Brief regering : Toezeggingen gedaan tijdens het vragenuur van 19 april 2022, over dagbesteding, onderwijs en asielprocedure voor kinderen in Ter Apel

27 062
Alleenstaande minderjarige asielzoekers

Nr. 2884
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 21 april 2022

In het vragenuur d.d. 19 april jl. heb ik toegezegd uw Kamer te informeren over eventuele
mogelijkheden voor de dagbesteding van kinderen in Ter Apel, over de mogelijkheid
om enige vorm van onderwijs in het leven te roepen voor de kinderen in Ter Apel, en
over het aantal kinderen in een asielprocedure, verblijvend in Ter Apel of elders,
die geen onderwijs krijgen (Handelingen II 2021/22, nr. 74, Vragen van het lid Podt
over het bericht «Kinderombudsvrouw: kinderen in Ter Apel verwaarloosd»). Met deze
brief doe ik deze toezeggingen gestand. Daarnaast heb ik ook toegezegd uw Kamer te
informeren over het tijdspad ten aanzien van een dwingend juridisch instrumentarium
voor de reguliere asielopvang. Ook deze toezegging doe ik met deze brief gestand,
mede namens de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

Dagbesteding en onderwijs

Ik ben het met uw Kamer eens dat de situatie voor kinderen in Ter Apel hoogst onwenselijk
is. Deze situatie is schrijnend en heeft zowel mijn aandacht als die van het COA maar
ook van andere relevante partijen zoals Nidos.

De opvang in Ter Apel is bedoeld als eerste opvanglocatie voor asielzoekers. Op deze
locatie worden zowel kinderen in gezinnen opgevangen als alleenstaande minderjarige
vreemdelingen (amv’s) van 15 jaar of ouder. Het is de bedoeling dat de asielzoekers
slechts drie tot maximaal tien dagen verblijven in Ter Apel, voordat zij worden doorgeplaatst
naar een locatie elders in het land. Vanwege de hoge instroom, het tekort aan opvangplekken,
de uitstroom naar huisvesting en de doorlooptijden bij de IND is de doorstroom echter
zeer moeizaam gebleken en dit heeft tot gevolg gehad dat het verblijf in Ter Apel,
ook voor kinderen, langer duurt dan het gebruikelijke maximum van 10 dagen.

Omdat de locatie bedoeld is voor zeer kortstondig verblijf is er geen vorm van structurele
dagbesteding aanwezig. De eerste, en ook de meest duurzame, oplossingsrichting is
en blijft daarom het terugdraaien van de verblijfsduur in Ter Apel en het zo snel
mogelijk doorplaatsen naar een andere opvanglocatie waar wél sprake is van structurele
dagbesteding en ook toegang tot onderwijs. Uw Kamer is bekend met de inzet die ik
op dat gebied pleeg en de afhankelijkheid die er op dat gebied is van de gemeenten.
Verderop in deze brief zal ik uw Kamer informeren over het tijdspad ten aanzien van
een dwingend juridisch instrumentarium voor de reguliere asielopvang.

De situatie in Ter Apel vraagt echter om een acute oplossing. Om die reden worden
er nu interculturele coaches en straatcoaches ingezet om de amv’s mentaal te ondersteunen.
Ook is er voor deze amv’s een activiteitenaanbod vanuit onder andere stichting De
Vrolijkheid en krijgen de amv’s drie ochtenden in de week Nederlandse les van een
medewerker van het COA. Daarnaast heeft de wethouder Jeugd van de gemeente Westerwolde
aangeboden om samen met de lokale school extra faciliteiten aan te bieden ten behoeve
van de amv’s in Ter Apel. Op deze wijze wordt getracht om deze doelgroep te voorzien
in een vorm van dagbesteding en aanvullende begeleiding en ondersteuning.

Voor alle kinderen in Nederland geldt dat zij recht hebben op onderwijs, ongeacht
hun verblijfsstatus. Ook kinderen van asielzoekers en amv’s gaan zo snel mogelijk
naar school. In ieder geval, zo volgt uit artikel 14 van de Opvangrichtlijn, binnen
drie maanden nadat ze hun asielaanvraag hebben ingediend. Gemeenten zorgen voor het
onderwijs aan leerplichtige kinderen en het Ministerie van OCW en het COA ondersteunen
hierbij. Tezamen wordt zo gezorgd dat kinderen zo snel mogelijk, en in ieder geval
binnen drie maanden naar school kunnen.

Momenteel zijn er in Ter Apel inderdaad kinderen die niet (direct) naar school gaan.
Gelet op onder andere de schommelingen in de in- en uitstroom is het niet mogelijk
om exact aan te geven hoeveel kinderen dit betreft. Wanneer de procedure van een kind
nog niet gestart is, gaan zij nog niet naar school. Reden hiervoor is dat de periode
waarin de procedure nog niet gestart is en kinderen in Ter Apel verblijven normaliter
erg kort is. Alle kinderen en jongeren verhuizen daarna door naar een andere opvanglocatie
en dat geldt ook voor jongeren die in de amv-opvang verblijven. Hoewel het verblijf
in Ter Apel op het moment langer duurt dan gewenst, is het niet voorgekomen dat amv’s
langer dan drie maanden in Ter Apel verblijven. Het ligt daarom niet in de rede om
structureel onderwijs te organiseren voor deze groep in Ter Apel en zij worden dan
ook allen doorgeplaatst naar een locatie waar wel onderwijs beschikbaar is, binnen
voornoemde Europese termijn van drie maanden.

Ten aanzien van de overige COA-locaties kan ik u melden dat er op dit moment geen
problemen bekend zijn met de aansluiting op onderwijs. Ook bij de amv-noodopvanglocatie
Duiven, waar uw Kamer naar vroeg, zijn geen problemen in die zin bekend. Helaas zijn
er wel noodopvanglocaties geweest in de afgelopen periode waar de aansluiting op onderwijs
langer duurde dan voorgeschreven staat. Door snelle verhuisbewegingen zijn er voor
zover bekend vrijwel geen kinderen die op deze locaties meer dan drie maanden geen
onderwijs hebben gehad: binnen die drie maanden verhuisden de meeste kinderen al door
naar een andere opvanglocatie. Er wordt door lokale partijen hard gewerkt om bij alle
opvanglocaties het onderwijs snel en goed te organiseren en vanuit OCW worden de ontwikkelingen,
samen met COA, LOWAN en de Inspectie van het Onderwijs in de gaten gehouden. Waar
nodig wordt door deze partijen met de betreffende gemeenten en schoolbesturen intensief
overleg gevoerd om het onderwijs te organiseren.

Voor ontheemde kinderen uit Oekraïne geldt dat ook voor hen de aansluiting op onderwijs
wordt georganiseerd en ook hier in is de inzet dit zo snel mogelijk en ten minste
binnen 3 maanden te organiseren. Gezien de grote aantallen en de mate van verspreiding
brengt dit evenwel uitdagingen met zich mee. Over de wijze waarop onderwijs voor hen
wordt georganiseerd wordt uw Kamer regelmatig op de hoogte gebracht middels verzamel-
en separate kamerbrieven.

Tijdspad dwingend juridisch instrumentarium reguliere asielopvang

Bij het vragenuur d.d. 19 april jl. verzocht uw Kamer om een tijdspad ten aanzien
van het juridisch instrumentarium voor de opvang van asielzoekers. Uw Kamer is bij
brief van 12 april jl. toegezegd dat u voor de zomer uitkomsten van een verkenning
naar een mogelijk juridisch instrumentarium voor de opvang van asielzoekers zal ontvangen
(Kamerstuk 19 637, nr. 2856).

Ik vind het belangrijk dat er met een juridisch instrumentarium en beleid een gedegen
oplossing komt waarmee de capaciteitsproblemen in de reguliere asielopvang worden
weggenomen. Dit vergt serieuze doordenking die ik in de toegezegde verkenning wil
doen. Hiermee wil ik voorkomen dat een nieuwe wettelijke taak of opdracht bij gemeenten
wordt neergelegd zonder dat duidelijk is binnen welke kaders gemeenten deze moeten
uitvoeren en wat de rolverdeling tussen Rijk, gemeenten en COA is. Ook dient overleg
plaats te vinden met de medeoverheden. Op dit moment worden de verschillende mogelijkheden
in kaart gebracht. Op basis daarvan kan besloten worden hoe het juridisch instrumentarium
het meest effectief ingevuld kan worden en welke stappen dit vraagt. Dat zal ik zo
snel mogelijk vormgeven en daarover zal ik uw Kamer vervolgens direct informeren,
uiterlijk begin juni.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
E. van der Burg