Brief regering : Ontwerp-Agenda voor het Waddengebied 2050

Nr. 206
BRIEF VAN DE MINISTERS VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT EN LANDBOUW, NATUUR EN VOEDSELKWALITEIT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 9 juli 2020

De afgelopen jaren hebben Rijk en regio intensief samengewerkt om te komen tot een
zorgvuldige en gecoördineerde aanpak met als doel een betere bescherming van de Waddenzee.
Met de Verzamelbrief Wadden van 20 juni 2019 (Kamerstuk 29 684, nr. 185) bent u geïnformeerd over de wijze waarop hier invulling aan wordt gegeven. Met de
Waterbrief van 15 juni 2020 (Kamerstuk 27 625, nr. 503) bent u kort geïnformeerd over de voortgang. Met deze brief willen wij uw Kamer informeren
over de ontwerp-Agenda voor het Waddengebied 2050 (hierna: ontwerp-Agenda).

Ontwerp-Agenda voor het Waddengebied

Vrijwel iedereen in Nederland heeft wel een persoonlijke band met het Waddengebied,
als bewoner of bezoeker van het gebied. De geschiedenis van het gebied, de landschappelijke
en natuurlijke waarden waardoor de Waddenzee UNESCO Werelderfgoed is en een aantrekkelijk
recreatiegebied, de betekenis voor de Nederlandse scheepvaart: het Waddengebied is
een heel belangrijk deel van Nederland. Deze betrokkenheid hebben wij de afgelopen
jaren ook mogen ervaren bij het opstellen van een gezamenlijk richtinggevend en integraal
perspectief op de ontwikkeling van het Waddengebied. Want in de schoonheid schuilt
ook een grote kwetsbaarheid. Klimaatverandering, een stijgende zeespiegel, de energietransitie,
demografische en technologische ontwikkelingen hebben invloed op de ontwikkeling van
het Waddengebied. Er staan veel belangen op het spel. Voor de eilandbewoners, de recreanten,
de vissers, de ondernemers, de dieren in de zee en inwoners op het vasteland achter
de dijk. Vele – soms tegenstrijdige – belangen, die allemaal bij elkaar komen. Dat
was ook onderwerp van gesprek tijdens diverse bijeenkomsten over de toekomst van het
Waddengebied.

Met gepaste trots willen wij uw Kamer de ontwerp-Agenda aanbieden1. De ontwerp-Agenda is opgesteld in samenwerking met de provincies, gemeenten, waterschappen,
natuurorganisaties en het bedrijfsleven in het Waddengebied. Omdat we beseffen dat
de bescherming van de Waddenzee en de verwezenlijking van onze natuurambities alleen
optimaal mogelijk zijn als deze worden bezien in de context van daarmee samenhangende
gebiedsopgaves, is gekozen voor de ontwikkeling van een integrale gebiedsagenda voor
het Waddengebied2 als geheel. Het gaat hierbij om de verbinding met opgaven ten aanzien van onder meer
bereikbaarheid, cultuur-historisch erfgoed, economie, klimaat en energietransitie.

De hoofddoelstelling voor de Waddenzee, «een duurzame bescherming en ontwikkeling
van de Waddenzee als natuurgebied en het behoud van het unieke open landschap», is
en blijft het rijksbeleid. Het leidende principe bij ingrepen of handelingen in de
Waddenzee is dat we uitgaan van een duurzame bescherming en zo natuurlijk mogelijke
ontwikkeling van de Waddenzee. De doelstellingen voor het Waddengebied zijn ook afgestemd
op de hoofddoelstelling voor de Waddenzee.

De Agenda moet worden gezien als een beleidskader dat zelfbindend is voor de organisaties, overheden en andere betrokken organisaties, die de Agenda
via een instemmingsverklaring onderschrijven. Deze «zelfbinding» komt tot uiting in
de doorwerking naar relevante beleidsvisies, uitvoeringsprogramma’s en /of beheer
van de betrokken organisaties. De Agenda is ook agenderend; ontwikkelingen en opgaven zijn vertaald in uitvoeringsstrategieën die verder worden
uitgewerkt in het Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021–2026 (hierna: Uitvoeringsprogramma).
Het Uitvoeringsprogramma biedt de betrokken partijen de mogelijkheid om op basis van
de uitvoeringsstrategieën gezamenlijk nieuw beleid te implementeren, maatregelen te
nemen, beheer uit te voeren en te investeren in het Waddengebied. Het Uitvoeringsprogramma
is een belangrijke stap in de voortzetting van de samenwerking en vormt tevens voor
het Bestuurlijk Overleg (BO) Waddengebied de eerste stap naar het realiseren van de
Agenda. Het Uitvoeringsprogramma wordt de komende periode samen met alle organisaties
verder uitgewerkt. Het concept Uitvoeringsprogramma wordt voor advies voorgelegd aan
het Omgevingsberaad Waddengebied (hierna: Omgevingsberaad). Het streven is om het
eerste Uitvoeringsprogramma uiterlijk een jaar na het definitief vaststellen van de
Agenda gereed te hebben, mede op basis van advies van het Omgevingsberaad.

Motie De Vries

Met de Agenda wordt ook invulling gegeven aan de motie van het lid Aukje de Vries
c.s. (Kamerstuk 29 684, nr. 198) waarin de regering wordt verzocht de bereikbaarheid van de Waddeneilanden en Waddenhavens
in beleidsstukken aan te merken als van maatschappelijk en economisch belang. In de
Agenda wordt onderkend dat bereikbaarheid van groot belang is voor de economie en
de leefbaarheid. Verder wordt uitgelegd wat de uitgangspunten zijn voor de baggerinspanningen
van het Rijk, en hoe we gezamenlijk toekomstige ontwikkelingen bestuderen en waar
mogelijk kansen creëren voor innovatieve oplossingen.

Advies Omgevingsberaad Waddengebied

Conform de nieuwe governance structuur is het Omgevingsberaad gevraagd te adviseren
over de Ontwerp-Agenda. Het Omgevingsberaad heeft positief geadviseerd over de ontwerp-Agenda
met enkele aandachtspunten, met als belangrijkste het garanderen van de bereikbaarheid
van havens en eilanden, en de vraag om aandacht voor de manier waarop partijen zoeken
naar balans tussen medegebruik en hoofddoelstelling natuur3. Naar aanleiding van het advies is de ontwerp-Agenda aangepast en aangescherpt. Het
Omgevingsberaad heeft aangegeven de Agenda ook als zijn agenda te beschouwen en wil
deze gebruiken voor agendering van zijn adviezen en werkzaamheden. Het concept Uitvoeringsprogramma
wordt ook voor advies voorgelegd aan het Omgevingsberaad.

Consultatie

De Ontwerp-Agenda is het resultaat van vele gesprekken in het gebied en tussen de
overheden. Dit proces wordt nu afgerond met een formele consultatie waarin burgers
en organisaties een reactie kunnen geven op de ontwerp-Agenda. Onderdeel van dit traject
is een internetconsultatie welke loopt van 10 juli tot en met 14 september 2020. Het
doel hiervan is om een brede groep geïnteresseerden de mogelijkheid te geven op de
ontwerp-Agenda te reageren. Hiermee wordt invulling gegeven aan het Verdrag van Aarhus4 zoals toegezegd tijdens het Algemeen Overleg Wadden van 26 juni 2019. Eind dit jaar
– tijdens de Toogdag Waddengebied 2020 – hopen wij met alle betrokken partijen de
Agenda definitief te kunnen vaststellen middels de ondertekening van een gezamenlijke
instemmingsverklaring en uw Kamer hierover te informeren.

Waddenfonds

De afgelopen periode is er intensief contact geweest met de fondsbeheerders van het
Provinciefonds en de Waddenprovincies over het aanpassen van de uitkeringsvorm van
het Waddenfonds5. Zoals aangegeven in reactie op Kamervragen6 van de leden Wassenberg en De Groot is het uitgangspunt hierbij om niets te veranderen
aan de situatie die met het Bestuursakkoord Decentralisatie Waddenfonds (Bestuursakkoord)
van 14 september 2011 is gecreëerd. De besteding van de middelen van het Waddenfonds
is en blijft een autonome taak van de Waddenprovincies.

Gebleken is dat de decentralisatie-uitkering kan blijven bestaan, mits het Rijk het
Bestuursakkoord op bepaalde onderdelen aanpast en deze aanpassingen vervolgens ook
vastlegt. Het voorstel is om in plaats van het overdragen van de middelen aan de provincie
Fryslân in de rol als penvoeder, dit te laten verlopen via een decentralisatie-uitkering
aan de provincie Noord-Holland, de provincie Fryslân en de provincie Groningen afzonderlijk.
De aanpassingen zullen worden vastgelegd in een addendum op het Bestuursakkoord. De
provincies hebben aangegeven hun onderlinge afspraken in overeenstemming te willen
brengen met de gewijzigde uitkeringsvorm. Bij de besteding van de middelen van het
Waddenfonds wordt uitgegaan van een ongedeeld Waddengebied. Het streven is om het
addendum komend najaar te ondertekenen.

Rijk en regio investeren gezamenlijk in het Waddengebied en blijven dat de komende
jaren ook doen. Het Waddenfonds is een belangrijk middel om samen te investeren in
natuur en duurzame economische ontwikkeling. We hebben er vertrouwen in dat we langs
de route die de Agenda aangeeft samen verder kunnen werken aan een veilig, vitaal,
veerkrachtig en bovenal mooi Waddengebied. We zullen met elkaar in gesprek moeten
blijven over de exacte invulling. De ontwerp-Agenda vormt wat dat betreft niet het
slotstuk, maar juist het begin van een intensieve samenwerking met, naar wij hopen,
alle partijen in het Waddengebied.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten