Brief regering : Beantwoording vragen commissie over de begroting SZW 2020 naar aanleiding van het onderzoek door de rapporteurs Tielen en Gijs van Dijk

Nr. 26 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 25 november 2019

Hierbij zenden wij u de antwoorden op de vragen over de begroting SZW 2020 gesteld
door de leden van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar aanleiding
van het onderzoek door de rapporteurs Tielen en Gijs van Dijk.

De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, W. Koolmees

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, T. van Ark

Vragen en antwoorden

Vraag 1

Kunt u aangeven wat het overkoepelende doel is van het handhavingsbeleid aangezien
in de SZW Handhavingskoers 2018–2021 geen overkoepelend doel is geformuleerd?

Antwoord

Het doel van handhaving is het zorgdragen voor het behoud van het draagvlak voor het
socialezekerheidsstelsel en eerlijk, gezond en veilig werk in Nederland. Het regeerakkoord
onderstreept dat handhaving een randvoorwaarde is voor een werkende arbeidsmarkt en
een werkend stelsel van sociale zekerheid.1

Vraag 2

Kunt u daarbij aangeven wanneer het handhavingsbeleid voor het kabinet succesvol kan
worden genoemd?

Antwoord

Uit de evaluatie van het handhavingsbeleid inzake de socialezekerheidswetten van 2017
blijkt dat het handhavingsbeleid van het kabinet functioneert.2 Uit de evaluatie van het handhavingsbeleid van de arbeidswetten uit 2018 zijn ook
geen grote tekortkomingen geconstateerd.3 Toch zijn er kansen om op onderdelen – ook onderdelen die nu goed gaan – verder te
verbeteren. De dynamiek van fraudefenomenen en de vindingrijkheid van fraudeurs vraagt
om voortdurend leren en bijsturen. Daarom heeft het handhavingsbeleid onze continue
aandacht en worden de ingezette acties om het handhavingsbeleid te versterken uitgevoerd.

Vraag 3

Kunt u inzicht geven in de streefwaarden/doelen van het handhavingsbeleid voor 2020
(en verder)?

Antwoord

Het kabinet maakt handhavingsbeleid voor een termijn van 4 jaar. In 2020 en in een
deel van 2021 zijn de meeste activiteiten genoemd in de handhavingskoers opgezet,
uitgevoerd dan wel geborgd.

Vraag 4

Wat zeggen de kerncijfers die gepresenteerd worden in de begroting over het succes
van het handhavingsbeleid? Kunt u daarbij aangeven welke effecten te verklaren zijn
door de conjunctuur en welke door andere factoren?

Antwoord

De kerncijfers geven aan welk bedrag aan onterecht verstrekte uitkeringen in 2018
is opgespoord. Dit geeft een beeld van de inspanningen van UWV, SVB en gemeenten op
het gebied van handhaving. Alleen de opgespoorde fraude is bekend. UWV, SVB en gemeenten
laten al jaren consistente cijfers zien qua aantal overtredingen en totaal benadelingsbedrag.
Dat de cijfers bij UWV in 2018 sterk gedaald zijn, is in hoofdzaak te wijten aan het
aantal overtredingen geconstateerd bij de werkeloosheidsuitkering. Dit heeft ten eerste
met de conjunctuur te maken, er zijn minder WW-uitkeringen. Ten tweede is het effect
van de automatische verrekening bij de WW sterk merkbaar.

Vraag 5

Kunt u inzicht geven in de streefwaarden van de preventie-, opsporings- en handhavingsactiviteiten
zodat beter te volgen is wat die zijn en of de gestelde doelen en streefwaarden worden
behaald?

Antwoord

Het handhavingsbeleid van SZW kent geen specifieke streefwaarden. Van streefcijfers
die gericht zijn op aantallen controles of boetes kunnen niet gewenste prikkels uitgaan.
Ik stuur dan ook niet op verplichte controles of aantallen boetes. Wel hecht ik er
zeer aan dat toezichthouders en handhavers slim en effectief handhaven en zich maximaal
inspannen om het best mogelijke resultaat te realiseren. Het doel is derhalve om zoveel
mogelijk overtredingen te voorkomen of op te sporen. Fraude mag niet lonen. Vanuit
dit perspectief worden methodes van opsporing en handhaving continu geëvalueerd en
verbeterd om een zo goed mogelijk resultaat te bereiken.

Vraag 6

Kunt u toezeggen dat volgend jaar overkoepelende informatie, waaronder de kosten,
over misbruik, fraude en handhaving wordt opgenomen in begroting en jaarverslag, gelet
op het feit dat dat in de begroting ontbreekt omdat de informatie per wet is opgenomen
en dit al in 2015 door de rapporteur bij de begroting SZW 2016 aan de orde is gesteld?

Antwoord

Op pagina 21 van de SZW begroting 2020 zijn reeds enkele overkoepelende gegevens over
opsporing en sanctionering opgenomen. Ik kan toezeggen dat ik ga kijken of daar betekenisvolle,
aanvullende informatie aan toegevoegd kan worden. De totale kosten die gepaard gaan
met handhaving zijn echter niet in een overkoepelend getal te vatten. Handhaving vindt
niet alleen plaats in het kader van opsporing, maar ook door voorlichting en begeleiding.

Vraag 7

Hoe is de gepercipieerde detectiekans per wet berekend?

Antwoord

Sinds 2013 laat ik jaarlijks een onderzoek uitvoeren naar de kennis van de verplichtingen
en gepercipieerde detectiekans bij vrijwel alle uitkeringen van UWV, SVB en gemeenten.
Dit onderzoek meet de mate waarin uitkeringsgerechtigden op de hoogte zijn van de
verplichtingen die horen bij hun uitkering en hoe hoog zij de pak- en strafkans inschatten
indien er sprake is van een overtreding.

Het onderzoek vindt plaats door middel van een enquête. Deelnemers kunnen aangeven
hoe hoog zij de detectiekans inschatten, van zeer laag tot zeer hoog. Het onderzoeksbureau
berekent vervolgens het gemiddelde percentage.

Vraag 8

Hoe komt het dat de gepercipieerde detectiekans op veel wetten de afgelopen jaren
is afgenomen?

Antwoord

De detectiekans fluctueert jaarlijks met een paar procent. Van grote trendbreuken
is tot nu toe geen sprake. De reden van de lichte daling die bij enkele regelingen
in 2018 te zien is, is onbekend. Het onderzoek Kennis der verplichtingen en gepercipieerde
detectiekans vraagt niet naar de motivatie achter het antwoord op de gestelde vragen.

Vraag 9

Hoe kan (ook in toekomstige begrotingen en jaarverslagen) inzicht gegeven worden in
de gerealiseerde detectiekans?

Antwoord

Door middel van de kengetallen opsporing en handhaving wordt jaarlijks in de begroting
en het jaarverslag het aantal opgespoorde overtredingen en het bijbehorende benadelingsbedrag
weergegeven. Daarbij vind ik het van belang dat handhavers en toezichthouders zich
inspannen om de detectie- en pakkans te verhogen.

Vraag 10

Kunt u concretiseren hoe aan de balans tussen (persoonlijke) dienstverlening en handhaving
invulling wordt gegeven?

Antwoord

Zoals aangegeven in mijn brief van 28 juni 2019 ben ik het programma dienstverlening,
efficiency en handhaving gestart. Binnen dat programma komen de directeuren handhaving
en uitvoering maandelijks bijeen om aan de hand van casussen de dilemma’s op dit punt
te bespreken. De dilemma’s gaan onder meer over het integreren van handhaving in dienstverlening,
maar ook over de complexiteit van de opdrachten van het departement aan de uitvoering.
Meer specifiek werkt UWV eraan de dienstverlening en handhaving steeds meer te differentiëren
en een passende handhavingsstijl te kiezen.

Vraag 11

Kunt u inzicht geven in de streefaantallen voor beschut werk en kunnen die streefaantallen
en die voor banenafspraken en Wsw-beschut in de toekomstige begrotingen en jaarverslagen
worden opgenomen zodat beter te volgen is wat die zijn en of de gestelde doelen en
streefwaarden worden behaald?

Antwoord

De streefaantallen voor beschut werk worden jaarlijks gepubliceerd in de ministeriële
regeling «Vaststelling aantallen beschut werk». Hierin staan zowel de jaarlijkse aantallen
als de aantallen per gemeente. Gemeenten moeten beschut werk realiseren (als de behoefte
daaraan bestaat) tot dit aantal.

Aantallen

2019

2020

2021

2022

2023

Ultimo stand

6.000

7.400

8.600

9.500

10.300

UWV rapporteert ieder kwartaal hoeveel beschutte werkplekken er landelijk gerealiseerd
zijn. Dit is openbare informatie. De landelijke aantallen kunnen jaarlijks worden
opgenomen in begroting en jaarverslag. Datzelfde geldt voor de banenafspraak en voor
de Wsw-beschut.

Vraag 12

Is bij u bekend hoeveel mensen met een arbeidsbeperking thuis zitten die aan het werk
kunnen? Zo nee, wat doet u aan deze kennislacune?

Antwoord

Een exact aantal mensen met een arbeidsbeperking dat thuis zit en aan het werk kan,
is niet te geven. Er vindt immers geen sluitende registratie plaats van mensen met
een beperking, en niet iedereen zonder baan kan direct aan het werk.

Alleen mensen die in het doelgroepregister van de banenafspraak opgenomen worden of
een positief advies voor een beschutte werkplek hebben zijn kenbaar en binnen deze
groepen kan aangegeven worden welk deel van de mensen werkt en welk deel (nog) niet
werkt. Eind 2018 zaten er 218.259 mensen in het doelgroepregister. Van deze mensen
hadden er 112.763 een baan. 105.496 mensen hadden nog geen baan. Voor wat betreft
beschut werk hadden eind 2018 1.552 mensen een positief advies beschut werk, dat nog
niet tot een plaatsing had geleid.

Ook zijn aantallen mensen met een arbeidsongeschiktheidsuitkering bekend. Dit geeft
echter nog geen volledig beeld van het aantal mensen met een beperking dat werkt of
wil werken maar nu thuis zit. Deze lacune vullen we op met informatie uit de enquête
beroepsbevolking (EBB) uitgevoerd door het CBS. Daarin wordt aan een steekproef van
de Nederlandse bevolking gevraagd of zij door een chronische ziekte of langdurige
aandoening belemmerd worden in hun werk of in het krijgen van werk. Ook de binding
met de arbeidsmarkt wordt in deze enquête bevraagd. Of men werkt of niet, wil en kan
werken, en beschikbaar is en ook gezocht heeft naar werk is op basis van de enquête
inzichtelijk. Door deze gegevens te combineren kan een indicatie gegeven worden van
de arbeidsmarktpositie van mensen met een arbeidsbeperking en het deel van hen dat
thuis zit en aan het werk zou kunnen. Van een enquête (zelfrapportage) op basis van
een steekproef kan geen volledige nauwkeurigheid verwacht worden.

Graag deel ik via deze weg met u onderstaand overzicht van de relatie tot de arbeidsmarkt
van mensen met een arbeidshandicap die niet werken. Hieruit volgt dat ongeveer een
derde van de mensen met een arbeidsbeperking niet werkt maar wel zou kunnen werken.
Onder niet-arbeidsbeperkten is dit percentage 17,6%. Dit overzicht is onderdeel van
de indicatorenset voor de Actielijn Werk van het programma Onbeperkt meedoen! in het
kader van het VN gehandicaptenverdrag. Voor het einde van 2019 wordt uw Kamer over
alle indicatoren van het programma geïnformeerd door de coördinerend Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Vraag 13

Hoe worden de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van mensen met een arbeidsbeperking,
beschut werk, Wajongers en mensen die vallen onder de banenafspraak gevolgd?

Antwoord

Met behulp van registratiedata en statistieken worden ontwikkelingen op de arbeidsmarkt
van mensen met een arbeidsbeperking gevolgd. Zo publiceert UWV elk jaar de monitor
arbeidsparticipatie over aan het werk zijn, komen en blijven van mensen met een arbeidsbeperking
(o.a. over Wajong/WIA/WAO).

UWV publiceert ieder kwartaal een Factsheet banenafspraak die inzicht geeft in de
samenstelling van het doelgroepregister en het verloop van (werkzame en niet werkzame)
personen ten opzichte van het voorgaande kwartaal.

Ook publiceert UWV ieder kwartaal de Rapportage beschut werk, met daarin vermeld het
aantal uitgevoerde adviezen beschut werk en het aantal mensen dat na een positief
advies op een beschutte werkplek werkt.

Het CBS beheert naast de bijstandsstatistiek (w.o. Participatiewet uitkeringen) de
Statistiek Re-integratievoorzieningen Gemeenten (SRG), met informatie over zowel de
voorzieningen als de mensen voor wie ze ingezet worden. Voorzieningen zoals loonkostensubsidie,
jobcoaches en beschut werk, die met name bedoeld zijn voor mensen met een arbeidsbeperking,
worden daarin geregistreerd. Ieder kwartaal publiceert het CBS hierover via StatLine.

Op basis van al deze informatie monitor ik de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt van
mensen met een arbeidsbeperking. Daarnaast vindt aanvullend verdiepend onderzoek plaats
om ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en de effecten van beleid inzichtelijk te maken.
Zoals bijvoorbeeld in de Eindevaluatie Participatiewet van het SCP die 19 november
2019 gepubliceerd is of de verschillende onderzoeken van SEO naar jonggehandicapten
onder de Participatiewet. In deze onderzoeken wordt, op basis van microdata, de ontwikkeling
van specifieke doelgroepen over een langere tijd gevolgd.

Vraag 14

Kunt u inzicht geven in hoe de budgetten zijn verdeeld over de verschillende doelgroepen
waaronder banenafspraak, Wsw-beschut werk en beschut werk?

Vraag 15

Wat gebeurt er met het budget voor genoemde doelgroepen dat niet wordt besteed?

Antwoord

UWV beschikt over een re-integratiebudget om Wajongers naar en op het werk te begeleiden
(€ 99 miljoen in 2020 via de SZW Begroting, artikel 4). Onderbesteding op dit budget
vloeit terug naar de SZW-begroting.

Gemeenten ontvangen via de gemeentefondsbegroting middelen voor de re-integratie van
mensen die behoren tot de doelgroep van de Participatiewet en de Wsw. Het gaat om
middelen voor de «klassieke» doelgroep (mensen die vóór 2015 vielen onder de Wet Werk
en Bijstand (WWB)), € 526 miljoen in 2020, voor de nieuwe doelgroep van de Participatiewet
(mensen die niet meer de Wajong en Wsw kunnen instromen, € 150 miljoen in 2020, waaronder
€ 65 miljoen voor beschut werk) en middelen voor de uitvoering van de Wsw (€ 1.744 miljoen
in 2020). Dit geld is ongeoormerkt en gemeenten mogen het dus vrij besteden. Eventuele
overschotten blijven beschikbaar voor gemeenten.

Daarnaast is er geld ter beschikking gesteld via het LKV Banenafspraak om werkgevers
te stimuleren mensen uit de banenafspraak in dienst te nemen. Er is geen uitsplitsing
gemaakt van de uitgaven aan loonkostenvoordelen, in totaal is er in 2020 € 222 miljoen
voor loonkostenvoordelen gereserveerd (SZW Begroting, artikel 1). Lagere LKV-uitgaven
stromen terug naar de SZW-begroting.