Brief regering : Verslag van het werkbezoek naar Bonaire, Aruba en Sint Maarten van 3 tot en met 7 januari 2021 over landspakketten en de voortgang van het bestuursakkoord en de actuele bestuurlijke situatie

Nr. 30
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 28 januari 2021

Met deze brief doe ik uw Kamer verslag van mijn reis naar Bonaire, Aruba en Sint Maarten
van 3 tot en met 7 januari 2021. Aanleiding voor de reis was de uitvoering van de
landspakketten door Aruba en Sint Maarten. Verder heb ik een bezoek gebracht aan Bonaire
om de voortgang van het bestuursakkoord en de actuele bestuurlijke situatie aldaar
te bespreken.

Werkbezoek Bonaire 3 en 4 januari

Op 3 en 4 januari bezocht ik Bonaire. Hier heb ik gesproken met de gezaghebber, het
bestuurscollege en de afzonderlijke fracties van de eilandsraad.

Tijdens het gesprek met het bestuurscollege, waarbij de nieuwe gedeputeerde de heer
Thielman aanwezig was, is gesproken over de te bereiken resultaten in het jaar 2021.
Ik heb het belang van daadkracht vanuit het bestuurscollege en de voortgang op het
bestuursakkoord benadrukt. In het bijzonder de voortgang op het financieel beheer,
de professionalisering van de ambtelijke organisatie en het grondbeleid baren zorgen.
Het bestuurscollege heeft mij gemeld tempo te willen maken en positief effect te verwachten
van de per 1 maart aanstaande aan te treden nieuwe eilandsecretaris en een verandermanager
die zich specifiek richt op het verbeteren van de ambtelijke organisatie.

Ook de relatie met de eilandsraad, onder meer op de inhoudelijke voortgang van het
bestuursakkoord, heeft de aandacht van het bestuurscollege. Mede naar aanleiding van
mediaberichten over mogelijke ontwikkeling van het gebied genoemd Bolivia heb ik met
het bestuurscollege stilgestaan bij de vraag hoe zij tegen de toekomstige (ruimtelijke)
ontwikkeling van Bonaire aankijkt. Daarbij heb ik ondersteuning aangeboden om te komen
tot gedragen scenario’s voor de mogelijke toekomstige (ruimtelijke) ontwikkeling van
Bonaire. Tevens heeft het bestuurscollege mij geïnformeerd over de recente ontwikkelingen
ten aanzien van COVID-19 en hebben we stil gestaan bij het onderwerp vaccinatie.

Tijdens gesprekken met de afzonderlijke fracties van de eilandsraad heb ik gevraagd
naar de ambitie van de fracties voor het jaar 2021. Vanuit verschillende fracties
werd daarbij aandacht gevraagd voor de forse werkdruk bij de eilandsraadsleden en
de vraag naar adequate ondersteuning voor de nieuwe eilandsraadgriffier. Vanuit mijn
ministerie wordt, in samenwerking met de VNG, de inzet van de wethoudersvereniging
en deskundigen gefaciliteerd, zodat op korte termijn kan worden voorzien in opleidingen
en coaching voor eilandsraadsleden en -fracties. Ook in de ondersteuning van de nieuwe
eilandsraadgriffier wordt voorzien.

Tijdens mijn bezoek aan Bonaire kreeg ik voorts in aanwezigheid van de programmamanager
bestuursakkoord een presentatie van de projectleider Landbouw, Veeteelt en Visserij
(LVV) over de ontwikkelingen op het terrein van deze dienst. Daarbij werd onder meer
ingegaan op de stand van zaken van het programma landbouwontwikkeling, waaronder de
renovatie van het slachthuis, en de organisatieontwikkeling van de dienst LVV.

Door het opstarten van het programma landbouwontwikkeling zijn er initiatieven ontstaan
die bijdragen aan het meer zelf verbouwen van groenten en fruit. Zo heeft LVV in november
2020 twaalf kavels beschikbaar gesteld, waarop groenten en gewassen verbouwd kunnen
worden. De eerste kavel is inmiddels uitgegeven. Daarnaast wordt de organisatieontwikkeling
van de dienst LVV versterkt zodat het openbaar lichaam zelf beter in staat is om de
landbouwontwikkeling verder te brengen. Het Ministerie van Landbouw Natuur en Visserij
heeft middelen beschikbaar gesteld voor een programma praktijkkennis voedsel en groen.
Het idee hierachter is om kennis die in Europees Nederland beschikbaar is bij hogescholen
over te brengen en op die manier de landbouwontwikkeling verder te steunen.

Verder heb ik gesproken met deelnemers van het Talent Ontwikkel Programma Bonaire
(TOP Bonaire). In dit door mijn ministerie gefaciliteerde programma wordt gedurende
twee jaar gewerkt aan persoonlijke en professionele ontwikkeling. Als gevolg van de
coronacrisis zijn veel van de trainingen uitgesteld of in aangepaste vorm gegeven.
Het afgelopen jaar hebben de deelnemers aan dit programma veel flexibiliteit en veerkracht
getoond. In februari 2021 starten er acht nieuwe trainees en negen ambtenaren vanuit
verschillende instanties met hun traject bij TOP. Door het aantrekken en behouden
van lokaal talent werkt TOP Bonaire aan de versteviging van de ambtelijke organisaties
op Bonaire.

Werkbezoek Aruba 5 en 6 januari

Het bezoek aan Aruba stond in het teken van de voortgang van de uitvoering van de
voorwaarden voor de liquiditeitssteun en landspakketten. Met Gouverneur Boekhoudt
heb ik onder meer gesproken over de actuele situatie op Aruba en hoe Nederland de
te bewandelen route voor de implementatie van de landspakketten voor zich ziet.

Met de Minister-President, mevrouw Wever-Croes, sprak ik over het opstellen van de
uitvoeringsagenda behorend bij het landspakket. Daarbij is het belang besproken dat
Nederland en Aruba gezamenlijk haalbare maar zeker ook ambitieuze doelen opstellen.
De noodzaak om de maatregelen door te voeren is immers onverminderd groot. Daarbij
dient sprake te zijn van een brede betrokkenheid van de Arubaanse overheid evenals
van lokale stakeholders bij projecten die in de uitvoeringsagenda worden opgenomen.
Met de Minister-President sprak ik verder over de stand van zaken ten aanzien van
de voorwaarden die horen bij de reeds verleende tranches liquiditeitssteun en de voorwaarden
bij de vierde tranche. Tijdens het gesprek met de Minister van Justitie, de heer Bikker,
sprak ik over maatregelen uit het landspakket die zien op het thema versterking van
de rechtsstaat. In dat verband spraken wij ook over de beëdiging van medewerkers van
het Recherchesamenwerkingsteam (RST). De Landsbesluiten hierover zijn inmiddels getekend
en de medewerkers beëdigd.

Over de maatregelen die zien op het thema rechtstaat sprak ik later die dag met de
Procureur Generaal van Aruba, de heer Ter Stege. Wij spraken over de problematiek
in de regio en de criminaliteitsbestrijding. Met de voltallige ministerraad sprak
ik over de noodzaak hervormingen door te voeren. Daarbij heb ik mijn waardering uitgesproken
voor de wijze waarop Aruba tot nu toe werkt aan de uitwerking van het landspakket.
De ministers spraken op hun beurt hun waardering en dank uit voor de steun van Nederland.

Tevens bracht ik een bezoek aan het Horacio E. Oduber Hospital (HOH). Met de directeur
van het HOH, de heer Vroegop, en zijn team sprak ik onder andere over de ontwikkeling
en behandeling van COVID-19 op Aruba en de impact op het HOH, de financiële taakstelling
en de intensivering van de samenwerking tussen de ziekenhuizen op Aruba, Curaçao,
Bonaire en Sint Maarten. Tijdens een rondleiding heb ik gesproken met medewerkers
van het ziekenhuis over de actuele situatie van de zorg voor COVID-19 patiënten.

