Brief regering : Eindhoven Airport na 2019 - reactie op het advies van de heer Van Geel “Opnieuw verbonden”

Nr. 659
BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 6 september 2019

Op 25 april jl. heb ik uw Kamer mede namens de Staatssecretaris van Defensie het advies
getiteld «Opnieuw verbonden; advies ontwikkeling Eindhoven Airport 2020–2030», van de heer Pieter van Geel naar aanleiding van de Proefcasus Eindhoven Airport,
aangeboden.1 Met deze brief geef ik mede namens de Staatssecretaris van Defensie een inhoudelijke
reactie op het advies van de heer Van Geel en beschrijf ik welke vervolgstappen gezet
zullen worden.

Proefcasus Eindhoven Airport

In oktober 2018 is de heer Van Geel als onafhankelijke verkenner begonnen met de uitvoering
van de Proefcasus Eindhoven. Kernvraag die de heer Van Geel diende te beantwoorden
was hoe uitwerking gegeven kan worden aan een transitie naar een slimmere, duurzamere
en meer op kwaliteit gestuurde ontwikkeling van Eindhoven Airport. De Proefcasus maakte
onderdeel uit van het traject «Eindhoven Airport na 2019» dat eind 2017 door Rijk
en regio gezamenlijk werd gestart. Ik heb uw Kamer hierover eerder geïnformeerd.2

Een belangrijke voorwaarde die ik aan de uitvoering van de Proefcasus stelde, was
dat deze tot stand diende te komen met actieve deelname van en in samenwerking met
een groot aantal verschillende belanghebbende partijen, zoals omwonenden, bedrijfsleven,
belangenorganisaties en kennispartners; en dat er een vernieuwende, energie gevende
aanpak zou worden gekozen die op een zo breed mogelijk draagvlak kon rekenen. Afgaande
op de vele reacties die ik heb ontvangen, mag ik constateren dat de heer Van Geel
hierin uitstekend geslaagd is. Ik heb waardering voor de wijze waarop hij via een
zorgvuldig en transparant proces de verschillende belanghebbende partijen heeft betrokken
en met elkaar heeft verbonden. Aan de oproep om actief een bijdrage te leveren aan
de Proefcasus is veelvuldig gehoor gegeven. De belangstelling en het commitment vanuit
de omgeving om bijvoorbeeld via de zogenoemde Challenge Group mee te doen en te denken
over de toekomst van Eindhoven Airport heeft zonder meer bijgedragen aan het welslagen
van de Proefcasus.

Reactie regionale leden «Stuurgroep Eindhoven Airport na 2019»

In mijn brief van 25 april jl. gaf ik aan eerst de regionale leden van de Stuurgroep
Eindhoven Airport na 2019 om een reactie op het advies te vragen, voordat ik zelf
mijn standpunt zou bepalen. Op 12 juli jl. hebben de Stuurgroepleden (gemeente Eindhoven,
randgemeenten, provincie Brabant en Eindhoven Airport) mij hun reactie gestuurd (als
bijlage bijgevoegd).3 Hierin uiten zij hun grote waardering voor het proces dat de heer Van Geel in de
regio gevolgd heeft en spreken zij unaniem hun steun uit voor zijn advies. Ook door
andere betrokken partijen wordt waardering en steun uitgesproken. De regio ziet in
het advies kansen om in gezamenlijkheid Eindhoven Airport de gewenste kwaliteitsimpuls
te geven, waardoor de verbinding met de omgeving versterkt wordt en verder gebouwd
kan worden aan blijvende betrokkenheid en vertrouwen bij omwonenden en alle betrokken
partijen. Unanieme steun is er eveneens voor de nieuwe sturingsmethodiek die de heer
Van Geel adviseert en voor de voorgestelde duurzaamheidsmaatregelen. De regio ziet
kansen om dit als Brainportregio op een innovatieve wijze vorm te geven.

Kabinetsreactie op hoofdlijnen

Ik ben ingenomen met de positieve reacties op het advies van de heer Van Geel. Ook
ik beschouw het advies als een zeer waardevolle basis om de ontwikkeling van Eindhoven
Airport in gezamenlijkheid verder vorm te geven. Ik deel het voorstel in het advies
om over te schakelen op een nieuw sturingsmodel, waarbij de vermindering van de geluidbelasting
voor omwonenden sturend wordt voor de verdere ontwikkeling van Eindhoven Airport.
Dit sluit aan bij hetgeen het kabinet in het Regeerakkoord heeft gezegd over het voorop
stellen van hinderbeperking en bij de koers die in de komende Luchtvaartnota wordt
uitgewerkt. Met het sturen op een afname van de civiele geluidscontour in plaats van
op aantallen vliegtuigbewegingen, wordt concreet gewerkt aan vermindering van de geluidsoverlast
voor de omgeving en ontstaan tegelijkertijd prikkels voor innovatie en de inzet van
de meest stille en schone toestellen. Wanneer Eindhoven Airport beter dan de vastgestelde
norm presteert, ontstaat er binnen de civiele geluidscontour ruimte voor groei. Die
groei is dan «verdiende» groei, waarmee o.a. het eerder en meer inzetten van schone
en stillere vliegtuigen wordt beloond. Tegelijkertijd betekent het niet voldoen aan
de norm dat de luchthaven maatregelen moet treffen om alsnog aan de verplichting te
gaan voldoen.

Samen met de Staatssecretaris van Defensie (als primair bevoegd gezag) heb ik daarom
besloten het proces op te starten om te komen tot implementatie van dit nieuwe sturingsmodel.
Mijn streven is, in lijn met het advies van de heer Van Geel, om deze nieuwe systematiek
per 2022 in werking te kunnen laten treden. Uitwerking van dit model zal in volle
betrokkenheid van regio, omwonenden en andere belanghebbenden gebeuren. Ik deel de
oproep van de heer Van Geel en de regio om voor de periode tot 2022 een «pas op de
plaats» te maken en te streven naar concrete hinderreductie voor de omgeving al vanaf
2020.

Ook de overige aanbevelingen zie ik als waardevolle bouwstenen om concreet invulling
te geven aan een meer op kwaliteit gestuurde ontwikkeling van de luchthaven, met een
betere leefomgevingskwaliteit en een grotere meerwaarde voor de regio. Om hieraan
verder invulling te geven zal ik op korte termijn het bestuurlijk overleg met de regio
opnemen om te komen tot een passende werkstructuur. Daartoe behoort in ieder geval
ook nog het streven om in 2019 te komen tot een nieuwe permanente overlegstructuur.
Bij dit alles deel ik de door de regio uitgesproken wens dat de uitwerking gebeurt
in dezelfde geest van transparantie, gezamenlijkheid en brede betrokkenheid van de
regio als waarin de afgelopen periode is gewerkt.

Onderstaand wordt op de belangrijkste onderdelen van het advies van de heer Van Geel
nog kort ingegaan.

Nieuw sturingsmodel voor geluid

Centraal in het advies staat een nieuw sturingsmodel voor de geluidbelasting als gevolg
van Eindhoven Airport. De heer Van Geel stelt een ontwikkelrichting voor waarbij in
2030 een aanzienlijke vermindering van de civiele geluidbelasting ten opzichte van
2019 wordt bereikt, vertaald in een substantiële afname van de huidige civiele geluidscontour.
Deze reductie kan worden bereikt door het sturen op vlootvernieuwing, op het vliegen
aan de randen van de dag (zoals het beperken van late avondvluchten) en op het aantal
vliegtuigbewegingen.

De beoogde transitie is een complex proces, dat zorgvuldig en transparant doorlopen
dient te worden. Conform de aanbeveling van de heer Van Geel zullen daarvoor de meest
actuele gegevens (zoals vliegtuigtypes, geluid- en prestatiegegevens van vliegtuigen
en startprocedures) gebruikt worden, teneinde een zo representatief mogelijke referentie-
en eindsituatie voor 2030 te kunnen bepalen. Daarom heb ik inmiddels al opdracht gegeven
aan het NLR om actuele geluid- en prestatieprofielen specifiek voor Eindhoven Airport
op te stellen. Ook werkt Eindhoven Airport aan het actualiseren van het verkeersscenario,
zodat met de meest actuele inzichten de verwachtingen voor het vliegverkeer richting
2030 opgesteld kunnen worden. Vanwege het belang van een zorgvuldig en transparant
proces zullen de partijen in de Challenge Group gevraagd worden om betrokken te zijn
bij het vervolgtraject. Nadat het nieuwe sturingsmodel zorgvuldig is uitgewerkt en
bezien is hoe dit als handhaafbare norm in regelgeving zal worden vastgelegd, zal
dit via de wettelijk voorgeschreven wijze in het Luchthavenbesluit Eindhoven worden
vastgelegd. Ook zal een integraal veiligheidsonderzoek worden uitgevoerd om te bepalen
of in de toekomst een uitbreiding van het aantal civiele vliegtuigbewegingen mogelijk
is zonder dat de kans op ongevallen per jaar toeneemt.

De heer Van Geel heeft ten aanzien van vlootvernieuwing een percentage van 60% in
2030 gehanteerd. Ik acht dit percentage ambitieus maar realistisch. Alleen bij een
hoger percentage zal Eindhoven Airport ruimte voor groei kunnen verdienen. In zijn
advies heeft de heer Van Geel gerekend met de op dat moment beschikbare geluids- en
prestatiegegevens. Hierop heeft hij zich moeten baseren bij het kwantitatief bepalen
van de beoogde geluidsreductie, als vergelijking tussen een berekende referentiesituatie
en een berekende eindsituatie. Actualisering van de onderliggende gegevens zal echter
cijfermatige gevolgen hebben voor deze berekeningen. Op basis van de geactualiseerde
gegevens zal op basis van het uitgangspunt van 60% vlootvernieuwing worden bezien
welk percentage aan geluidsreductie zowel ambitieus als haalbaar is. Daarbij speelt
ook een rol wanneer voor geluidsberekeningen zal worden overgegaan van de nu voor
militaire luchthavens verplichte geluidsmaat, de Kosteneenheden (Ke), naar de geluidsmaat
Lden die voor burgerluchthavens wordt gebruikt4. Dat geldt eveneens voor de keuze of het nieuwe Europese rekenmodel Doc29 toegepast
gaat worden voor militaire luchthavens. Beide omzettingen zouden gevolgen kunnen hebben
voor het bepalen van de referentiesituatie.

Medegebruiksvergunning (2020 en 2021)

De invoering van een nieuw sturingsmodel vergt de nodige tijd. Dit betekent dat in
ieder geval voor de gebruiksjaren 2020 en 2021 op basis van de kaders van het huidige
luchthavenbesluit een medegebruiksvergunning aan Eindhoven Airport moet worden afgegeven.
Ik deel het advies van de heer Van Geel om voor deze gebruiksjaren het aantal vliegtuigbewegingen
te maximeren op het huidige aantal van 41.500. Ook deel ik de wenselijkheid om vanaf
2020 geen geplande vluchten na 23:00 uur uit te laten voeren. Op die manier is er
voor de omgeving al direct minder hinder.

Op korte termijn zal voor de komende twee gebruiksjaren een nieuwe medegebruiksvergunning
worden afgegeven conform het advies van de heer Van Geel. Ik streef ernaar om vanaf
de zomerdienstregeling van 2020 het aantal geplande vluchten na 23.00 uur tot nul
te beperken. Voor het winterseizoen 2019/2020 is de capaciteitsdeclaratie van Eindhoven
Airport al vastgesteld, op basis waarvan door de Slotcoördinator al slots zijn uitgegeven.
Komend najaar zal aan de Commissie Overleg en Voorlichting Milieu (COVM) Eindhoven
een concept voor de nieuwe medegebruiksvergunning voor advies worden aangeboden.

Nieuwe permanente overlegstructuur

Ik ben het met de heer Van Geel eens dat een permanente overleg- en participatiestructuur
waarin de verschillende belangen van omwonenden, bedrijfsleven, overheden en milieuorganisaties
zijn vertegenwoordigd, onmisbaar is. De regionale leden van de «Stuurgroep Eindhoven
Airport na 2019» hebben naar aanleiding van het advies van de heer Van Geel aangegeven
dat zij gebruik willen maken van de positieve energie die de Proefcasus heeft losgemaakt
en hebben voorgesteld om het initiatief te nemen om in lijn met het advies een kwartiermaker
aan te stellen om de nieuwe overlegstructuur in overleg met de omgeving en andere
betrokkenen uit te werken. Ik waardeer dit initiatief en zie dit als een goed voorbeeld
van de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor en de betrokkenheid vanuit de regio
om de verbinding met Eindhoven Airport te versterken. De verdere invulling van de
nieuwe overlegstructuur zal ik in het najaar met de regio bespreken, mede in het licht
van de nieuwe Luchtvaartnota.

Bij de uitwerking van de nieuwe overlegstructuur zal specifiek aandacht moeten zijn
voor de positionering van de COVM Eindhoven vanwege de wettelijke basis die de COVM
heeft en de waardevolle rol die wordt vervuld in de informatievoorziening richting
de omgeving. Daarnaast zal er ook aandacht moeten zijn voor een zorgvuldige overgang
van taken en activiteiten vanuit de Uitvoeringstafel Eindhoven Airport naar de nieuwe
overlegstructuur, zoals het Leefbaarheidsfonds en de behandeling van klachten.

Bestemmingennetwerk

Ten behoeve van de transitie naar een bestemmingennetwerk van Eindhoven Airport dat
beter aansluit bij de behoefte van de regio met een meer kwalitatieve benadering adviseert
de heer Van Geel om het Rijk te laten onderzoeken hoe meer publieke sturing aan het
bestemmingennetwerk kan worden gegeven. Dat is een wens die ik deel. Om deze reden
is (onder meer) per brief aan uw Kamer van 17 januari 2019 aangegeven dat zal worden
ingezet op aanvullende mogelijkheden voor sturing.5 Daarbij is als voorbeeld onder meer genoemd dat de mogelijkheid voor de slotcoördinator
om voorrang te verlenen op basis van netwerkkwaliteit zal worden verkend. Het EU-recht,
en meer specifiek de huidige slotverordening, is vooral gericht op de bescherming
van de geliberaliseerde luchtvaartmarkt en de borging van ruimte voor nieuwe toetreders.
Hierdoor bestaat er op het moment weinig ruimte om te sturen op de toedeling van slots
op gecoördineerde luchthavens.

De Europese Commissie heeft aangegeven dat gewerkt gaat worden aan een nieuwe slotverordening.
Dit gebeurt in de periode 2020–2022. Nederland zal zich binnen de EU inspannen om
ervoor te zorgen dat deze aanpassing ertoe leidt dat er meer ruimte ontstaat om nationaal
beleid te voeren (zie de motie van het Lid Kröger van 18 december 2018)6 Bij het vormgeven van nationaal beleid, en het sturen op bestemmingen, is het uiteraard
van belang om recht te doen aan de functie van de luchthaven, zowel nationaal als
regionaal.

Luchtkwaliteit en klimaatdoelstellingen

In het advies wordt ook aanbevolen om in te zetten op differentiatie in de luchthavengelden
met als doel om te sturen op minder geluidsbelasting, om actief bij te dragen aan
klimaatdoelstellingen en te sturen op verbetering van de luchtkwaliteit. Eindhoven
Airport is verantwoordelijk voor het vaststellen van de luchthavengelden na consultatie
van de luchtvaartmaatschappijen en daarmee voor het uitvoeren van deze aanbevelingen.
Hoewel ik dus geen formele rol heb in de vaststelling van de luchthavengelden, onderschrijf
ik het belang van de onderwerpen die de heer Van Geel op dit punt benoemt.

In de brief aan uw Kamer van 27 maart 2019 over Klimaatbeleid voor de Luchtvaart7 zet het kabinet in op het stimuleren van het gebruik van duurzame (bio)brandstoffen
voor de verduurzaming van de civiele luchtvaart op de korte en middellange termijn.
Met betrekking tot de inzet van duurzame (hernieuwbare) brandstoffen committeren de
partijen zich in het ontwerpakkoord aan de doelstelling dat 14% van de brandstof voor
luchtvaart in Nederland in 2030 duurzaam is. Aanvullend zullen de partijen zich inspannen
om te onderzoeken of en op welke wijze er gekomen kan worden tot een hoger percentage
duurzame brandstof voor luchtvaart in Nederland 2030. Met het advies van de heer Van
Geel wordt ingezet om in 2030 op een bijmengpercentage van 20% uit te komen.

Ten aanzien van elektrisch en hybride vliegen is in het advies niet alleen gekeken
naar het belang van deze innovaties voor de verduurzaming van de luchtvaart maar ook
naar de economische kansen en spin-off die Eindhoven Airport als proeftuin voor deze
innovaties kan bieden. Ik ondersteun van harte het idee om hiervoor uit het innovatie-ecosysteem
van de Brainportregio een groep koplopers in te zetten. De verbinding tussen de Brainportregio
en Eindhoven Airport wordt verder versterkt door kennis en praktijkervaring in te
zetten voor de verduurzaming van de luchthaven en verbetering van de leefomgevingskwaliteit.

Militair gebruik luchthaven Eindhoven

De scope van het advies van de heer Van Geel beperkt zich tot Eindhoven Airport, de
civiele medegebruiker van de militaire luchthaven Eindhoven. De militaire activiteiten
op luchthaven Eindhoven maken geen onderdeel uit van het advies. Zoals de heer Van
Geel opmerkt vinden op de vliegbasis wel ontwikkelingen plaats die van invloed zijn
op de geluidsbelasting in de omgeving. De toegenomen militaire vliegoefeningen zijn
hiervan een voorbeeld. De huidige tankvliegtuigen van de Koninklijke Luchtmacht worden
vanaf 2020 door de stillere Airbus A330 vliegtuigen vervangen. Hiermee neemt het aantal
tankvliegtuigen en vliegtuigbewegingen toe, hoewel het stillere vliegtuigen betreft.

De militaire activiteiten op de luchthaven houden verband met internationale ontwikkelingen
en staan in het teken van de grondwettelijke taken van Defensie. Met de huidige en
nu voorzienbare toekomstige militaire activiteit kan Defensie binnen de militaire
geluidsruimte blijven die is vastgelegd in het vigerende luchthavenbesluit.

Door inzet van de Koninklijke Luchtmacht wordt de hinder van de militaire vliegactiviteiten
en daarmee verband houdende activiteiten op de luchthaven zo veel mogelijk beperkt,
zo wordt bijvoorbeeld met zo optimaal mogelijke vliegprocedures gevlogen. Daarnaast
wordt de omgeving actief geïnformeerd. Een voorbeeld hiervan is het geluidmeetnet
dat inzicht biedt in het vliegtuiggeluid in de omgeving van de luchthaven.

Vervolgtraject

Ik vind het belangrijk dat ook de volgende stappen in het traject «Eindhoven Airport
na 2019» door Rijk en regio in gezamenlijkheid genomen gaan worden. Daartoe dient
het bestuurlijk overleg dat de Staatssecretaris van Defensie en ik dit najaar hebben
met de regionale leden van de «Stuurgroep Eindhoven Airport na 2019». Uw Kamer zal
ik over de voortgang van het traject blijven informeren.

De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga