Brief regering : Voortgang van de versterkingsoperatie in Groningen

Nr. 844
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 4 februari 2021

In deze brief informeer ik uw Kamer over de voortgang van de versterkingsoperatie
in Groningen en enkele daaraan gerelateerde onderwerpen. Het afgelopen jaar heb ik
mij ingezet om de versterkingsoperatie te versnellen en de mogelijkheden tot eigen
inbreng en regie van bewoners te vergroten. Daartoe zijn ook belangrijke besluiten
genomen en afspraken gemaakt, waarvan de eerste resultaten zichtbaar beginnen te worden.
Dit neemt niet weg dat er nog veel moet gebeuren om de belofte van duidelijkheid en
perspectief voor de bewoners volledig in te lossen. Daarom reflecteer ik in deze brief
– in aanvulling op het informeren van uw Kamer over actuele resultaten en ontwikkelingen
– op de samenhang en betekenis van de ontwikkelingen, afspraken en besluiten van het
afgelopen jaar voor de verdere voortgang.

Als bijlage bij deze brief gaan een factsheet van de Nationaal Coördinator Groningen
(NCG) over de voortgang van de versterkingsoperatie in 2020, de rapportage Woningmarktontwikkelingen
rondom het Groningenveld van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het advies
van het «Toukomstpanel» over de besteding van € 100 mln. uit het Nationaal Programma
Groningen (NPG)1.

Cijfers versterkingsoperatie over 2020

Op 22 januari jl. heeft de Nationaal Coördinator Groningen (NCG) het dashboard over
december 2020 gepubliceerd2. Met dit dashboard zijn ook de totaalcijfers van de versterkingsopgave in 2020 gepubliceerd
(bijlage 1)3. Waar in maart 2020 in totaal 11 adressen versterkt waren opgeleverd, en in de eerste
zes maanden van 2020 in totaal 110 adressen, zijn daar in de tweede helft van 2020
zijn 319 adressen bijgekomen. De NCG heeft de afgelopen periode een dataschoning uitgevoerd
waarbij alle adressen in de werkvoorraad op de juiste registratie zijn gecontroleerd.
Inclusief deze dataschoning komt het totaal geregistreerde aantal versterkt opgeleverde
adressen in 2020 op 587. Hierin is een stijgende lijn te zien. Het is zaak om deze
lijn nu door te zetten. Naast het aantal adressen waarbij de bouw is afgerond in 2020,
zijn veel projecten in aanbouw. Op dit moment wordt bij 791 adressen de bouw voorbereid
en zijn bij 512 adressen de bouwwerkzaamheden in uitvoering. Ook wordt bij 4434 adressen
een uitvoeringsplan opgesteld voorafgaand aan de daadwerkelijke voorbereiding van
de bouw. Deze plannen zijn de basis voor versterking of sloop/nieuwbouw en bieden
de bewoners meer duidelijkheid in wat hun te wachten staat.

In 2020 zijn in totaal 2.883 opnames (2.200 in 2019) en 4.178 beoordelingen geregistreerd
(1.013 in 2019). De ambitie om in 2020 4.000 opnames af te ronden is mede door de
beperkingen als gevolg van de coronamaatregelen niet gehaald. Bij de beoordelingen
is deze doelstelling wel gehaald (ook exclusief de cijfers uit de dataschoning).

Samengevat geven alle cijfers van 2020 een positief resultaat ten opzichte van een
jaar geleden en staat een groot aantal adressen aan de vooravond van de versterking.
Mede gelet op de bestuurlijke afspraken en de verschillende versnellingsmaatregelen
zijn de signalen voor verdere versnelling in 2021 positief. De NCG schat in dat dit
jaar circa 1.500 adressen versterkt zullen worden opgeleverd. Mits de typologie-aanpak
binnen enkele maanden breed kan worden toegepast, kunnen in het eerste kwartaal van
2023 de laatste beoordelingen van adressen in de werkvoorraad worden afgerond. Zoals
toegezegd wordt in het tweede kwartaal van dit jaar het meerjarig versterkingsplan
(MJVP) vastgesteld. Het MJVP geeft een globale planning van de uitvoering van de totale
versterkingsopgave.

Versnellingspakket

De eerste belangrijke stap in het jaar 2020 was de vaststelling van het Versnellingspakket4door het Rijk en de regionale bestuurders op 23 januari, bestaande uit maatregelen
om de versterkingsoperatie te versnellen, de regie van gemeenten te vergroten en het
bewonersperspectief te verbeteren.

