Brief regering : Uitkomsten van de ex ante analyse van de Nederlandse defensie technologische en industriële basis (NLDTIB)

Nr. 108 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT EN DE MINISTER VAN
DEFENSIE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 19 december 2019

Hierbij bieden wij u, mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid, de belangrijkste
uitkomsten van de ex ante analyse van de Nederlandse defensie technologische en industriële
basis (hierna: NLDTIB) aan.

Zoals beschreven in de Defensie Industrie Strategie1 (hierna: DIS), is het vitale proces «Inzet Defensie»2 voor diens continuïteit sterk afhankelijk van bedrijven en kennisinstellingen uit
de defensie-en veiligheidsindustrie. In dat kader is, zoals ook aangekondigd in de
DIS, in navolging van de ex ante analyse «Inzet Defensie» ook een ex ante analyse
van de NLDTIB uitgevoerd. Dit is een gezamenlijke inspanning geweest van de ministeries
van Economische Zaken en Klimaat, Defensie en Justitie en Veiligheid.

Nederlandse defensie technologische en industriële basis

Nederland is in beginsel zelf verantwoordelijk voor de militaire capaciteiten die
nodig zijn om de wezenlijke belangen van nationale veiligheid te borgen. Dat betekent
dat Defensie met een zekere mate van autonomie haar essentiële militaire taken moet
kunnen uitvoeren.

Deels heeft Defensie de kennis en kunde die hiervoor noodzakelijk is zelf in huis,
maar voor onderzoek, ontwikkeling, productie en levering is Defensie in hoge mate
afhankelijk van de industrie. De ondernemingen (bedrijven en kennisinstellingen) die
hiervoor de producten, goederen, diensten en/of kennis leveren, zijn (samen met Defensie)
onderdeel van de NLDTIB. Als toeleveranciers vormen zij een cruciale schakel in de
continuïteit van het vitale proces «Inzet Defensie». Dit betekent ook dat bij overnames
en/of investeringen door derden binnen de NLDTIB, er risico’s kunnen ontstaan voor
het vitale proces «Inzet Defensie» en als gevolg daarvan voor de nationale veiligheid.

In algemene zin is er bij een overname of investering altijd sprake van een nieuwe
of aanvullende afhankelijkheidsrelatie en van veranderingen in eigenaarschap, invloed
en zeggenschap. Of dit een risico vormt voor het vitale proces «Inzet Defensie» hangt
sterk af van de situatie, welk deel van het bedrijfsproces geraakt wordt, de soort
onderneming en de nieuwe eigenaar en/of investeerder. In geval van ongewenste overnames
en/of investeringen gaat het met name om de volgende risico’s: de verstoring van de
continuïteit van het vitale proces «Inzet Defensie»; aantasting van de integriteit
en exclusiviteit van kennis en informatie; en/of opbouw van onwenselijke strategische
afhankelijkheid.

Uitkomsten

De ex ante analyse van de NLDTIB heeft geleid tot een taxonomie voor defensie-gerelateerde
ondernemingen die onderdeel zijn van de toeleveranciersketen ten behoeve van het vitale
proces «Inzet Defensie». Deze indeling is gebaseerd op een aantal criteria. De onderneming
is actief binnen de in de DIS geïdentificeerde kennis- en technologiegebieden en industriële
capaciteiten. Daarnaast wordt rekening gehouden met in welke mate er een relatie is
tussen de onderneming en Defensie ten behoeve van het met zekere mate van autonomie
kunnen uitvoeren van de essentiële militaire taken. Belangrijk element hierbij is
welke mogelijkheden tot substitutie (vervanging van toeleverancier) er zijn in geval
van onderbreking van levering van kennis en kunde. Daarnaast is meegenomen of de onderneming
toegang heeft tot gerubriceerde kennis of gedetailleerde kennis van operationele (militaire)
processen.

Tegelijkertijd is het bestaande instrumentarium van mitigerende maatregelen waarover
het kabinet beschikt in geval van overnames en investeringen tegen het licht gehouden.
Daaruit volgt dat er reeds een uitgebreid palet instrumenten (met inbegrip van – maar
niet beperkt tot – de bescherming van geheime informatie, contractuele afspraken,
deelnemingen, octrooien en onteigening) is dat ingezet kan worden om risico’s voor
het vitale proces «Inzet Defensie» bij ongewenste overnames en investeringen te mitigeren.
Het huidige instrumentarium biedt evengoed ruimte voor versterkingen. Hierdoor wordt
het handelingsperspectief vergroot in geval van overnames en investeringen die een
risico voor het vitale proces «Inzet Defensie» opleveren en als gevolg daarvan voor
de nationale veiligheid.

Maatregelen

Het kabinet neemt daarom de volgende maatregelen ter aanvulling van het huidig instrumentarium:

A. Aanvulling op en betere benutting van wet- en regelgeving

Met aanvullende wet- en regelgeving wordt het handelsperspectief van het kabinet in
geval van ongewenste overnames en investeringen vergroot. Er wordt aangesloten bij
het aangekondigde stelsel van investeringstoetsing.3 Hiertoe zal het kabinet wet- en regelgeving in gang zetten. Dat bestaat zowel uit
een nieuwe te introduceren sectorspecifieke investeringstoets op het gebied van defensie,
als een brede investeringstoets die zorgt voor een vangnet voor investeringen en overnames
die niet goed door middel van sectorspecifieke wetgeving kunnen worden afgedekt.

Over het vervolg van de totstandkoming van de sectorspecifieke wet- en regelgeving
wordt uw Kamer in de eerste helft van 2020 nader geïnformeerd.

B. Overige maatregelen

• Er komt een certificering/keurmerk voor de defensie-gerelateerde industrie, wat blijk
geeft van bescherming van hoogwaardige technologie en kennis binnen de onderneming.
Een dergelijk instrument kan enerzijds de informatievoorziening verbeteren bij voorgenomen
overnames en/of investeringen. Anderzijds draagt het bij aan versterking van de NLDTIB,
omdat het een positief effect kan hebben op de positionering van NLDTIB-ondernemingen
in het buitenland.

• Mogelijk is het wenselijk de Wet bescherming staatsgeheimen uit te breiden, zodat
deze ook betrekking krijgt op de bescherming van niet-overheidsinformatie, zoals bedrijfsgeheime
kennis en technologie bij ondernemingen, wanneer deze niet reeds als gerubriceerde
informatie is aangemerkt. De mogelijkheden hiertoe worden verkend met betrokkenheid
van het Ministerie van Justitie en Veiligheid en het Ministerie van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijkrelaties.

• In het geval van een noodgreep die leidt tot nationalisatie/onteigening van een onderneming
dienen er afspraken met het Ministerie van Financiën te worden gemaakt over de financiering
van maatregelen in acute gevallen. Dit is een zeer zwaar middel dat alleen zal worden
ingezet als andere middelen (zoals een verbod in het kader van een investeringstoets)
niet toereikend zijn.

• De omvang en samenstelling van de ondernemingen in de taxonomie worden verder inzichtelijk
gemaakt. Dit kan vervolgens effect hebben op de prioritering van de te treffen (nieuwe,
aanvullende) maatregelen of in te zetten bestaande maatregelen. Dit zal getoetst worden
bij de defensie-gerelateerde industrie.

De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten