Brief regering : Reactie op de motie van het lid Aartsen over aanpassing van de BMKB-regeling en de gewijzigde motie van de leden Aartsen en Amhaouch over deelverpanding mogelijk maken

Nr. 414 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 13 maart 2020

Conform het verzoek van het lid Aartsen (VVD) op 11 februari 2020, informeer ik uw
Kamer hierbij over de uitvoering van twee moties die op diezelfde dag zijn aangenomen,
te weten de motie van het lid Aartsen1 die verzoekt om de BMKB-regeling zo aan te passen dat deze beter en meer beschikbaar
is voor alternatieve financiers en specifiek werkbaar te maken voor crowdfunding,
en de motie van de leden Aartsen en Amhaouch2 om te komen met een voorstel om deelverpanding mogelijk te maken (Handelingen II
2019/20, nr. 52, stemmingen).

Aanpassing van de BMKB-regeling

De motie van het lid Aartsen roept op om de BMKB-regeling zo aan te passen dat deze
beter en meer beschikbaar is voor alternatieve financiers en specifiek werkbaar te
maken voor crowdfunding. In reactie op zijn verzoek, heb ik in het VAO van 4 februari
2020 aangegeven dat nader onderzoek nodig is naar of er mogelijkheden zijn om dit
te doen en hem gevraagd of hij bereid is om deze motie zo aan te passen dat verzocht
wordt te kijken naar de mogelijkheden om de BMKB-regeling, of in andere regelingen,
te bezien hoe crowdfunding daarin een plek kan krijgen (Handelingen II 2019/20, nr.
49, VAO Ondernemen en bedrijfsfinanciering). Na een negatief antwoord van het lid
Aartsen op dit voorstel, heb ik deze motie moeten ontraden. Aangezien nadere verkenning
echt nodig is om de juiste keuzes te kunnen maken ten aanzien van aanpassingen in
de regeling – in aanvulling op wat reeds mogelijk is – kan ik deze motie nu niet onverkort
uitvoeren.

Relevante ontwikkelingen m.b.t. de mogelijkheden voor alternatieve financiers

Na een pilotfase vanaf 2012 staat de BMKB-regeling sinds 2017 permanent open voor
alternatieve financiers, inclusief crowdfunding-platforms. Sindsdien zijn diverse
alternatieve financiers (waaronder crowdfunding-platforms) geaccrediteerd voor de
regeling. Daarnaast zijn subsidies toegekend aan onder meer de Stichting MKB Financiering
en de branchevereniging Nederland Crowdfunding, met als doel de alternatieve financieringssector
te professionaliseren en de bekendheid en toegankelijkheid van alternatieve financiering
te vergroten. Dit heeft o.a. geleid tot een Gedragscode MKB Financiers waarin concrete
uitgangspunten zijn geformuleerd op gebied van (maximale) rentetarieven, transparante
provisies en verantwoord financieren.

Dit zijn positieve ontwikkelingen.

Mijn ministerie heeft, samen met Stichting MKB Financiering, oriënterende gesprekken
gevoerd met de directies van enkele grote crowdfunding-platforms in Nederland. Uit
deze gesprekken is gebleken dat de crowdfunding-platforms relatief onbekend zijn met
de mogelijkheden en de werking van de BMKB-regeling (en voor grotere leningen de regeling
Garantie Ondernemingsfinanciering). Daarnaast blijkt dat crowdfunding-platforms divers
zijn in hun bedrijfsmodellen, ondere andere op gebied van risicobeoordeling, het al
dan niet vestigen van zekerheden en deelfinanciering door een professionele partij.
Daardoor is onduidelijk welke aanpassingen van de BMKB-regeling wenselijk c.q. noodzakelijk
zijn om de beschikbaarheid en de werking van de regeling te verbeteren, en welke waarborgen
nodig zijn om bovenmatige schade te voorkomen. Daarvoor is diepere consultatie nodig,
zowel van de crowdfunding-platforms als van andere alternatieve financiers. Ook zal
moeten worden onderzocht wat de budgettaire effecten zijn van eventuele aanpassingen
van de regeling.

In mijn Kamerbrief van 28 januari 2020 heb ik aangegeven dat ik samen met RVO.nl onderzoek
wil doen naar de mogelijkheden van verdere stimulering van alternatieve (niet-bancaire)
financiering van het mkb (Kamerstuk 32 637, nr. 403). Hierbij wil ik goed kijken naar de mogelijkheden binnen de BMKB, maar ook naar
andere EZK-financieringsinstrumenten. Ik wil op korte termijn daarover, in samenwerking
met Stichting MKB Financiering en branchevereniging Nederland Crowdfunding, verder
in gesprek gaan met de crowdfunding-platforms en andere alternatieve financiers. Ik
zal de Kamer over de uitkomsten van deze gesprekken nader te informeren in de voortgangsrapportage
over het MKB-actieplan in de zomer van 2020.

Mogelijk maken deelverpanding

In reactie op de motie Aartsen-Amhaouch, die mij verzoekt om met een voorstel te komen
om deelverpanding mogelijk te maken, heb ik in het VAO van 4 februari 2020 aangegeven
dat – juridisch gezien – niets deelverpanding in de weg staat en deelverpanding dus
al mogelijk is.

In beginsel hebben partijen contractvrijheid. Niettemin hebben ontwikkelingen in de
mkb-financieringsmarkt, die ik hieronder nader toelicht, aanleiding gegeven tot een
nog lopend onderzoek naar praktische knelpunten in de huidige situatie, en heb ik
in het VAO van 4 februari 2020 verzocht om de motie aan te houden totdat de resultaten
van het onderzoek bekend zijn. Daarop heeft het lid Aartsen aangegeven de motie niet
aan te willen houden en heb ik de motie moeten ontraden. Aangezien deelverpanding
juridisch gezien al mogelijk is, en daarbij een eventueel voorstel ter verbetering
van de positie van mkb-ondernemingen in de praktijk geheel afhankelijk is van de uitkomsten
van het reeds lopende onderzoek, kan ik deze motie nu niet uitvoeren.

Relevante ontwikkelingen op het gebied van zekerhedenrecht

In het verleden werd de volledige financiering van een mkb-onderneming meestal door
één (bancaire) financier ingevuld die dan ook doorgaans zekerheden vestigde op alle
activa van de onderneming. Daarnaast werden in kredietovereenkomsten vaak clausules
opgenomen die het aangaan van andere financieringsverplichtingen en het verstrekken
van zekerheden aan andere financiers verbieden of daarvoor toestemming vereisen van
de eerste financier. Doel van dit soort clausules is vooral om overcreditering en
daarmee verhoging van het kredietrisico te voorkomen.

Door de opkomst van alternatieve (niet-bancaire) financiers neemt stapelfinanciering
toe. Gestapeld financieren houdt in dat de financiering wordt samengesteld uit meerdere
financieringsbronnen, inclusief vormen van alternatieve financiering. Meestal vormt
gedeeltelijke bancaire financiering daarbij nog wel de basis. Door de Basel-regelgeving
worden hogere risicogewogen vermogenseisen gesteld aan de banken. Dit heeft er onder
andere voor gezorgd dat leningen aan het mkb zwaarder wegen op de bankbalansen. Gevolg
is dat banken nog wel een deel van de financiering op zich willen nemen, maar niet
altijd meer alleen het volledige kredietrisico willen lopen. Inmiddels stimuleren
bijna alle Nederlandse banken mkb-ondernemers om ook te kijken naar alternatieve financieringsvormen
zoals crowdfunding. Dat maakt het financieringsvraagstuk echter wel complexer, omdat
iedere financier zijn eigen normen en criteria hanteert op gebied van risicobeoordeling,
tarieven en zekerheden.

Mede naar aanleiding van de motie van de leden Wörsdörfer en Sneller3 heb ik overleg geïnitieerd met banken en alternatieve financiers over knelpunten
bij zekerheden aan de hand van casuïstiek. Verder laat ik onderzoek uitvoeren naar
de actuele praktijk van zekerhedenstelling door bancaire en niet-bancaire financiers
bij mkb-financiering in Nederland en enkele andere EU-lidstaten. Het onderzoek richt
zich ook op de verbeteringsmogelijkheden van zekerhedendeling. De uitkomsten van dit
onderzoek verwacht ik aan het eind van het tweede kwartaal 2020 met de Kamer te kunnen
delen.

De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer