Brief regering : Reactie op verzoek commissie over een reactie op het onderzoeksrapport 'Wethoudersonderzoek 2019'

Nr. 16 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 4 maart 2020

In antwoord op het schriftelijk verzoek vanuit de vaste commissie voor Binnenlandse
Zaken van 21 januari 2020, doe ik u hierbij mijn reactie op het «Wethoudersonderzoek
2019» toekomen.

Uit het Wethoudersonderzoek, een jaarlijks onderzoek dat wordt uitgevoerd in opdracht
van Binnenlands Bestuur, is gebleken dat in 2019 126 van de 1370 wethouders zich genoodzaakt
voelden om op te stappen.1 Daarvan kwamen 42 wethouders terug in een volgend college. Het aantal gevallen wethouders
in 2019 is het op één na hoogste sinds de dualisering van het gemeentebestuur in 2002.
Er is een golfbeweging te zien per collegeperiode (zie onderstaande tabel).

De meeste wethouders vertrekken in het tweede volledige jaar van de collegeperiode.
Het onderzochte jaar, 2019, was het eerste volledige jaar sinds de collegevorming
in 2018.

Naast de 126 gevallen wethouders legden 75 wethouders het ambt neer vanwege uiteenlopende
(persoonlijke) redenen. Dit waren bijvoorbeeld benoemingen tot burgemeester of gedeputeerde,
of vanwege gezondheidsredenen.

Lokale dynamiek

Uit het onderzoek komt naar voren dat met name de lokale dynamiek heeft gezorgd voor
het aftreden van individuele wethouders of hele colleges. In 2019 ging het meer dan
voorgaande jaren om coalitiebreuken. Gerelateerde oorzaken die door de onderzoekers
zijn geïdentificeerd zijn onder andere een breuk binnen de eigen fractie, de bestaande
bestuurscultuur en verstoorde verhoudingen binnen het college.

Deze lokale dynamiek is in de eerste plaats een gemeentelijke aangelegenheid. Denk
bijvoorbeeld aan het proces van coalitieonderhandelingen en de ondersteuning van het
college van burgemeester en wethouders. Ook politieke partijen vervullen een grote
rol in de scholing en advisering van fracties en collegeleden, naast de werving en
voordracht van de kandidaat-wethouders.

Professionalisering en aantrekkelijkheid van het ambt

Als Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties sta ik voor de aantrekkelijkheid
van het ambt, een goede vertegenwoordiging van verschillende groepen inwoners en de
toerusting van wethouders. Dit gebeurt onder andere via ondersteuning van de Wethoudersvereniging.

Om meer aandacht te creëren voor de herkenbaarheid van de wethouder is de Wethoudersvereniging
eind 2019 een nieuwe campagne gestart onder de leus: «trots op het ambt». Deze campagne
krijgt vorm in een ambtsteken en beeldmerk.2 Ik ondersteun deze campagne van harte vanuit het belang voor het openbaar bestuur
dat er een grote, diverse groep mensen dit ambt wil vervullen.

Daarnaast vind ik het belangrijk dat (aanstaande) wethouders goed worden voorbereid
op het ambt. Gezien veranderingen in de samenleving is permanente scholing tijdens
het ambt van belang. Dit kan bijvoorbeeld door regelmatig tijd te nemen om vanaf een
afstand naar de rol, positie en de eigen bestuursstijl te kijken. Ik ondersteun daarom
de basisopleiding, intervisie en masterclasses in het kader van professionalisering
vanuit de Wethoudersvereniging.

Vanuit het samenwerkingsprogramma Democratie in Actie3 wordt ondersteuning geboden aan de mensen in het lokaal bestuur: van wethouder tot
gemeenteraadslid, burgemeester, gemeentesecretaris en griffier. Zo worden er «Maaltijdgesprekken»
met wethouders en burgemeesters georganiseerd waarin aan de hand van concrete maatschappelijke
uitdagingen, zoals de energietransitie, gesproken wordt over elkaars rollen en verantwoordelijkheden.

Arbeidsmarktperspectief

Bij de toerusting van wethouders hoort ook een goede loopbaanoriëntatie. Voor het
arbeidsmarktperspectief na het wethoudersambt zijn de percepties van werkgevers over
de ervaring van oud-wethouders bepalend. In opdracht van de Wethoudersvereniging en
met financiële steun van mijn ministerie wordt momenteel onderzoek gedaan naar deze
werkgeverspercepties en de arbeidsmarktparticipatie van oud-wethouders. Het onderzoeksrapport
verwacht ik voor de zomer aan uw Kamer toe te zenden.

Onderzoeksagenda

De cijfers uit het onderzoek naar vallende wethouders vragen om nadere analyse. De
Wethoudersvereniging betrekt dit bij haar meerjarenplan. Samen met mijn ministerie
wordt invulling gegeven aan de bijbehorende onderzoeksagenda, gericht op de verdere
ontwikkeling van het wethoudersambt.

Op deze manier blijf ik mij – samen met de Wethoudersvereniging, de VNG, de politieke
partijen en andere betrokken partners – inzetten voor een aantrekkelijk en professioneel
ambt en daarmee een goed functionerend openbaar bestuur.

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, R.W. Knops