Bouwimpuls en praktijkaanpak

Onderdeel van dit pakket is de Bouwimpuls waarmee een impuls is gegeven aan de uitvoering
van bestaande versterkingsadviezen uit batch 1581 en aan de praktijkaanpak van de
versterking. Inmiddels is gestart met de eerste ca. 650 adressen van particuliere
eigenaren en woningbouwcorporaties. De meeste bewoners zijn enthousiast en kiezen
ervoor om door te gaan met de Bouwimpuls (ruim 85%). Er zijn inmiddels voor 90 adressen
met eigenaren uitvoeringplannen uitgewerkt die voor besluitvorming aan de NCG worden
voorgelegd. Voor 19 van deze adressen is door de NCG inmiddels een meeromvattend besluit
genomen. Deze besluiten zijn gebaseerd op de situatie van de bewoner van voor de nieuwe
bestuurlijke afspraken van 6 november 20205. Daarom wordt met de eigenaren/bewoners opnieuw contact gezocht om de nieuwe opties
door te nemen die deze afspraken hen bieden. Hierbij geldt het uitgangspunt dat de
bewoner maximale keuzevrijheid heeft en gedane toezeggingen van kracht blijven.

Typologie-aanpak

Als onderdeel van het Versnellingspakket zijn ook afspraken gemaakt over de verdere
ontwikkeling en toepassing van de typologie-aanpak. Naar verwachting kan daarmee fors
tempo worden gemaakt in de uitvoering van de versterkingsopgave. Het Adviescollege
Veiligheid Groningen (ACVG) heeft dit op 17 november 2020 bevestigd en positief geadviseerd
over de toepassing van de typologie-aanpak6. Wel acht het ACVG nog een beperkt aantal aanvullingen en controles noodzakelijk.
TNO en ACVG verwachten dat deze aanvullingen en controles in april 2020 afgerond zijn.
Het advies van het ACVG biedt wel ruimte voor de start van een fasegewijze invoering
van de typologie door de NCG om zo snel mogelijk de eerste ervaringen met typologie
op te doen. Concreet betekent dit dat voor een beperkt deel van de huizen binnenkort
een inspectie ten behoeve van typologietoedeling wordt uitgevoerd. Het streven is
dat gemeenten en NCG de betreffende bewoners begin februari informeren over deze eerste
fase. De ambitie is dat NCG vanaf het tweede kwartaal verder gaat met de bredere uitrol
van de typologie-aanpak zodat deze op grotere schaal kan worden toegepast.

Koopinstrument en onderzoek woningmarkt

Een ander belangrijk element in het Versnellingspakket is de verruiming van de voorwaarden
van het Koopinstrument, de opkoopregeling voor langdurig te koop staande woningen
in het aardbevingsgebied. In verband met de transitie van de NCG naar een uitvoeringsorganisaties
heb ik het opdrachtgeverschap van de NCG overgenomen voor de onderzoeken van het CBS
naar ontwikkelingen op de Groningse woningmarkt, dat met het oog op het Koopinstrument
wordt uitgevoerd7. Het meest recente rapport in deze reeks gaat als bijlage 2 bij deze brief. De onderzoeksperiode
ziet toe op het eerste kwartaal van 1995 tot en met het tweede kwartaal van 2020.
In het gebied rond het Groningenveld is, net als in de rest van Nederland, eerst een
periode van neergang van de woningmarkt te zien (de kredietcrisis) en daarna een periode
van herstel. Dit herstel zet nog steeds door en er zijn inmiddels ook tekenen van
krapte te zien: in alle gebieden zijn de verkoopprijzen weer gestegen, zijn de verkoopprijzen
dichter bij de vraagprijzen komen te liggen en is het aantal te koop staande woningen
verder afgenomen. Ondanks de komst van het coronavirus in het eerste kwartaal van
2020, lijkt er geen effect te zijn op de woningmarkt in het onderzoeksgebied, net
zoals in de rest van Nederland. Het volgende rapport wordt in december 2021 verwacht.

Het woningmarktonderzoek wordt gebruikt om mede te bepalen of het Koopinstrument nog
steeds voorziet in de behoefte of dat een aanpassing nodig is. In het kader van het
Versnellingspakket is het Koopinstrument uitgebreid naar twee aanvraagrondes per jaar
in plaats van één en werd het budget per aanvraagronde vastgesteld op € 10 mln., met
de afspraak dat dit het volgende jaar verlaagd zal worden naar € 5 mln. per aanvraagronde
indien het aantal aanvragen meevalt. In de aanvraagrondes van 2020 zijn 32 en 13 aanvragen
ontvangen. De dalende lijn in het aantal aanvragen is vanaf de start van het Koopinstrument
in 2016 ingezet en correspondeert met de ontwikkeling op de woningmarkt. Vanaf dit
jaar zal daarom een budget van € 5 mln. per aanvraagronde worden gehanteerd. Bij de
uitvoering houd ik uiteraard vinger aan de pols om – als het aantal aanvragen fors
toeneemt – te bekijken of het beschikbare budget moet worden opgehoogd.

Nieuwe inzichten en bestuurlijke afspraken

De afgelopen jaren is toenemend kennis opgedaan over de versterking van gebouwen.
Hierdoor kan steeds sneller en beter worden bepaald wat nodig is voor de veiligheid.
Door deze nieuwe wetenschappelijke inzichten en de versnelde afbouw van de gaswinning
uit het Groningenveld, hoeven huizen in Groningen veelal niet of minder ingrijpend
te worden versterkt dan eerder werd verwacht om te voldoen aan de veiligheidsnorm
van 10-5(de Meijdamnorm). Deze nieuwe inzichten zijn verwerkt in de actualiseringen van de
Nationale Praktijkrichtlijn (NPR) voor het aardbevingsbestendig maken van gebouwen.
Dit is goed nieuws voor de veiligheid in het gebied en zorgt voor versnelling in de
operatie, maar bracht ook nieuwe uitdagingen mee. Dit geldt met name voor de verschillen
die in wijken of dorpen ontstaan tussen huizen die op basis van eerdere versies van
de NPR zwaar worden versterkt of nieuw gebouwd enerzijds, en huizen waar volgens de
nieuwste inzichten geen of slechts beperkte versterkingsmaatregelen nodig zijn anderzijds.
Daarom is in de nieuwe bestuurlijke afspraken van 6 november 20208 waarin ruimte is gecreëerd om deze verschillen te minimaliseren. Vooruitlopend hierop
zijn specifieke afspraken gemaakt over onder meer het Hart van Opwierde (Appingedam)
en de Zandplatenbuurt Zuid (Delfzijl). Daarnaast zijn afspraken gemaakt over financiële
tegemoetkomingen ten behoeve van woningverbetering en -verduurzaming. Deze nieuwe
vraagstukken gaan niet meer alleen over veiligheid in verband met de gaswinning waarvoor
de kosten bij NAM in rekening worden gebracht. Daarom heeft het kabinet aanvullend
€ 1,42 mld. uitgetrokken om uitvoering van de afspraken mogelijk te maken.

Communicatie met bewoners

Duidelijke communicatie met bewoners over de versterkingsoperatie is een belangrijk
onderdeel dat doorlopend aandacht verdient, zeker nu veel bewoners door de bestuurlijke
afspraken van november aanvullende opties en keuzemogelijkheden krijgen. Daarom is
een Kernteam Communicatie ingericht van Rijk, regio, woningcorporaties en de NCG om
te zorgen voor duidelijke en eenduidige communicatie door medewerkers van de NCG,
gemeenten en woningcorporaties.

De ongeveer 4.300 particuliere eigenaren die een versterkingsadvies voor hun woning
hebben of binnenkort krijgen en die gebruik kunnen maken van een nieuwe beoordeling
met de nieuwe inzichten («categorie A» in de bestuurlijke afspraken) zijn rond 1 januari
jl. individueel per brief geïnformeerd. Huurders van woningen waarvoor een versterkingsadvies
beschikbaar is hebben aansluitend een brief van hun woningcorporatie ontvangen. Zoals
eerder bericht is het streven de bewoners van adressen die in aanmerking komen voor
clustering en maatwerk («categorie B») uiterlijk 1 maart a.s. individueel te informeren.
Huurders in deze categorie krijgen zo snel mogelijk aansluitend daarop een brief van
hun corporatie. De overige eigenaren van woningen waarvoor nog geen beoordeling beschikbaar
is en waarvan een belangrijk deel ook nog geen opname heeft gehad («categorie C»)
krijgen voor 1 mei een persoonlijke brief. Ook de uitvoering van de communicatie voor
deze twee groepen eigenaren ligt op schema.

Van diverse kanten zijn aanbevelingen gedaan – onder meer de Nationale ombudsman en
Gronings Perspectief – over de communicatie met bewoners in de versterkingsopgave.
Met de bestuurlijke afspraken heb ik met de regio afgesproken dat wij alle bewoners
in de versterkingsopgave voor de zomer van 2021 hebben geïnformeerd over de mogelijkheden
die op hun situatie van toepassing zijn en de beschikbare vergoedingen. Om de kwaliteit
van de communicatie daarbij goed te kunnen volgen ontwikkel ik met de NCG een monitor
naar de tevredenheid van bewoners in de versterkingsopgave, conform de motie van het
lid Agnes Mulder c.s.9. Ik ben voornemens uw Kamer rond de zomer van 2021 de eerste rapportage aan te bieden.

Kennis en onderzoek

Zoals hiervoor al aangegeven heeft de NCG in verband met de transitie naar een uitvoeringsorganisatie
ook taken afgestoten. Dit geldt voor een deel ook voor het onderwerp kennis en onderzoek.
In overleg met de regio en de NCG heb ik besloten dat ik opdrachtgever word voor het
onderzoekstraject Gronings Perspectief en het Kennisplatform Leefbaar en Kansrijk
Groningen. De financiering van deze onderzoeksprogramma’s liep eind 2020 af. Deze
onderzoeksprogramma’s zijn verlengd tot en met 2022, waarbij de subsidieaanvragen
uiteraard zijn aangepast naar de laatste stand van zaken in het dossier. In overleg
met de NCG heb ik besloten de financiering van het kennisplatform «BuildinG» wel onder
opdrachtgeverschap van de NCG te laten. Dit kennisplatform richt zich op de technische
aspecten van de versterkingsoperatie, wat goed past bij de uitvoeringsorganisatie
die de NCG is geworden. Op alle drie de onderzoeksprogramma’s heb ik de regio uitgenodigd
om ook een bijdrage te leveren. Ik verwacht hier de komende maanden meer duidelijkheid
over.

«Toukomst»

Vanuit het Nationaal Programma Groningen (NPG) is sinds 2019 gewerkt aan de vormgeving
van het deel waar bewonersparticipatie centraal staat. In de eerste fase zijn 900
ideeën opgehaald bij bewoners. De ideeën zijn gebundeld en uitgewerkt tot 59 projecten,
waar Groningers op konden stemmen. Dat is ruim 30.000 keer gebeurd. Vervolgens is
een Toukomstpanel gevormd, een groep Groningers waarvan de samenstelling na aanmelding
is bepaald via loting. Dit panel heeft een advies opgeleverd dat ik uw Kamer hierbij
ter informatie doe toekomen. Op basis van dit advies en de opgedane ideeën is het
Toukomstbeeld opgesteld dat aan provincie en gemeenten wordt aangeboden ter inspiratie
bij te maken beleid. Beide documenten gaan als bijlage bij deze brief10.

Het doet mij deugd dat het is gelukt om deze participatie van bewoners zo vorm te
geven dat zij daadwerkelijk zijn betrokken bij zowel de ontwikkeling van ideeën als
het beoordelen van projecten. Ik complimenteer daarvoor bij deze graag de NPG-organisatie
en iedereen die bij Toukomst betrokken is. Ik zal in het NPG-bestuur bepleiten dit
advies te omarmen en de bewoners nadrukkelijk ook te betrekken bij de uitvoering,
zodat dit echt van de Groningers blijft.

Tot slot

In november 2020 hebben rijk en regio duidelijke afspraken gemaakt over het vervolg
van de versterkingsoperatie en over aanvullende investeringen in het gebied. Bewoners
in de versterking krijgen voor de zomer van 2021 duidelijkheid over de mogelijkheden
die op hun situatie van toepassing zijn. De NCG is er als uitvoeringsorganisatie in
geslaagd het tempo van de versterking structureel te verhogen en dit tempo zal de
komende maanden met de toepassing van de typologie-aanpak verder worden opgevoerd.
Terwijl voor de veiligheid steeds minder versterking noodzakelijk is, is met de bestuurlijke
afspraken en eerder met het NPG ruimte gemaakt om te investeren in verbetering en
verduurzaming van woningen en economische ontwikkeling. In de bestuurlijke afspraken
is in aanvulling daarop de Toekomstagenda Groningen aangekondigd, waarmee Rijk en
regio een langjarig partnerschap aangaan op onderwerpen als woningbouw, energietransitie
en regionale economie. Deze Toekomstagenda wordt een dezer dagen vastgesteld en aan
uw Kamer gezonden.

Er is uiteraard nog veel werk te verzetten. De inwoners en bestuurders van Groningen
kunnen er daarbij op rekenen dat het kabinet hen daarbij structureel blijft ondersteunen.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren