Brief regering : Reactie op de motie van het lid Amhaouch c.s. over het verkennen van beleidsvarianten voor een tijdelijke solidariteitsheffing

Nr. 403
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 29 september 2021

In de motie van het lid Amhaouch (CDA) c.s.1 wordt het kabinet verzocht beleidsvarianten te verkennen voor invoering van een tijdelijke
solidariteitsheffing voor bedrijven die in de coronacrisis extra winst hebben gemaakt,
waarbij bedrijven die ondersteuning nodig hebben worden ontzien. In deze brief wordt
uitvoering gegeven aan deze motie.

Aan een solidariteitsheffing ligt een bepaalde extra en tijdelijke herverdelingsgedachte
ten grondslag van winsten die zijn ontstaan in de coronacrisis (2020 en 2021). De
meer winstgevende bedrijven dienen volgens die gedachte, bovenop de reguliere belastingheffing,
meer bij te dragen aan de algemene middelen dan de op dat moment minder winstgevende
of verlieslatende bedrijven. Zo worden bedrijven die «extra» winsten hebben gemaakt
tijdens de coronacrisis «extra» belast. Een enigszins vergelijkbare herverdelings-/solidariteitsgedachte
speelde ook in de jaren 2013 en 2014 bij de zogenoemde crisisheffing, kortgezegd een
pseudo-eindheffing van 16% over het loon van werknemers uit dienstbetrekking boven
een bedrag van € 150.000 per kalenderjaar.

In algemene zin is het mogelijk (tijdelijke) parameteraanpassingen die gelden voor
alle belastingplichtigen, zoals tariefsverhogingen of schijfverkortingen, in de toekomst
door te voeren (zie bijlage)2, 3. Deze maatregelen kunnen dus (afhankelijk van het beslismoment) vanaf 2022 (of later)
in werking treden en zijn generiek van aard. Een specifieke vorm van solidariteitsheffing
met terugwerkende kracht of ten aanzien van coronagerelateerde winsten leidt echter
tot bezwaren die ik in deze brief toelicht.

Huidig stelsel

In het huidige belastingstelsel worden de tarieven en schijven in beginsel vóór het
begin van het kalenderjaar vastgesteld. De belastingtarieven en -schijven voor de
jaren van de coronacrisis, 2020 en 2021, zijn in het verleden dus al vastgesteld.
In de huidige vormgeving van de inkomsten- en vennootschapsbelasting gelden progressieve
tarieven die ook gelden in de jaren 2020 en 2021: bij een hogere winst is sprake van
een (relatief) hogere belastingheffing. In de inkomstenbelasting gelden de progressieve
tarieven van box 1. Daarnaast gold in de vennootschapsbelasting in 2020 een tarief
van 16,5% voor winsten tot en met € 200.000 en een tarief van 25% daarboven (in 2021
geldt een tarief van 15% voor winsten tot en met € 245.000 en 25% daarboven). In die
zin wordt binnen het huidige fiscale stelsel reeds een zwaardere belastingdruk toegepast
op hogere winsten. Overigens zegt de omvang van de winst niet automatisch iets over
de draagkracht van huishoudens. Uiteindelijk is de winst van een (vennootschapsbelastingplichtig)
bedrijf namelijk inkomen voor de achterliggende aandeelhouders van het bedrijf en
werkt de vennootschapsbelasting derhalve als een voorheffing op het rendement van
die aandeelhouders.

Bedrijven die belastingplichtig zijn voor de vennootschapsbelasting en als gevolg
van de coronacrisis verlies leden zijn geen vennootschapsbelasting verschuldigd over
het betreffende jaar/tijdvak. Hier geldt dat zowel in de inkomsten- als in de vennootschapsbelasting
verliesverrekening mogelijk is, waardoor bedrijven die tijdens de coronacrisis te
maken krijgen met verliezen deze kunnen verrekenen met de winst. Verliezen in het
voorgaande jaar (vennootschapsbelasting), of de voorgaande drie jaren (inkomstenbelasting),
dan wel in de komende jaren kunnen (onder voorwaarden) nog worden verrekend met winst.4 In dat kader is van belang dat in de vennootschapsbelasting vanaf 1 januari 2022
een in de tijd onbeperkte voorwaartse verliesverrekening geldt, waardoor verrekenbare
verliezen (ook verliezen die zijn ontstaan door de coronacrisis) in principe niet
langer kunnen verdampen.5 Bovendien kregen bedrijven die belastingplichtig zijn voor de vennootschapsbelasting
met betrekking tot het jaar 2019 de aanvullende mogelijkheid een fiscale coronareserve
te vormen (voor het over 2020 verwachte coronagerelateerde verlies), waardoor deze
bedrijven verder worden ontzien.6 Door het vormen van een fiscale coronareserve kan een belastingplichtige op een vroeger
moment een liquiditeitsvoordeel behalen ten opzichte van reguliere verliesverrekening.

Overwegingen

Het maken van een rechtstreekse koppeling tussen de coronacrisis en (extra) gemaakte
winsten is bewerkelijk en complex. Een meetbaar criterium op basis waarvan wordt bepaald
of een bedrijf heeft geprofiteerd van de coronacrisis is niet beschikbaar. De wijze
waarop wordt bepaald of een bedrijf «overwinsten» heeft gemaakt als gevolg van de
coronacrisis bestaat ook niet. De toename van de fiscale winst, de commerciële winst
of de omzet kunnen allemaal indicatoren zijn dat een bedrijf heeft geprofiteerd van
de coronacrisis, maar dat hoeft in voorkomende gevallen niet het geval te zijn. Zo
kunnen zowel de fiscale als de commerciële winst als gevolg van niet-coronagerelateerde
bedrijfseconomische redenen hoger zijn (door bijvoorbeeld de verkoop van een bedrijfsonderdeel).
Het is fiscaal derhalve complex om te duiden welke winsten hun oorsprong vinden in
de coronacrisis. Een sectorspecifieke heffing leidt bovendien tot afbakeningsproblematiek
en EU-rechtelijke complicaties. Zoals beschreven staan de belastingtarieven en -schijven
voor de coronajaren 2020 en 2021 al vast. Bij de vormgeving van een aanvullende heffing
over een periode in het verleden ontstaan juridische knelpunten. Bij een aanvullende
heffing over winsten die in het verleden zijn gerealiseerd, is sprake van belastingheffing
met terugwerkende kracht.7 Ook aan maatregelen die weliswaar geen inwerkingtredingsdatum hebben in het verleden,
maar wel terugwerken naar gebeurtenissen die reeds zijn gepasseerd (dus geen formeel
terugwerkende kracht, maar materieel terugwerkende kracht) kleven bezwaren, waaronder
ook uitvoeringstechnische bezwaren.

Generieke opties

Aangezien het naar de mening van het kabinet niet opportuun is een solidariteitsheffing
in te voeren met terugwerkende kracht (materieel of formeel) en een rechtstreeks verband
tussen de winst en de coronacrisis complex en bewerkelijk is, resteren meer generieke
aanpassingen in het belastingstelsel zonder terugwerkende kracht als mogelijke beleidsvarianten.
Daarbij moet wel worden opgemerkt dat het bij deze varianten niet zo is dat hierdoor
winsten die hun oorsprong hebben in de coronacrisis extra worden belast. In algemene
zin is het mogelijk (tijdelijke) parameteraanpassingen die gelden voor alle belastingplichtigen,
zoals tariefverhogingen of schijfverkortingen, door te voeren (zie bijlage). Het resultaat
van de parameteraanpassingen is een incidentele extra bijdrage van de winstgevende
bedrijven binnen de bestaande structuur van het belastingstelsel in 2022 en eventueel
in latere jaren. Dit leidt ertoe dat toekomstige winsten zwaarder worden belast dan
nu het geval is. Hierbij kan gedacht worden aan hogere tarieven in de vennootschapsbelasting
op winsten van bedrijven of een korte schijflengte. Het verder uiteenlopen van de
vennootschapsbelastingtarieven kan daarnaast leiden tot een toename van fiscaal gemotiveerde
constructies om te profiteren van het tariefverschil en er kan druk ontstaan op het
Nederlandse vestigings- en investeringsklimaat. Het is wel van belang hierbij te vermelden
dat de hoogte van de winst in de vennootschapsbelasting geen goede indicator van achterliggende
draagkracht is, waardoor het verhogen van enkel het hoge tarief in de vennootschapsbelasting
geen optimaal instrument is om de progressiviteit van de heffing te verhogen. Naast
voornoemde mogelijkheden in de vennootschapsbelasting is het in de inkomstenbelasting
mogelijk ondernemers meer te laten bijdragen door middel van een verlaging van de
MKB-winstvrijstelling.8

De Staatssecretaris van Financiën,
J.A. Vijlbrief