Brief regering : Stand van zaken over de maatregelen omikronvariant van het coronavirus

Nr. 1562
BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 29 november 2021

Recent is in zuidelijk Afrika een variant van het coronavirus gevonden die door de
WHO is aangemerkt als variant of concern. Met deze brief informeer ik u over wat nu bekend is over deze virusvariant en de
maatregelen die het kabinet heeft genomen. Met de informatie uit deze brief ga ik
ook in op de vragen van de leden Westerveld en Bouchallikh (beiden GroenLinks) over
het artikel «Zuid-Afrika slaat alarm: nieuwe virusvariant grijpt om zich heen» (2021Z21731) en de vragen van de leden Paternotte en Hagen (beiden D66) over de snelle opmars
van een nieuwe virusvariant in Zuid-Afrika (2021Z21733). Gezien de gevraagde beantwoordingstermijn en het grote aantal verzoeken voor informatie
van uw Kamer wil ik u verzoeken om deze vragen als beantwoord te zien middels deze
brief.

Omikronvariant is aangetroffen in Nederland

Op 26 november zijn 624 personen met twee vluchten op Schiphol aangekomen vanuit Zuid-Afrika.
De reizigers uit deze vluchten zijn opgevangen; hierop zal ik later in deze brief
nader ingaan. Al deze reizigers zijn op Schiphol getest met een PCR-test. De positief
geteste personen zijn vervolgens allemaal in isolatie gegaan. Met behulp van sequencing
is er inmiddels bij 14 personen bevestigd dat het om de omikronvariant gaat. Uit de
sequentieanalyse blijkt dat het om verschillende sequenties gaat, hetgeen doet vermoeden
dat de mensen die het betreft het virus hoogstwaarschijnlijk op verschillende plaatsen
hebben opgelopen en in ieder geval niet gedurende de vlucht. Er worden nog meer monsters
gesequenced, daarvan wordt de uitslag vandaag verwacht. Het verloop van de infectie
bij de positief geteste personen wordt verder gevolgd.

Wat is bekend over de omikronvariant?

Er is nog veel onzeker over de mate van besmettelijkheid, mogelijke verminderde effectiviteit
van vaccinatie en of mensen meer of minder ziek worden van deze variant. De variant
omikron heeft genetische kenmerken die wijzen op mogelijk verhoogde besmettelijkheid.
De variant heeft onder andere 32 mutaties in het zogenaamde spike-eiwit, waaronder
mutaties die ook voorkomen in andere variants-of-concern. Deze mutaties verhogen mogelijk
de overdraagbaarheid van het virus en hebben mogelijk invloed op de gevoeligheid voor
opgebouwde immuniteit door vaccinatie en/of eerder doorgemaakte infectie.

De signalen uit Zuid-Afrika duiden op een snelle toename van het aandeel van deze
variant. Op basis van de nu beschikbare informatie is het echter niet goed te beoordelen
of en in welke mate de besmettelijkheid van de omikronvariant hoger is dan die van
deltavariant.

Er is een indicatie dat het aantal herinfecties met deze variant wat hoger is. Er
is nog vrijwel geen informatie over mogelijk veranderd ziektebeeld.

Inmiddels wordt door geïntensiveerde surveillance de nieuwe variant ook in andere
landen aangetoond; ook bij mensen die niet recentelijk in zuidelijk Afrika zijn geweest.
Dit wijst op een mogelijk bredere circulatie van deze variant.

Wat wordt er nog onderzocht?

De WHO heeft opgeroepen om, daar waar er de capaciteit voor is, in afstemming met
de internationale gemeenschap, veldonderzoek en laboratoriumonderzoek te doen om meer
te weten te komen over de mogelijke impact van deze variant op de epidemiologie, ernst,
effectiviteit van maatregelen, immuun respons, neutraliserende antilichamen en andere
relevante eigenschappen. Het RIVM, Erasmus MC, de GGD’en en laboratoria werken daar
aan mee. Het is immers van groot belang zo snel mogelijk meer informatie te hebben
over de mate van besmettelijkheid, mogelijke vaccin-escape en ziekmakend vermogen.

Ook de vaccinproducenten onderzoeken de effectiviteit van het vaccin tegen deze nieuwe
virusvariant. Met zowel BionTech/Pfizer als Moderna zijn afspraken gemaakt dat zij
hun vaccins aan zullen passen aan nieuwe varianten, indien de huidige vaccins onvoldoende
bescherming bieden tegen die nieuwe varianten. Nederland heeft in dat geval het recht
om die aangepaste vaccins af te nemen, in plaats van de huidige vaccins. Het kost
naar verwachting enige maanden alvorens dergelijke aangepaste vaccins beschikbaar
kunnen komen.

Hoewel op het eerste gezicht het er uitziet alsof de omikronvariant gewoon door de
gebruikte antigeentesten wordt gedetecteerd, zal het RIVM ook hier nader onderzoek
naar doen om zo dit spoedig mogelijk te bevestigen.

