Brief regering : Reactie op het tweede nader gewijzigd amendement van de leden Van den Berge en Buitenweg over categorische uitzondering van hulpverleners en journalisten

Nr. 25 BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 10 september 2019

Na afloop van de plenaire behandeling van het wetsvoorstel strafbaarstelling verblijf
in een door een terroristische organisatie gecontroleerd gebied (Kamerstuk 35 125) op 5 september jl. (Handelingen II 2018/19, nr. 105, debat strafbaarstelling verblijf
in een door een terroristische organisatie gecontroleerd gebied) hebben de leden Van
den Berge en Buitenweg een gewijzigd amendement ingediend. Dit amendement onder Kamerstuk
35 125, nr. 23 geldt ter vervanging van Kamerstuk 35 125, nr. 21, dat reeds gold ter vervanging van Kamerstuk 35 125, nr. 10. In aanvulling op hetgeen ik tijdens de plenaire behandeling over laatstgenoemd amendement
heb opgemerkt, informeer ik u graag over mijn appreciatie van het thans aangepaste
amendement van de leden Van den Berge en Buitenweg.

Het amendement voorziet erin dat naast personen die in opdracht van een de staat of
een volkenrechtelijke organisatie in een aangewezen verbied verblijven, ook andere
«onpartijdige» humanitaire hulporganisaties en journalisten generiek worden uitgezonderd
van het verbod om in een aangewezen gebied te verblijven. Ik begrijp het amendement
zo dat bij algemene maatregel van bestuur (AMvB) nader moet worden bepaald aan welke
voorwaarden humanitaire organisaties en journalisten zouden moeten voldoen om zich
op deze generieke uitzondering te kunnen beroepen. Zoals ook tijdens de plenaire behandeling
is besproken, is het bij strafbaarstellingen van belang dat vooraf voor een ieder
voorzienbaar is of een gedraging strafbaar is. Dat betekent dat bij een eventuele
uitzondering op een verbod helder moet zijn wie daarop een beroep kunnen doen. Een
categorische uitzondering voor beroepen als journalist of hulpverlener is niet werkbaar,
omdat daarbij niet sprake is van een heldere, begrensde definitie, van beroepsvereisten
of van wettelijke vereisten, zoals die bijvoorbeeld voor artsen of advocaten gelden.
Dit werkt rechtsonzekerheid in de hand. Iemand zal pas na terugkomst zeker weten of
hij wordt aangemerkt als hulpverlener of journalist en derhalve of zijn verblijf in
een aangewezen gebied al dan niet strafbaar was. Daar komt bij dat op hem ook nog
een bepaalde bewijslast zal rusten om aannemelijk te maken dat hij daadwerkelijk als hulpverlener of journalist in het gebied werkzaam is geweest.

Het aanbrengen van een onderscheid in een AMvB tussen verschillende categorieën journalisten
en hulpverleners lijkt mij eveneens problematisch. Ten aanzien van journalisten zou
daarvan bijvoorbeeld het signaal kunnen uitgaan dat sprake is van een tweedeling tussen
«echte» journalisten en anderen. Dit kan er de facto op neerkomen dat via een dergelijke
AMvB beroepsvereisten worden gesteld aan journalisten. Dat kan vanuit het oogpunt
van het recht op vrije nieuwsgaring problematisch zijn, want dat kan dat recht beperken.
Potentiële criteria voor onderscheid kennen allemaal evidente nadelen. Het recht op
vrije nieuwsgaring is bijvoorbeeld niet alleen van toepassing op journalisten die
beroepsmatig publiceren, zo blijkt ook uit de jurisprudentie van het Europees Hof
voor de Rechten van de Mens (zie bijv. EHRM 14 april 2009, appl.nr. 37374/05 (Társaság
a Szabadságjogokért t. Hongarije). Steeds meer personen oefenen journalistiek niet
als hoofdberoep uit, maar verrichten naast hun journalistieke werk nog andere werkzaamheden.
Verder moet worden bedacht dat het publieke debat zich niet meer uitsluitend afspeelt
op het terrein van de klassieke media, maar ook in toenemende mate daarbuiten, bijvoorbeeld
op websites, vlogs en blogs. Ook het criterium «publiceren tegen financiële vergoeding»
is niet relevant, omdat degene die publiceert soms informatie gratis beschikbaar stelt.

Ten aanzien van hulporganisaties geldt eveneens dat het stellen van voorwaarden vooraf
een beperking op voorhand oplevert. Daarbij is de vraag of het mogelijk is om op voorhand
zodanige voorwaarden te formuleren dat op basis daarvan een legitieme selectie kan
worden gemaakt.

Voornoemde nadelen kleven niet aan de in het wetsvoorstel opgenomen toestemmingsprocedure.
Op grond van de toestemmingsprocedure is het immers voor eenieder mogelijk om toestemming
te vragen om in het gebied te verblijven. In het kader van die procedure is het mogelijk
om bepaalde groepen personen – bijvoorbeeld journalisten werkzaam voor een bepaalde
mediaorganisatie – toestemming te geven, zonder daarmee uit te sluiten dat ook anderen
toestemming kunnen vragen en krijgen. Door de toestemming krijgen personen vooraf
zekerheid over of zij strafbaar zijn voor het verblijf in het gebied.

Tegen de achtergrond van het voorgaande moet ik het amendement onder Kamerstuk 35 125, nr. 23 (ter vervanging van Kamerstuk 35 125, nr. 21) ontraden.

De Minister van Justitie en Veiligheid, F.B.J. Grapperhaus