Brief regering : Reactie op toezeggingen, gedaan tijdens notaoverleg Mensenrechtenrapportage van 22 juni 2020, over de zes focusgebieden inclusief de besteding van gelden aan persvrijheid

Nr. 315
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 27 oktober 2020

Tijdens het notaoverleg over de Mensenrechtenrapportage van 22 juni jl. (Kamerstuk
32 735, nr. 308) heb ik toegezegd voorafgaand aan de begrotingsbehandeling u schriftelijk te informeren
over de balans in de bestedingen over de zes focusgebieden van het mensenrechtenbeleid
en over de besteding van de gelden aan persvrijheid. Met deze brief voldoe ik graag
aan beide toezeggingen.

De intensivering van de inzet op mensenrechten in het buitenlands beleid (Kamerstuk
32 735, nr. 198) heeft geleid tot een verhoging van het Mensenrechtenfonds met EUR 36,2 miljoen.
In 2019 is een subsidiebeleidskader uitgebracht voor nieuwe meerjarige projecten uit
het Mensenrechtenfonds (2019–2021). Daarbij ging bijzondere aandacht uit naar vrijheid
van religie en levensovertuiging, de positie van journalisten en gelijke rechten voor
LHBTI’s conform het regeerakkoord (bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34), de motie van het lid Voordewind c.s. (Kamerstuk 34 775 V, nr. 29) en de motie van het lid Sjoerdsma c.s. (Kamerstuk 34 775 V, nr. 26).

Voor deze financieringsronde was EUR 24,5 miljoen beschikbaar; EUR 6 mln voor elk
van de drie hierboven genoemde thema’s, EUR 2,5 mln voor mensenrechtenverdedigers
en EUR 2,5 mln voor bevordering van de internationale rechtsorde/de strijd tegen straffeloosheid.
Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes is themadoorsnijdend en vervlochten in de
andere prioriteiten. In 2019 is ook een subsidiebeleidskader gepubliceerd voor kleinere
ngo’s met een plafond van EUR 1,5 mln. Minimaal 60% van de middelen is daarbij ingezet
ten behoeve van vrijheid van religie en levensovertuiging, de positie van journalisten
en gelijke rechten voor LHBTI’s.

Grofweg twee derde van het jaarlijkse budget ten behoeve van mensenrechten wordt ter
beschikking gesteld aan de posten. Posten kunnen deze middelen naar eigen inzicht
besteden aan een of meer van de zes prioriteiten, afhankelijk van de behoeften en
mogelijkheden in betrokken land. De posten financieren met name projecten ten behoeve
van gelijke rechten voor vrouwen en meisjes, mensenrechtenverdedigers en internationale
rechtsorde/bestrijding straffeloosheid. Ook het merendeel van de ondersteuning van
vrijheid van religie en levensovertuiging en gelijke rechten voor lhbti’s vindt plaats
via de posten.

Naast het Mensenrechtenfonds staan de posten en het ministerie diverse andere budgetten
voor de mensenrechtenprioriteiten ter beschikking, bijvoorbeeld het fonds Funding
Leadership and Opportunities for Women (FLOW), het Accountability Fund en de Matra-
en Shirakafondsen. Wanneer deze fondsen worden gebruikt ten behoeve van een van de
thema’s binnen het mensenrechtenbeleid, wordt dit vermeld in de mensenrechtenrapportage.
Dit geldt ook voor de strategische partnerschappen voor de samenwerking tussen het
ministerie en het maatschappelijke middenveld. Het partnerschap-programma Samenspraak
en Tegenspraak loopt eind 2020 af. Nieuwe partnerschappen zijn in ontwikkeling. Daarbij
zullen ook partnerschappen worden gesloten op het gebied van vrijheid van religie
en levensovertuiging, vrijheid van meningsuiting (in brede zin) en gelijke rechten
voor LHBTI’s. Verder financiert het ministerie jaarlijks het Hoge Commissariaat voor
de Mensenrechten van de Verenigde Naties. In 2019 bedroeg de bijdrage ruim EUR 10
miljoen.

In de bijlage treft u een overzicht aan met de bestedingen aan de zes prioriteiten
van het mensenrechtenbeleid zowel via het Mensenrechtenfonds (tabel I) als via een
aantal andere fondsen (tabel III). Daarnaast treft u een overzicht aan van het Mensenrechtenfonds
met de verdeling van de budgetten tussen het ministerie en de posten (tabel II).

Wat betreft de besteding van gelden aan persvrijheid informeer ik u graag als volgt.
Eind 2020 eindigt de financiering van twee grote programma’s op persvrijheid conform
de beschikking. Het gaat hierbij om het Strategisch Partnerschap met Free Press Unlimited
(ongeveer 32 miljoen over vijf jaar, gefinancierd uit BHOS-gelden) en het programma
van RNW Media (ongeveer 34 miljoen over vijf jaar, gefinancierd uit het Mensenrechtenfonds).
Voor de periode 2021–2025 zijn er nieuwe strategische partnerschappen geselecteerd
onder het Power of Voices subsidie-instrument op de thema’s Vrijheid van Religie en
Levensovertuiging, Gelijke rechten voor LHBTI en Vrijheid van Meningsuiting (zie Kamerbrief
van 15 oktober 2020 met Kamerstuk 34 952, nr. 117). Helaas is er geen aanvraag gericht op persvrijheid van voldoende kwaliteit gebleken
om in aanmerking te komen voor financiering. Om deze negatieve effecten voor persvrijheid
te compenseren heb ik besloten om voor 2021 extra middelen in te zetten voor persvrijheid,
veiligheid van journalisten en toegang tot informatie. Ik stel hiervoor EUR 9 miljoen
uit het Mensenrechtenfonds beschikbaar. Ik zal de Kamer over de precieze invulling
hiervan nader informeren. Daarnaast heb ik besloten in 2021 financiële ondersteuning
te blijven geven aan het Justice & Safety programme, onder meer gericht op juridische bijstand voor journalisten in nood, uitgevoerd
door de maatschappelijke organisatie Free Press Unlimited voor de periode tot en met
juni 2023 voor een totaalbedrag van EUR 1 miljoen en aan het Journalists Safe Haven project, gericht op de tijdelijke relocatie van journalisten in Nederland en capaciteitsopbouw,
uitgevoerd door de maatschappelijke organisatie Justice and Peace, voor de periode 2021 tot en met

2025 voor een totaalbedrag van EUR 600.000. Hiermee voldoe ik ook aan de toezegging
die Minister Kaag deed tijdens het Algemeen Overleg over Nederland en de wereldwijde
aanpak van COVID-19 op 3 september jl. (Kamerstuk 33 625, nr. 322) om in overleg met mij te onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om de onafhankelijke
journalistiek te ondersteunen.

De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Bijlage

Tabel I – Mensenrechtenfonds 2017–2019

Thema

Uitgaven in Euro’s

 

2019

2018

2017

Vrijheid van meningsuiting en internetvrijheid1

19.740.039

17.289.994

15.176.256

Vrijheid van religie en levensovertuiging

5.343.683

3.345.217

2.434.099

Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes

7.841.900

5.250.751

6.940.933

Mensenrechtenverdedigers

9.081.997

9.347.783

8.061.579

Gelijke rechten voor LHBTI’s

4.861.531

4.826.760

2.948.652

Bevordering internationale rechtsorde/strijd tegen straffeloosheid

3.232.490

2.041.068

2.173.945

Overig (incl. een aantal vertrouwelijke projecten)2

5.632.628

10.327.249

9.213.652

Totaal

55.734.268

52.428.822

46.949.116

X Noot

1

In de centrale Mensenrechtenfonds subsidiebeleidskaders (MRF 2017–2020 en MRF 2019–2021)
waren dit twee separate prioriteiten met bijbehorende (sub)doelstellingen.

X Noot

2

Overig: betreft o.a. mensenrechten algemeen, mensenrechten en bedrijfsleven, ernstigste
mensenrechtenschendingen en is inclusief een aantal vertrouwelijke projecten.

Tabel II – Mensenrechtenfonds (verdeling ministerie en posten)

Thema

Uitgaven in Euro’s

 

2019 (100%)

Projecten via Ministerie

Projecten via de posten

Vrijheid van meningsuiting en internetvrijheid

19.740.039

13.185.418

(67%)

6.554.621

(33%)

Vrijheid van religie en levensovertuiging

5.343.683

2.433.880

(46%)

2.909.803

(54%)

Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes

7.841.900

27.830

(0,4%)

7.814.070 (99,6%)

Mensenrechtenverdedigers

9.081.997

1.544.975

(17%)

7.537.022

(83%)

Gelijke rechten voor LHBTI’s

4.861.531

2.032.708

(52%)

2.828.823

(58%)

Bevordering internationale rechtsorde/strijd tegen straffeloosheid

3.232.490

790.359

(24,5%)

2.442.131

(75,5%)

 
 
 
 

Totaal

50.101.640

20.015.170

30.086.470

Tabel III – Totaal overige fondsen1

Thema

Uitgaven in Euro’s

 

2019

2018

2017

Vrijheid van meningsuiting en internetvrijheid

7.133.686

10.594.797

12.667.391

Vrijheid van religie en levensovertuiging

29.791

32.091

1.979

Gelijke rechten voor vrouwen en meisjes

30.213.747

36.850.705

36.577.318

Mensenrechtenverdedigers

16.444.270

16.087.471

16.184.923

Gelijke rechten voor LHBTI’s

4.291.102

5.404.177

4.711.178

Bevordering internationale rechtsorde/strijd tegen straffeloosheid

14.553.5052

21.135.380

18.966.454

Overig

12.943.656

15.311.753

16.558.652

Totaal

85.609.757

105.416.374

105.667.895

X Noot

1

Accountabilityfonds, Mensenrechtenmultilateraal, SBE Internationale Rechtsorde, FLOW,
Shiraka, Publieksdiplomatie, MATRA, Programma Ondersteuning Buitenlands Beleid (POBB),
Strategische Partnerschappen binnen het BHOS-beleid, en nog enkele kleine projecten
uit andere fondsen.

X Noot

2

Tabel III is overgenomen uit de Mensenrechtenrapportage 2019 (Kamerstuk 32 735, nr. 304). In deze rapportage is ten onrechte het bedrag EUR 1.703.584 opgenomen als zijnde
de uitgaven aan het thema bevordering internationale rechtsorde/strijd tegen straffeloosheid
in 2019. De bestedingen aan dit thema via andere fondsen was door een aantal posten
abusievelijk niet meegenomen in de finale berekening. Het juiste bedrag luidt EUR
14.553.505.