Vluchten uit Zuid-Afrika op 26 november

Op het moment dat duidelijk werd dat maatregelen nodig waren om de verspreiding van
de omikronvariant te remmen, waren twee directe vluchten onderweg vanuit Zuid-Afrika
naar Schiphol. Voor deze reizigers golden de aangescherpte maatregelen voor vertrek
en de quarantaineplicht bij aankomst nog niet. Daarom zijn alle 624 reizigers van
deze vluchten zijn op de luchthaven opgevangen en getest. Dit gold ook voor transferpassagiers.
Personen met een negatieve testuitslag konden doorreizen naar hun eindbestemming.
Vrijdag in de middag zijn landen in zuidelijk Afrika toegevoegd aan de lijst van zeer
hoogrisicolanden met een zorgelijke virusvariant. Daarmee werd de quarantaineplicht
alsnog van kracht voor de op vrijdagochtend gearriveerde reizigers.

De personen met een positieve testuitslag zijn in isolatie gegaan. De GGD heeft per
geval beoordeeld of de isolatie thuis vormgegeven kon worden, of dat een opvanglocatie
noodzakelijk was. Voor personen die op eigen gelegenheid naar huis konden rijden en
thuis aantoonbaar op een veilige manier in isolatie konden gaan, geldt dat de isolatieperiode
thuis kan worden ondergaan. De personen waarbij de isolatie niet thuis vormgegeven
kon worden zijn opgevangen in een hotel. Voor de positief geteste personen zonder
klachten geldt dat de isolatieperiode beëindigd kan worden na 5 dagen, mits ze dan
een negatieve test hebben. Voor de positief geteste personen met klachten eindigt
de isolatieperiode wanneer zij minimaal 7 dagen in isolatie hebben doorgebracht en
24 uur klachtenvrij zijn. Onder alle positieve geteste personen is uitgebreid bron-
en contactonderzoek opgestart. Daarbij wordt onder meer nagegaan of deze personen
zijn gevaccineerd.

Maatregelen voor reizigers

Voor alle reizigers die vanaf 26 november vanuit zuidelijk Afrika naar Nederland reizen
gelden de zwaarst mogelijke inreismaatregelen. Ten eerste heeft het kabinet een vliegverbod
ingesteld. Vanaf 26 november 12 uur geldt dit voor Zuid-Afrika, Lesotho, Eswatini,
Botswana, Namibië en Zimbabwe. Vanaf 27 november 0.01 uur is dit uitgebreid met Mozambique
en vanaf 28 november 0.01 uur is dit uitgebreid met Malawi. De Minister van I&W heeft
uw Kamer hierover geïnformeerd. Het vliegverbod geldt niet voor Nederlanders en Europeanen
op doorreis in het kader van repatriëring, en voor medische noodgevallen. Voor deze
reizigers gelden wel de onderstaande eisen.

Genoemde landen zijn op 27 en 28 november met onmiddellijke ingang aangemerkt als
zeerhoogrisicogebied met een zorgwekkende virusvariant. Dat betekent dat reizigers
uit deze landen een negatieve uitslag van een NAAT/PCR-test van maximaal 48 uur voor
vertrek en een negatieve uitslag van een sneltest van maximaal 24 uur voor vertrek
moeten kunnen tonen.1 Deze testen moeten voor vertrek in het land van herkomst worden afgenomen. Als een
reiziger niet aan deze verplichting voldoet, wordt hem de toegang tot het vliegtuig
ontzegd. Iedere reiziger uit deze landen moet dus voldoen aan de dubbele testverplichting
voor vertrek en kan anders niet naar Nederland reizen. Deze verplichting geldt voor
alle reizigers, dus ook voor de gevaccineerde reizigers. Om te controleren of deze
verplichting goed wordt uitgevoerd, controleert de Veiligheidsregio Kennemerland iedere
reiziger uit zeerhoogrisicogebieden met een zorgelijke virusvariant bij aankomst.
Hieruit blijkt dat de naleving tot nu toe zeer goed is. Mocht dit niet het geval zijn,
dan treedt de ILT op.

Daarnaast moeten alle reizigers verplicht in quarantaine na aankomst in Nederland.
Deze quarantaineperiode duurt tien dagen en kan verkort worden met een negatieve testuitslag
op de vijfde dag na aankomst. Deze verplichting geldt ook voor gevaccineerde reizigers.
Al deze reizigers worden nagebeld om te controleren of de quarantaine wordt nageleefd.
Aan de gemeenten waar deze reizigers verblijven wordt gevraagd om hen te bezoeken
voor controle.

Ten slotte geldt het EU-inreisverbod voor reizigers uit deze landen ook voor gevaccineerde
reizigers. Uiteraard geldt het inreisverbod niet voor EU-burgers die worden gerepatrieerd.

Het RIVM heeft de GGD’en gevraagd om voor de positief geteste mensen vanuit eerdergenoemde
landen uitgebreid bron- en contactonderzoek te doen, met name gericht op verdere verspreiding.
Verder is het van groot belang dat huisgenoten en overige nauwe contacten (categorie
2) van positief geteste mensen direct 10

dagen in quarantaine gaan en zich tevens laten testen op dag 1 (bij voorkeur bij de
GGD maar mag ook met een zelftest) en om hun quarantaine op te heffen ook op dag 5
(bij de GGD), ongeacht of zij gevaccineerd of hersteld zijn. Het is belangrijk om
hierbij op te merken dat men voor het opheffen van de quarantaine altijd een PCR-test
bij de GGD moet laten doen.

Testen aangekomen reizigers uit zuidelijk Afrika

Zoals hiervoor aangegeven hebben reizigers die terugkomen uit zuidelijk Afrika een
quarantaineplicht en een dubbele testverplichting om te voorkomen dat zij het virus
naar Nederland meenemen. Voor onderzoeksdoeleinden wordt hen daarnaast gevraagd om
zich direct bij aankomst te laten testen bij de GGD, ongeacht of zij gevaccineerd
of hersteld zijn. Op verzoek van het RIVM heeft GGD Kennemerland hiertoe een tijdelijke
teststraat ingericht op de airside van Schiphol zodat de teststraat ook makkelijk
toegankelijk is voor de inreizigers. Deze teststraat zal alleen beschikbaar zijn voor
reizigers die uit zuidelijk Afrika afkomstig zijn.

Ook voor reizigers die via andere luchthavens Nederland binnenkomen, maar hun reis
zijn gestart vanuit één van de hierboven genoemde landen geldt dat zij in quarantaine
moeten en zich moeten laten testen bij de GGD. Zij kunnen hun quarantaine beëindigen
na een negatieve test op dag 5 bij de GGD.

Het kabinet heeft direct geacteerd toen de informatie over de omikronvariant naar
buiten kwam. De vluchten die vanaf dat moment zijn binnengekomen hebben specifieke
aandacht gehad. Het landelijke callcenter van de GGD zal daarnaast alle passagierslijsten
van de binnengekomen vluchten van 22 tot en met 25 november nabellen met de vraag
aan de inreizigers van die dagen om een testafspraak te maken. Omdat niet iedereen
zo bereikt kan worden en mensen uit deze regio ook via andere wegen naar Nederland
kunnen zijn gekomen, is een speciaal telefoonnummer ingericht: 0800-5005. Dit telefoonnummer
kunnen reizigers bellen om een prio-testafspraak te maken. Het telefoonnummer is zaterdagavond
27 november live gegaan. In de eerste 24 uur hebben circa 300 mensen zich gemeld.
De testen worden zo snel mogelijk verwerkt, zodat deze, wanneer de test positief blijkt,
snel gesequenced kan worden door het RIVM. Op die wijze houdt het RIVM zicht op de
nieuwe variant.

Indien noodzakelijk aanvullende maatregelen

Het RIVM houdt de internationale situatie nauwlettend in de gaten en adviseert onverwijld
over eventuele landen waar deze maatregelen ook voor noodzakelijk zijn.

Daarnaast heb ik het RIVM om advies gevraagd over noodzakelijke aanpassingen van de
reismaatregelen, waaronder de uitzonderingen voor gevaccineerden op de test- en quarantaineplicht
en over de inzet van antigeentesten voor reizen. Het kabinet zal vervolgens op korte
termijn besluiten over eventuele aanvullende maatregelen.

Europese coördinatie

Net als in Nederland zijn ook onze buurlanden bezorgd over deze nieuwe variant van
het corona-virus. In onder meer Duitsland, België en Engeland zijn reeds de eerste
gevallen bevestigd. De situatie wordt nauwlettend gevolgd door het Europees Centrum
voor Ziektebestrijding en Preventie (ECDC) en door de Wereldgezondheidsorganisatie
(WHO), die variant heeft uitgeroepen tot een variant of concern.

Afgelopen vrijdag, 26 november, heeft ook een extra ingelaste bijeenkomst van het
crisis-respons-mechanisme van de EU (IPCR) plaatsgevonden, waarbij is gesproken over
het instellen van de noodremprocedure, zoals we die binnen de Europese Unie met elkaar
hebben afgesproken. Daarbij riep IPCR op tot tijdelijke strikte maatregelen voor passagiers
afkomstig uit de zeven landen uit de betreffende regio in Afrika en werd lidstaten
geadviseerd vliegverboden in te stellen, tot duidelijk is of deze variant vraagt om
strengere maatregelen, zolang het onderzoek loopt en de situatie daarom vraagt. Alle
lidstaten hebben hiermee ingestemd. Verschillende lidstaten met directe verbindingen
met deze regio, waaronder Nederland, gaven aan al maatregelen genomen te hebben. Speciale
aandacht werd gevraagd voor transitpassagiers en de noodzaak van effectief en nauwgezet
onderzoek van samples van besmette personen, aangekomen uit deze regio. Ook met terugwerkende
kracht. Op regelmatige basis zal er binnen Europa verder worden gesproken over de
situatie en over de noodzaak tot het nemen van aanvullende maatregelen, zoals extra
testen of een eventuele uitbreiding van het vliegverbod.

De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge