Brief regering : Mededeling en rapport Terugkeersamenwerking Visumcode 25 bis

Nr. 2702
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 1 maart 2021

Op 10 februari jongstleden heeft de Europese Commissie het vertrouwelijke rapport
met de beoordeling van de EU-brede terugkeersamenwerking met 39 visumplichtige derde
landen onder de EU-lidstaten verspreid. Tegelijk met het rapport publiceerde de Commissie
een (openbare) mededeling.1 Met dit langverwachte rapport geeft de Commissie voor de eerste keer uitvoering aan
haar jaarlijkse beoordeling conform artikel 25bis van de Visumcode.2 Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken, de kabinetsreactie
op het rapport en de mededeling aan en deze brief vervangt het BNC-fiche.

Zoals eerder gecommuniceerd aan uw Kamer, is mede dankzij inzet van Nederland in artikel
25bis van de Visumcode een koppeling tussen het visum- en het terugkeerbeleid opgenomen.3 Op basis van objectieve indicatoren brengt de Commissie jaarlijks de mate en effectiviteit
van de terugkeersamenwerking met derde landen in kaart. Aan de hand van deze analyse
kan de Commissie voorstellen doen aan de Raad om Europese visummaatregelen te treffen
ten aanzien van derde landen naargelang de mate van medewerking aan het terugnemen
van eigen onderdanen die irregulier op EU-grondgebied verblijven. Zo kan bij onvoldoende
samenwerking bijvoorbeeld worden besloten om de beslistermijn voor visumafgifte te
verlengen, de geldigheidsduur van meervoudige inreisvisa te verkorten, of visumleges
te verhogen, terwijl bij goede samenwerking, de visumleges juist kunnen worden verminderd,
de beslistermijn ingekort en de geldigheidsduur van meervoudige inreisvisa verlengd.4 Daarbij moet rekening worden gehouden met de effectiviteit van de te nemen maatregelen
en de implicaties voor de bredere externe betrekkingen van de Unie met dat derde land.

Het rapport weerspiegelt de wisselende ervaringen van de lidstaten met terugkeersamenwerking
in 2019 en de algemene ontwikkeling van het samenwerkingsniveau sinds 2015 met elk
afzonderlijk derde land inzake zowel vrijwillige als gedwongen terugkeer. In het rapport
is gebruikgemaakt van de cijfers van 2019 van onderdanen van derde landen die zijn
bevolen te vertrekken en van hen die daadwerkelijk zijn teruggestuurd. EU-brede gegevens
over het aantal overnameverzoeken, data over afgegeven reisdocumenten en kwalitatieve
criteria zijn onder andere ook weergegeven.

De mededeling geeft een beknopte samenvatting van de bevindingen uit het vertrouwelijke
rapport. Er wordt geconcludeerd dat van de 39 geëvalueerde visumplichtige landen,
bijna een derde goed samenwerkt met het merendeel van de EU-Lidstaten, nog eens bijna
een derde gemiddeld samenwerkt, waarbij verbeteringen nodig zijn voor een aantal lidstaten,
en voor meer dan een derde de samenwerking verbeterd dient te worden voor de meeste
lidstaten. De belangrijkste obstakels in de samenwerking liggen veelal besloten in
het proces van identificatie en afgifte van laissez-passers. Als deze processen goed
verlopen, dan vindt de daadwerkelijke terugkeer meestal zonder problemen plaats. De
Commissie concludeert tevens dat de EU-terugkeerovereenkomsten en afspraken in grote
mate bijdragen aan het faciliteren van samenwerking op terugkeer. Bilaterale overeenkomsten
zijn veelal ook effectief maar de mate van samenwerking hangt af van het instrument
en komt niet ten goede aan lidstaten zonder een dergelijke overeenkomst. De Commissie
ziet dan ook meerwaarde in een EU-gemeenschappelijke benadering.

In de mededeling zet de Commissie verder uiteen waar de voornaamste uitdagingen in
relatie tot terugkeer liggen. De Commissie wijst hierbij op zowel de samenwerking
en coördinatie binnen en tussen EU-lidstaten als op de capaciteiten en het commitment
met betrekking tot terugkeer van derde landen. Het rapport wordt vervolgens voornamelijk
geplaatst in het bredere kader van de reeds gedane voorstellen in het EU-Pact voor
Asiel en Migratie. De Commissie wil zowel toewerken naar een EU gemeenschappelijk
terugkeersysteem tussen EU-lidstaten met duidelijke en effectieve regels en procedures,
als naar brede en geïntegreerde partnerschappen met derde landen op basis van wederzijdse
belangen.5

Het rapport dient volgens de Commissie vooral als basis voor verdere besprekingen
met zowel EU-lidstaten als met derde landen om tot een op maat gemaakte aanpak te
komen, waarbij ook naar andere relevante instrumenten kan worden gekeken en terugkeer
in een breder kader van versterkte migratiesamenwerking wordt gezien, in lijn met
de voorstellen uit het Pact. De Commissie meldt dat zij het rapport eerst met de lidstaten
in de Raad zal bespreken.

Zoals bij uw Kamer bekend, onderstreept het kabinet de noodzaak van brede, op maat
gemaakte partnerschappen met belangrijke herkomst-, transit- en opvanglanden om migratiesamenwerking
te versterken. Het verbeteren van de terugkeersamenwerking is hiervan een essentieel
onderdeel. Artikel 25bis van de Visumcode is daarbij een belangrijk instrument en
Nederland heeft dan ook sinds de inwerkingtreding van de nieuwe visumcode in februari
2020 aangedrongen op de snelle levering van dit rapport. Het rapport biedt wat het
kabinet betreft voldoende aanknopingspunten om verdere stappen te zetten om de terugkeersamenwerking
met derde landen te versterken. Daarbij is het kabinet voorstander van een op maat
gemaakte aanpak per land, waarbij ook de samenhang met de partnerschappen en de bredere
externe betrekkingen in acht worden genomen. Het kabinet wenst vaart te maken met
deze aanpak en Nederland zal zich in de vervolgbesprekingen in de Raad dan ook inzetten
voor concrete vervolgstappen in relatie tot het visuminstrument. Verwachte effectiviteit
dient daarbij als criterium voorop te staan. Ook moet volgens het kabinet rekening
worden gehouden met de verwachte impact op andere doelstellingen en belangen, zoals
uiteengezet in de Kamerbrief in reactie op de motie Becker c.s.6

Het Ministerie van Buitenlandse Zaken en het Ministerie van Justitie en Veiligheid
werken hierbij nauw samen en zoeken tevens de samenwerking met andere lidstaten. De
voortgang is niet alleen in Nederlandse handen. Het proces met betrekking tot artikel
25bis van de Visumcode wordt door de EU-lidstaten en de Commissie de komende tijd
in gezamenlijkheid nader uitgewerkt. Nederland acht de gezamenlijkheid van dit nieuwe
instrument van groot belang. Juist door samen te werken kunnen EU-lidstaten een krachtiger
signaal afgeven dan een enkele lidstaat. Dit laat onverlet dat Nederland zich maximaal
zal inzetten voor zijn belangen.

De Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid,
A. Broekers-Knol