht en er wordt nagegaan hoe andere lidstaten hiermee
omgaan. Gezien het tijdpad dat hiermee gemoeid is, wordt de Kamer hierover na de zomer
nader geïnformeerd.

In het voorjaar zijn de nieuwe Visatlas van Nederland27 en de film «Nederland onder water» verschenen. Beide geven heel goed aan wat er in
de afgelopen jaren allemaal is verbeterd met de waterkwaliteit. Er valt al veel te
genieten, terwijl we nog stevig aan de slag zijn!

Munitiedepot bij Zierikzee en waterkwaliteit

Met de brief van 21 juni 2021 is de Kamer geïnformeerd over de staat van de munitie
en de water- en bodemkwaliteit bij het munitiedepot bij Zierikzee.28 Deze brief is door de Kamer geagendeerd voor het Commissiedebat Defensie op 16 februari
jl. In de brief stond een toezegging om de Kamer in 2022 te informeren over de uitkomsten
van nader onderzoek naar de waterkwaliteit rond het munitiedepot. Dit vervolgonderzoek
is inmiddels afgerond. U treft het rapport «Waterkwaliteit munitiedepot Gat van Zierikzee, de Oosterschelde, de Westerschelde
en de Noordzee (Rijkswaterstaat, 2022)» als bijlage bij deze brief aan.

De volgende conclusies komen uit het vervolgonderzoek naar voren:

1. Bij eerdere meetcampagnes is er geen sprake geweest van onderschatting van de daadwerkelijke
concentraties springstof en afbraakproducten als gevolg van de gehanteerde bewaar-
en verwerkingsmethoden;

2. De concentratie springstof in de Oosterschelde – onder meer bij Wissenkerke – wordt
waarschijnlijk beïnvloed door zowel munitiedepots in de Noordzee als het munitiedepot bij Zierikzee;

3. Op alle meetlocaties en momenten zijn de gemeten concentraties springstof en afbraakproducten
daarvan dermate laag dat de waterkwaliteit en volksgezondheid niet in het geding zijn.

Rijkswaterstaat blijft de waterkwaliteit rond het munitiedepot ook in de toekomst
elke 5 jaar monitoren. Tenslotte werkt Rijkswaterstaat in overleg met betrokkenen
aan een beperkte aanpassing van de randen van het duik-, vis- en ankerverbod rond
het munitiedepot, om te zorgen dat de afbakening ervan op nautische kaarten beter
in overeenstemming is met de exacte locatie van de munitie. Ik verwacht dat dit proces
in de loop van 2022 kan worden afgerond.

Gewijzigde planning voor aanpassing regelingen op punt van legionellapreventie

Eerder is aan de Kamer medegedeeld dat de wijziging van de legionellaregelgeving, in verband met de in 2021 uitgevoerde evaluatie, mee zou lopen met de
wijziging van de Drinkwaterregeling en de Regeling legionellapreventie die plaatsvindt
in het kader van de implementatie van de Drinkwaterrichtlijn.29 Zeer recent is vastgesteld dat het tijdspad voor de totstandkoming en inwerkingtreding
van die regelingen kritiek is, en dat onnodige vertraging moet worden vermeden om
de regelingen tijdig in werking te laten treden (uiterlijk 12 januari 2023).

De beide regelingen voldoen reeds aan de eisen die in de Drinkwaterrichtlijn zijn
opgenomen met betrekking tot legionellapreventie. Om vertraging te voorkomen is dan
ook besloten dat bij de implementatie van de Drinkwaterrichtlijn in beide regelingen
geen inhoudelijke wijzigingen zullen worden doorgevoerd op het punt van legionellapreventie.

Begin 2023 zal een traject worden opgestart voor een inhoudelijke wijziging van de
Drinkwaterregeling en de Regeling legionellapreventie, naar aanleiding van de evaluatie.
Bijkomend voordeel daarvan is dat de uitkomsten van de nu lopende en nog op te starten
onderzoeken dan kunnen worden verwerkt in de regelgeving. Naar verwachting kunnen
deze wijzigingsregelingen begin 2024 in werking treden.