Nederland heeft ook financiële steun gegeven aan de Fundacion Contra Violenca Relacional,
een stichting die slachtoffers van huiselijk geweld opvangt. Met deze financiële steun
hebben zij zestien nieuwe eenheden kunnen bouwen. Ik bezocht deze stichting en sprak
onder meer met de voorzitter van de Raad van toezicht over de toekomstplannen en de
gevolgen van de COVID-19 en Venezuela-crisis voor hun werkzaamheden.

In het kader van de COVID-19 crisis bezocht ik twee organisaties die voorzien in voedselhulp
op Aruba. Het aantal gezinnen dat is aangewezen op voedselhulp is door de pandemie
enorm toegenomen. Fundacion Pa Nos Comunicad (FPNC) is één van de organisaties die
een grote rol speelt in het verstrekken van voedselhulp en daarvoor ook financiële
ondersteuning van Nederland ontvangt. In korte tijd is door de FPNC opgeschaald van
circa 200 gezinnen per maand naar circa 4500 huishoudens. Tijdens mijn gesprek met
het bestuur en vrijwilligers van de FPNC heb ik mijn oprechte waardering uitgesproken
over de enorme inzet bij het verstrekken van voedselhulp. Voorts heb ik FPNC bedankt
voor hun prominente rol in het Nederlandse voedselhulp programma. Eveneens in het
kader van het Nederlandse voedselhulp programma, bracht ik een bezoek aan de Arubaanse
afdeling van het Rode Kruis. Ik heb ook het Rode Kruis Aruba nadrukkelijk bedankt
voor hun rol bij het verstrekken van voedselhulp. Tevens heb ik met een vrijwilliger
de dagelijkse warme maaltijd verstrekt aan de doelgroep die niet in staat is zelf
een warme maaltijd te bereiden. Het gaat om schrijnende omstandigheden. Voorts sprak
de delegatie met het Rode Kruis over de transitie van voedselhulp naar de overheid
van Aruba.

Tot slot sprak ik met de CEO van de Aruba Hospitality and Tourism Association (AHATA),
mevrouw LaSorte, vertegenwoordiger van de belangrijkste economische pijler van Aruba.
Met haar heb ik gesproken over de gevolgen van COVID-19 voor het lokale toerisme en
in welke mate de maatregelen uit het Landspakket kunnen bijdragen aan het economisch
herstel en verbetering van het ondernemersklimaat op Aruba.

Werkbezoek Sint Maarten op 7 januari

Het bezoek op Sint Maarten stond in het teken van het op 22 december 2020 ondertekende
akkoord op de derde tranche liquiditeitssteun inclusief de daarbij behorende voorwaarden.
Daarnaast is er ook veel gesproken over de wederopbouw.

Ik begon mijn bezoek met een gesprek met gouverneur Holiday. Met hem heb ik teruggeblikt
op de gebeurtenissen voorafgaand aan de ondertekening van het akkoord eind december
en hebben we de actuele situatie op Sint Maarten en de uitvoering van het landspakket
besproken. Vervolgens sprak ik met Minister-President Jacobs en de Minister van Financiën
met als belangrijkste agendapunt het landspakket en de samenwerking die onze landen
in dat kader met elkaar zijn aangegaan.

Er is veel werk te verzetten om de noodzakelijke hervormingen te realiseren. Om in
aanmerking te komen voor volgende tranches liquiditeitssteun moet Sint Maarten op
korte termijn al de eerste stappen zetten in de uitvoering van het landspakket. De
Minister-President heeft mij in ons gesprek toegelicht dat het SG-platform, waaraan
de SG’s van alle ministeries deelnemen, deze opgave zal gaan oppakken. Daarnaast is
een Monitoring Committee ingesteld die verantwoordelijk is voor het monitoren van
de voortgang en zal dienen als aanspreekpunt voor de Nederlandse Tijdelijke Werkorganisatie
(TWO) en daarna het Caribisch Orgaan voor Hervorming en Ontwikkeling COHO. De Minister-President
vroeg mijn bijzondere aandacht en consideratie voor de capaciteitsproblemen op Sint
Maarten. Ik heb aangegeven dat we met elkaar tot een realistische, maar ambitieuze
planning moeten komen. Deze planning zal uiterlijk 1 april 2021 worden vastgelegd
in de Uitvoeringsagenda. Belangrijk is dat afspraken die wij met elkaar maken worden
nagekomen en dat overeengekomen deadlines worden gehaald. Dit geldt uiteraard niet
alleen voor Sint Maarten, maar ook voor Nederland.

Met de Minister van Justitie, mevrouw Richardson, sprak ik over de situatie rond de
gevangenis. Minister Richardson heeft toegelicht welke voortgang de afgelopen periode
is geboekt rond de verbetering van de detentieomstandigheden en heeft mij verzekerd
dat de overeengekomen verbetermaatregelen afgerond zullen zijn voor de deadline van
15 juni 2021 uit het landspakket. Tevens spraken we over de plannen voor de bouw van
een nieuwe gevangenis, waarvoor vanuit Nederland eenmalig € 30 mln. beschikbaar wordt
gesteld.

Kort voor mijn bezoek was er sinds lange tijd weer een uitslaande brand op de afvalberg,
met mogelijk grote negatieve gevolgen voor de volksgezondheid. Ik sprak hierover dan
ook uitgebreid met de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening, Milieu
en Infrastructuur (VROMI), de heer Doran, en met het Nationaal Programmabureau Wederopbouw
(NRPB). Het belangrijkste onderwerp van gesprek was het belang van een oplossing voor
het herhuisvestingsvraagstuk. Sint Maarten kan pas starten met de werkzaamheden aan
de afvalberg wanneer alle personen en bedrijven die in de nabijheid gevestigd zijn,
verplaatst zijn. Een ander aandachtspunt blijft het capaciteitsgebrek bij het ministerie.
Ik heb Minister Doran nogmaals gewezen op het aanbod van Nederland om technische assistentie
te leveren. Hierover zal op korte termijn op ambtelijk niveau worden doorgesproken.

Eveneens in het kader van de wederopbouw bracht ik een bezoek aan de eerste twee bedrijven
die gebruik maken van financiering via het Enterprise Support Project (ESP). Dit project
beoogt het stimuleren van MKB-activiteiten door het verstrekken van leningen en grants
aan ondernemers. Het was goed om te zien wat het trustfonds via dit project kan betekenen
voor deze ondernemers, zeker in tijden van crisis. Een ander project uit het trustfonds
wederopbouw dat financiële steun verleent aan projecten op het eiland is Resources
for Community Resilience (R4CR). Ik sprak met projectmanager mevrouw Verschueren-Sommers
over de eerste grants die zijn verstrekt aan verschillende non-gouvernementele organisaties
(NGO’s). Al deze grants zijn naar «quick win» projecten gegaan, waarmee snelle concrete
verbeteringen gerealiseerd kunnen worden op het eiland.

Tijdens bezoeken aan het Sint Maarten Medical Center (SMMC) en het Rode Kruis was
ik onder de indruk van het harde werk dat is verzet door velen om het hoofd te bieden
aan de enorme gevolgen van de pandemie. Via het trustfonds is in maart 2020 een extra
bedrag van $ 3,6 mln. toegekend aan het ziekenhuis, in verband met de toegenomen vraag
naar zorg als gevolg van COVID-19. Op 21 september 2020 is door SMMC het COVID-19
paviljoen opgeleverd, waar nu alle coronapatiënten behandeld worden. Tijdens mijn
bezoek waren er geen patiënten in het paviljoen opgenomen, wat uiteraard een positief
teken is. Minder positief is het aantal inwoners van Sint Maarten dat is aangewezen
op voedselhulp. Het Rode Kruis vertelde mij dat zij met de door Nederland ter beschikking
gestelde middelen circa 14.000 mensen kunnen voorzien van voedselpakketten en voedselvouchers.
Daarbij spelen ook verschillende lokale NGO’s een rol, zoals de K1 Brittania foundation,
het Sint Maarten Development Fund (SMDF) en de Freegan Food Foundation. Van al deze
organisaties heb ik vertegenwoordigers mogen ontmoeten, die ik heb bedankt voor het
cruciale werk dat zij doen in de ondersteuning van de zwakkeren in de samenleving.

De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.W. Knops