Brief regering : Resultaten Onderzoek naar dimensies Kwaliteit van Leven in het kader van Lerend Evalueren

34 104 Langdurige zorg

Nr. 614 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 20 december 2021

Op 27 mei 2019 heb ik u de resultaten gestuurd van het vooronderzoek1 (ex-ante evaluatie) Langer zelfstandig thuiswonende ouderen. In dit vooronderzoek werd de conclusie getrokken, dat het mogelijk is om meer inzicht
te krijgen in de Kwaliteit van Leven (KvL) van thuiswonende ouderen op basis van bestaande
databronnen. Op basis van dit vooronderzoek heb ik drie rapportages aangekondigd,
waaronder een rapportage waarbij op basis van de Gezondheidsmonitor 2016 de verschillende
aspecten van de Kwaliteit van leven van thuiswonende 75-plussers in beeld wordt gebracht.
Deze rapportage was toegezegd voor 2020, maar heeft een vertraging opgelopen door
andere prioritering als gevolg van corona. Met deze brief wil ik u alsnog het onderzoek
aanbieden2.

In de Dialoognota «Ouder worden 2020–2040» is VWS het traject gestart om samen met
de direct betrokkenen te komen tot een gezamenlijke agenda ouderenzorg. Ook de WRR
heeft onlangs weer de noodzaak aangegeven om te komen tot een gezamenlijke visie «ouderenzorg».3 Uit beide trajecten blijkt dat het aantal zelfstandig thuiswonende ouderen sterk
zal toenemen en dat dit keuzes vraagt op welke wijze de ouderenzorg moet worden ingericht.
VWS heeft de ambitie uitgesproken om 50% meer (of vaker) zorg te organiseren de eigen
leefomgeving in plaats van in zorginstellingen.4

Dit is nodig omdat in de toekomst naar verwachting het aantal 75-plussers in 2040
bijna zal zijn verdubbeld, en naar verwachting 2,5 miljoen personen zal bedragen.
Kennis over hun kwaliteit van leven en de factoren die daarbij een rol spelen, biedt
de mogelijkheid voor beleidsmakers om hierop in te spelen en input om beleid in de
toekomst vorm te geven.

Onderzoeksmethode

Met dit onderzoek wordt het welzijn van thuiswonende ouderen in beeld gebracht aan
de hand van hun Kwaliteit van Leven. De Kwaliteit van Leven van thuiswonende 75-plussers
is in vier verschillende dimensies opgesplitst: Gezondheid, Regie, Sociale Relaties
en Materiële Welvaart.5

Op basis van bestaande data en enquêtes wordt gekeken hoe het is gesteld met de thuiswonende
75-plussers in Nederland. De dimensies zijn gemeten op basis van de enquête van de
Gezondheidsmonitor, waarbij mensen over de ervaring van allerlei aspecten over hun
leven worden ondervraagd. Deze data is aangevuld met achtergrondkenmerken afkomstig
uit de Gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens (GBA) en gegevens over zorggebruik.

Er is zeer breed gekeken naar welke factoren samenhangen met de dimensies van de Kwaliteit
van Leven: demografische factoren (bijv. leeftijd, geslacht, opleidingsniveau), zorgfactoren
(bijv. zorggebruik, mantelzorg), sociale factoren (bijv. aantal kinderen, afstand
tot kinderen), leefstijlfactoren (bijv. roken, bewegingsrichtlijn), en mobiliteitsfactoren
(bijv. bezit van een rijbewijs).

Het gehele onderzoek kunt u lezen in de bijgevoegde Working Paper6. Hier wordt ook ingegaan op de gehanteerde methode en technieken, de data die is
gebruikt en de resultaten van het onderzoek. Een korte samenvatting, die vooral ingaat
op de belangrijkste bevindingen, kunt u vinden in de meegestuurde samenvatting.

Uitkomsten van het onderzoek

De «Kwaliteit van Leven» van thuiswonende ouderen wordt bepaald door een grote verscheidenheid aan factoren.
Er zijn veel verschillende factoren die een (kleine) bijdrage leveren aan een goede
of slechte Kwaliteit van Leven. Er is niet één allesbepalende factor naar voren gekomen
in dit onderzoek die overtuigend een verandering in de beleidsinzet kan rechtvaardigen.
Dit betekent voor het beleid dat interventies voor het verbeteren van de Kwaliteit
van Leven op verschillende terreinen zal moeten plaatsvinden.

Er zijn verschillende factoren waar beleid een positieve bijdrage aan kan leveren.
Uit dit onderzoek blijkt onder andere dat het hebben van familie belangrijk is voor
een positief ervaren sociale relaties, het hebben van een koopwoning op oudere leeftijd
samenhangt met een betere ervaren welvaart, maar dat een groot inkomen of vermogen
bij ouderen niet samenhangt met een grotere ervaren regie op het leven. Ook is gebleken
dat naarmate mensen ouder worden, zij vaker een beroep doen op maatschappelijke ondersteuning,
mantelzorg of formele zorgfaciliteiten. Uit deze resultaten blijkt niet dat beleid
ingezet zou moeten inzetten om bijvoorbeeld ouderen huizen te laten kopen of hen zou
moeten stimuleren om het contact met kinderen te onderhouden. Wel kan er rekening
worden gehouden met de verschillende factoren waarvan wij nu weten dat zij de Kwaliteit
van Leven van thuiswonende ouderen negatief of positief beïnvloeden, en hierop inspelen.

Ouderdom komt met gebreken, maar ouderen met een gezonde levensstijl ervaren een betere
gezondheid. Uit het onderzoek blijkt dat leeftijd en verschillende leefstijlfactoren
(zoals roken, gewicht en bewegen en alcohol) verbandhouden met de Kwaliteit van Leven
van ouderen. Naarmate mensen ouder worden, gaat hun Kwaliteit van Leven over het algemeen
achteruit. Daarnaast ervaren ouderen die niet roken, voldoende bewegen en een gezond
gewicht hebben een betere Kwaliteit van Leven. Dit geldt met name voor de ervaren
gezondheid, regie en welvaart.

Lerend Evalueren

Naast het in beeld brengen van de verschillende dimensies van de Kwaliteit van Leven
van ouderen, heb ik in mijn eerdere brief aangegeven dat het voor VWS belangrijk is
om het nut en de mogelijke waarde te laten zien van het opbouwen van expertise met
het werken met grote databestanden. Dit onderzoek was onderdeel van de pilot Lerend
Evalueren. Met dit onderzoek heeft VWS aangetoond dat zij zelf onderzoek kan doen
op basis van grote databestanden en is een start gemaakt met het ontwikkelen van deze
kennis en expertise binnen VWS.

Deze kennis en opgezette structuur wordt nu ingezet voor de twee andere aangekondigde
rapportages. Ten eerste, een rapportage over het zorggebruik en de zorgkosten na een
ingrijpende gebeurtenis bij ouderen. Ten tweede, op basis van de Gezondheidsmonitor
2020 zullen de inzichten op basis van dit onderzoek verder worden uitgediept en worden
geactualiseerd in 2022.

De uitkomsten van deze eerste rapportage geeft belangrijke inzichten in de staat van
welzijn van thuiswonende ouderen in Nederland en daarmee belangrijke aanknopingspunten
voor beleid. Het op deze wijze verzamelen en verwerken van data is dan ook een waardevolle
aanvulling op de aanwezige kennis bij het Ministerie van VWS.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, H.M. de Jonge