Gebruiksbeperkingen drinkwater in crisissituaties

Extreme droogte, verontreiniging van het oppervlaktewater waaruit drinkwater gewonnen
wordt, een extreme watervraag of combinaties daarvan kunnen leiden tot een crisissituatie
waarin de drinkwatervoorziening zodanig onder druk staat dat de continuïteit van de
levering van drinkwater in het geding raakt. Door klimaatverandering is de kans dat
deze situatie voorkomt toegenomen.

De Beleidstafel Droogte heeft in 2019 aanbevolen om de mogelijkheden voor gebruiksbeperkingen
van drinkwater in crisissituaties naar aanleiding van langdurige droogte en hitte
te verkennen. De verkenning is uitgevoerd en geeft aan dat er wellicht een aanpassing
van de Drinkwaterwet nodig is om in het hoogste urgentieniveau niet-essentiële toepassingen
van drinkwater te kunnen beperken30. Uit de verkenning blijkt ook dat de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van eventuele
wetgeving nog nadere aandacht vragen. Deze verkenning zal samen met de betrokken partijen
uitgewerkt worden. Na het zomerreces wordt de Kamer over de resultaten hiervan geïnformeerd.

Europese Richtlijnen

De Europese Commissie is voortvarend bezig met de opvolging van de acties uit de Europese
Green Deal en het Zero Pollution Action Plan. Naar verwachting verschijnt 20 juli
2022 een voorstel voor de herziening van de richtlijn behandeling stedelijk afvalwater.31 De Europese Commissie wil inzetten op een ambitieuze herziening. Aanscherping van
reductie-eisen van stikstof en fosfaat bij rioolwaterzuiveringsinstallaties en aanvullende
zuivering van opkomende stoffen, zoals medicijnresten, zijn daar onderdeel van. Dit
in samenhang met andere uitdagingen, zoals CO2-reductie.

In september 2022 worden voorstellen tot wijziging van de richtlijn prioritaire stoffen32 en de grondwaterrichtlijn33 verwacht. Opname van enkele geneesmiddelen en PFAS wordt door de Commissie onderzocht.
Daarnaast is de evaluatie van de zwemwaterrichtlijn34 gestart, waarvoor in 2023 herzieningen voor blauwalgen en de monitoringsfrequentie
worden verwacht. Nederland heeft op 18 januari 2022 op de publieke consultatie gereageerd.
De reactie is als bijlage bij deze brief gevoegd.

Drinkwater Caribisch Nederland

Het Ministerie van IenW zet zich in Caribisch Nederland in voor de toegang tot drinkwater.
Het voornemen is om, in lijn met het coalitieakkoord, alle drie de eilanden structureel te blijven ondersteunen in het verlagen
van hun drinkwatertarieven ten opzichte van hun hoge kostprijs. Mede omdat het aantal
aansluitingen is gestegen, is het daarvoor benodigde bedrag ook gestegen. Het Rijk
moest steeds jaarlijks bekijken hoe hoog de financiële bijdrage kon zijn, wat tot
onzekerheid leidde bij de nutsbedrijven.

In de eerste suppletoire begroting van het Ministerie van IenW heeft de Kamer een
voorstel ontvangen dat de middelen voor het verlagen van de drinkwatertarieven structureel
regelt. Deels vanuit het budget van het Coalitieakkoord en deels vanuit de begroting
van het Ministerie van IenW. De Kamer is in november geïnformeerd over het onderzoek
naar een duurzame financiële exploitatie van de drinkwatervoorziening, waarin ook
de verwachtte groei in aansluitingen is meegenomen.35 Dit onderzoek vormt de basis voor de begrote middelen. Het subsidiebedrag zal hiermee
ook worden gemaximeerd, wat betekent dat de bijdrage per aansluiting afhankelijk is
van het aantal aansluitingen.

Ter bevordering van de toegankelijkheid van drinkwater ontvangt Stuco, het nutsbedrijf
van Sint Eustatius, in de periode 2021 tot en met 2023 in totaal circa € 4,5 miljoen
om het drinkwaternet uit te breiden en robuuster te maken. WEB, het nutsbedrijf van
Bonaire, heeft € 450.000,– ontvangen voor investeringen in hun drinkwaterfaciliteit.
Hiermee heeft WEB eind 2021 de waterproductie geheel in eigen handen genomen. Tot
slot is eind 2021 op Saba de drinkwaterbottelfabriek geopend. Daardoor kan het eiland
nu zelf drinkwater produceren. Met het voorjaarsnotabesluit zal Saba subsidie ontvangen
voor het verlagen van de prijzen.

De Kamer heeft op 13 mei vragen gesteld naar aanleiding van de voorliggende wetswijziging
van de Wet elektriciteit en drinkwater BES, de Wet VROM BES en de Wet FIN BES. De
antwoorden hierop zullen separaat aan de Kamer worden verzonden.

Afvalwater en marien milieu Caribisch Nederland

Voor afvalwater en het mariene milieu vormt het Natuur- en Milieubeleidsplan (NMBP)
het beleidskader. Om meer inzicht te krijgen in het mariene milieu rond de BES-eilanden
en de impact van beheersmaatregelen, wordt gewerkt aan een monitoringsprogramma voor
de zeewaterkwaliteit. Rijkswaterstaat voert dit uit en werkt daarvoor samen met diverse
lokale partijen. Het programma moet in 2024 geïmplementeerd zijn.

Op Bonaire werken het Openbaar Lichaam Bonaire en WEB samen met lokale partijen36 en Rijkswaterstaat aan een pilotproject met demo installaties om afvalwater niet
meer centraal te zuiveren, maar op meerdere locaties. Dit decentraal zuiveren heeft
de voorkeur omdat uitbreiding van het rioolnet over het hele eiland niet doelmatig
is. Ook wordt ingezet op hergebruik van het gezuiverde effluent om zo in te spelen
op waterschaarste. Daarnaast ontvangt Bonaire dit jaar € 500.000,– extra voor de exploitatie
van de RWZI, wat voor 2022 neerkomt op in totaal € 2 miljoen subsidie. Zelf voert
het Openbaar Lichaam per 2023 een afvalwaterheffing in, waarbij de lasten met name
bij de restaurants en hotels neerkomen die de grootste vervuilers zijn. Daarnaast
is het de bedoelding dat het «vervuiler betaalt» principe wordt toegepast door de
toerist te belasten middels een hogere natuur- en toeristenbelasting. Het rapport
«Exploitatiebegroting voor de Business Unit Afvalwater WEB Bonaire», dat de Kamer
hierbij ontvangt, vormt het uitgangspunt voor de benodigde opbrengst per financieringsstroom.

Tot slot, met de afvalwatervisies die Bonaire en Sint Eustatius naar verwachting eind
2022 opleveren wordt richting gegeven aan de benodigde afvalwater management projecten
voor de verbetering van de (mariene) waterkwaliteit. Het Kabinet zal de eilanden daarbij
financieel ondersteunen via het NMBP budget. Daarnaast wordt met het Openbaar Lichaam
Bonaire gesproken over projecten die al in de komende jaren kunnen worden uitgevoerd,
zoals het vergroten van de zuiveringscapaciteit van de Riool- en Afvalwaterzuiveringsinstallaties
en het aansluiten van extra huishoudens op het rioolnet. Ook daarvoor is NMBP budget
beschikbaar. Hiermee wordt invulling gegeven aan de motie van de leden Tjeerd de Groot
en Diertens, die de regering verzoekt de BES eilanden te ondersteunen met het vergroten
van de effectiviteit van het afvalwaterbeheer.37

Noordzee en grote wateren

Programma Noordzee en Noordzee Overleg

Op 18 maart is het Programma Noordzee 2022–2027 als bijlage bij het Nationaal Waterprogramma
2022–2027 vastgesteld.38 Hierin is onder andere de aanwijzing van windenergiegebieden passend bij de kabinetsambitie
voor duurzame energie voor 2030 geregeld. Het Noordzee Overleg, waarin stakeholders
samen met het Rijk op consensus gericht overleg voeren over de uitvoering van het
Noordzee Akkoord39 en aspecten van de ruimtelijke ordening op de Noordzee, is daarbij nauw betrokken.
Als bijlage bij deze brief treft u, in lijn met de motie van de leden Remco Dijkstra
en De Groot, de voortgangsrapportage van de voorzitter van het Noordzee Overleg aan.40 Hierin rapporteert de voorzitter onder andere over de deelname van de visserijsector
aan het overleg, over de voortgang met het kennisprogramma Monitoring Onderzoek Natuurversterking
Soortenbescherming en over het Programma Noordzee 2022–2027.

Zandwinstrategie IJsselmeergebied

De druk op de grondstoffenwinning in het IJsselmeergebied neemt toe omdat de mogelijkheden
voor grondstoffenwinning op andere plekken afneemt. Dit komt bijvoorbeeld omdat bodemdaling
in de Waddenzee moet worden tegengegaan of omdat zand uit de Noordzee een beperkte
gebruikstoepassing kent en daarom gereserveerd wordt voor kustversterking. In het
IJsselmeergebied is behoefte aan nieuwe winningsmogelijkheden. Tegelijkertijd lopen
de komende vijf jaar meerdere ontgrondingsvergunningen buiten het IJsselmeergebied
af en vermindert het aantal nog te verdiepen vaargeulen.

Daarom stelt het Ministerie van IenW in samenwerking met regionale overheden en andere
stakeholders een zandwinstrategie op voor het IJsselmeergebied richting 2050. De strategie
vormt een onderdeel van de Uitvoerings-, kennis- en innovatieagenda 2021–2026 van
de Agenda IJsselmeergebied 2050. Met de strategie wordt duidelijkheid geboden over
drie aspecten:

1. Waar en hoeveel zandwinning plaats kan vinden, op een verantwoorde manier en in combinatie
met belangrijke functies van het IJsselmeergebied;

2. Hoe bijgedragen kan worden aan de afbouw van het gebruik van fossiele brandstoffen
bij zandwinning en transport;

3. Hoe zandwinning kan bijdragen aan de gebiedsdoelen (zoals verbetering van waterkwaliteit,
of kostenvermindering van beheer).

Overig

Waterschapsbelastingen

In de brief van 16 november 2021 is gemeld dat over de voorstellen voor de waterschapsbelastingen
nog gesprekken liepen tussen belanghebbenden.41 In het WGO van 22 november 2021 is mondeling aangegeven dat in deze gesprekken een
werkbaar compromis is bereikt: het verschil van inzicht over de wenselijkheid van
één specifiek voorstel zal expliciet aan de orde worden gesteld in de internetconsultatie.

Op dit moment is er een wetsvoorstel in voorbereiding dat naar verwachting in de zomer
van 2022 wordt opengesteld voor internetconsultatie. Uiteraard zal er hierbij rekening
worden gehouden met de vakantieperiode. In dit wetsvoorstel worden waar mogelijk aanbevelingen
uit de rapporten over flexibilisering42 en toekomstbestendigheid43 meegenomen.

Voorbereiding besluitvorming art. III Deltawet

Op 9 november 2021 is de Kamer per brief geïnformeerd over de evaluatie van artikel
III Deltawet.44 Daarbij is toegezegd u in de eerste helft van 2022 nader te informeren over het al
dan niet in gewijzigde vorm laten voortbestaan van artikel III Deltawet. De besluitvorming
hierover neemt meer tijd in beslag dan aanvankelijk gedacht en wordt momenteel voorbereid
in overleg met de partijen die betrokken waren bij de evaluatie. Over de voortgang
wordt u geïnformeerd via de volgende verzamelbrief water.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers