Brief regering : Reactie op verzoek commissie inzake petitie ‘Burgerinitiatief verlagen leeftijd bevolkingsonderzoek darmkanker naar 50 jaar’, namens actiegroep ‘Red 1000 levens’

Nr. 505
BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 2 november 2020

Uw vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een petitie ontvangen
inzake «Burgerinitiatief verlagen leeftijd bevolkingsonderzoek darmkanker naar 50
jaar, aangeboden door DC Klinieken te Almere, namens actiegroep «Red 1000 levens»
d.d. 8 september 2020. In de procedurevergadering van 23 september 2020 heeft de commissie
van mij een reactie gevraagd op deze petitie. Onderstaand treft u mijn reactie aan.

De petitie stelt dat het bevolkingsonderzoek (bvo) darmkanker zich sinds 2014 in Nederland
heeft bewezen als een kosteneffectief programma om darmkanker vroegtijdig op te sporen
en in veel gevallen te voorkomen. Met een opkomst percentage van 73% is Nederland
daarbij wereldwijd koploper. De petitie concludeert dat het BVO darmkanker sinds de
invoering een groot succes is te noemen.

De petitie benoemt als aandachtspunt de leeftijd van 55 jaar waarop Nederlanders op
dit moment voor deelname aan het bvo darmkanker worden uitgenodigd, terwijl – volgens
de indieners – de Europese richtlijn al jaren 50 jaar voorschrijft. Het verlagen van
de deelnameleeftijd heeft direct invloed op het aantal levens dat hiermee wordt gered.
De petitie stelt dat er daarnaast veel bewijs ligt dat het verlagen van de leeftijd
een kosteneffectief besluit is.

De actiegroep «Red 1000 levens», pleit er daarom voor om de leeftijd per 1-1-2021
te verlagen naar 50 jaar zodat er jaarlijks zo’n 1000 sterfgevallen worden voorkomen.

Ik kan mij de drijfveren van de actiegroep «Red 1000 levens» goed voorstellen. Eerder
heb ik al in vragen over ditzelfde onderwerp van het lid Hermans geantwoord (Aanhangsel
Handelingen II 2019/20, nr. 1563) dat ik er voor open sta de leeftijdsgrens voor deelname aan het bvo darmkanker te
verlagen. Daarbij is voor mij wel uitgangspunt en voorwaarde dat de voordelen in termen
van geredde levens ook opwegen tegen de nadelen van overbodig vervolgonderzoek en
behandeling. Ik wil dat doen via de integrale evaluatie die start in 2021.

In algemene zin bestaat de kans dat door het verruimen van de leeftijdsgrens mensen
onnodig worden doorverwezen en onnodig ongerust worden gemaakt.

De Gezondheidsraad is de instantie die mij adviseert over de voor- en nadelen van
een dergelijke ingrijpende wijziging in het bevolkingsonderzoek. De Raad kan dan ook
beoordelen of er voldoende wetenschappelijke onderbouwing is voor de wenselijkheid
voor verlaging van de leeftijd, zoals die in de petitie wordt geclaimd.

De leeftijdsgrenzen van 55–75 jaar voor deelname aan de screeningstest, zoals die
nu in het bevolkingsonderzoek gehanteerd worden, zijn gekozen op basis van het advies
van de Gezondheidsraad uit 2009. Nederland loopt hiermee niet uit de pas van de Europese
richtlijnen uit 2010, waar in de petitie naar wordt verwezen. Deze richtlijnen geven
voor de in Nederland gebruikte test aan, dat de te screenen bevolkingsgroep in ieder
geval personen tussen 60 en 64 jaar moet bevatten. De richtlijn bemerkt dat van daaruit
de leeftijdsbegrenzing naar onder of naar boven kan worden uitgebreid, «rekening houdend
met de balans tussen risico en nut en de beschikbare middelen».

Een verlaging naar 50 jaar betekent uitbreiding van het programma met een groep van
meer dan 1,2 miljoen personen. De benodigde organisatorische inspanningen zijn niet
binnen een korte termijn en zeker niet per 1-1-2021 te realiseren. De huidige COVID-19
problematiek is daarbij een extra belemmerende factor.

De petitie stelt dat de beschikbare capaciteit in de colonoscopiecentra zodanig is
toegenomen dat daarmee het belangrijkste argument tegen het verlagen van de leeftijd
is weggenomen. Deze toename is een gunstige ontwikkeling tegen het licht van een mogelijke
uitbreiding van het programma. Maar onverlet de beschikbare colonoscopiecapaciteit
wil ik een mogelijke keuze voor een majeure operatie van uitbreiding met 1,2 miljoen
deelnemers kunnen nemen op basis van zorgvuldige afwegingen die het totaal van effectiviteit
en doelmatigheid van het programma betreffen.

In de voorgenomen integrale evaluatie zullen naast leeftijd daartoe ook andere relevante
aspecten worden betrokken, zoals de huidige screeningstest, de gehanteerde afkapwaarde
en mogelijkheden tot risicostratificatie. Zij zullen in samenhang met elkaar worden
bekeken. De uitkomsten van de evaluatie en eventuele adviezen over het aanpassen van
het huidige uitnodigingsbeleid kunnen in zijn geheel worden bezien en eventueel worden
doorgevoerd.

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis