Brief regering : Versterken Topsector Life Sciences & Health met de komst van het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA)

33 009 Innovatiebeleid

Nr. 540 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN KLIMAAT

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 5 februari 2019

De komst van het Europees Geneesmiddelen Agentschap (EMA) naar Nederland kan een enorme
impuls geven aan het Nederlandse Life Sciences & Health (LSH) ecosysteem. Op 9 januari
jl. heeft de Minister van Medische Zorg en Sport u geïnformeerd over de laatste ontwikkelingen
met betrekking tot de verhuizing van het EMA van Londen naar Amsterdam.1 Mede namens de Minister voor Medische Zorg en Sport wil ik u nu informeren over de
maatschappelijke en economische kansen die de komst van het EMA voor Nederland oplevert.

In deze brief schets ik u de huidige sterktes van het LSH-ecosysteem en informeer
ik u over de opbrengsten van de verkenning die mijn ministerie heeft uitgevoerd naar
de kansen die voortkomen uit de komst van het EMA naar Nederland. Belangrijkste conclusie
daaruit is dat de Nederlandse LSH-sector, waar het EMA onderdeel van uit gaat maken,
met de komst van het EMA nog aantrekkelijker is voor innovatieve bedrijven uit die
sector. Het EMA kan als onderdeel van dit ecosysteem zorgdragen voor een toename in
bedrijvigheid, waardoor zowel de patiënt, de maatschappij als geheel én de economie
baat kunnen hebben bij de komst van dit belangrijke agentschap. Ik zie graag dat de
innovaties die ontwikkeld worden, leiden tot oplossingen die ervoor gaan zorgen dat
geneesmiddelen sneller, beter en betaalbaar beschikbaar komen voor de patiënt Het
gezamenlijk optrekken van alle betrokken partijen om Nederland als één geheel te presenteren
is daarbij een essentiële voorwaarde. Tenslotte geef ik aan hoe ik ga inzetten op
het verzilveren van die kansen door het opstellen en uitvoeren van een Nationaal actieprogramma
«Nieuwe kansen voor topsector Life Sciences & Health», waarin ik onder andere samen
met de Minister voor Medische Zorg wil inzetten op nationale coördinatie, het programma
Future Affordable Therapies en strategische acquisitie.

Nederland kent een sterk Life Sciences & Health-ecosysteem

Nederland is een leidende Europese LSH-hub en dankt die positie mede aan de regionale
clusters op gespecialiseerde Science Parken door het hele land. De LSH-sector heeft
uitstekende expertise op gebieden zoals kankeronderzoek, hart- en vaatziekten, infectieziekten,
neurodegeneratieve ziekten, klinisch onderzoek, medische beeldvorming in preventieve
gezondheidszorg en gezondheidszorgsystemen. De universiteiten en onderzoeksinstituten
van wereldklasse zijn een belangrijke reden waarom bedrijven zich in Nederland willen
vestigen. De laatste tien jaar is het aantal bedrijven actief in de sector verdubbeld
en Nederland heeft daarmee één van de grootste concentraties van LSH-activiteiten
in de wereld. Het grote aantal innovatieve MKB-bedrijven zorgt ervoor dat Nederland
een interessante plek is voor talent. Daarnaast is Nederland een aantrekkelijk land
om klinische (fase I) studies uit te voeren.

De sector Life Sciences & Health is een van de negen «topsectoren» van Nederland.
Om haar missie te realiseren – vitale burgers in een gezonde economie – bouwt de topsector
voort op de sterke punten van de LSH-sector om de grote maatschappelijke uitdagingen
op het gebied van preventie, cure en care aan te pakken: het zoeken van nieuwe oplossingen
waarbij gezondheidswinst, betaalbaarheid en innovatie hand in hand gaan.

Nederland aantrekkelijk land voor LSH-bedrijven

Recente ontwikkelingen laten zien dat Nederland aantrekkelijk is voor internationale
LSH-bedrijven. Johnson & Johnson heeft in Leiden bijvoorbeeld een grote, «state of
the art» faciliteit voor de productie van vaccins geopend. Het biofarmaceutische bedrijf
Kite Pharma, onderdeel van Gilead, kondigde de opening van een nieuwe faciliteit in
Hoofddorp aan voor de productie van kankercel therapieën. Deze faciliteit stelt het
bedrijf in staat om efficiënter de cel therapieën te ontwikkelen en naar de patiënt
in Europa te brengen. Verder heeft Alnylam Pharmaceuticals, een toonaangevend biotechbedrijf
uit de Verenigde Staten dat zich richt op RNAi-therapie, recentelijk een nieuw kantoor
in Amsterdam geopend. Deze beslissing komt mede voort uit het vertrouwen in het Nederlandse
vestigingsklimaat voor LSH-bedrijvigheid.

Het Europees Geneesmiddelen Agentschap versterkt het nationale LSH-ecosysteem

Het afgelopen half jaar heeft mijn ministerie een verkenning uitgevoerd naar de maatschappelijke
en economische kansen die voortkomen uit de vestiging van het EMA in Nederland. In
deze verkenning werd een groot aantal gesprekken gevoerd met relevante belanghebbenden
in het LSH-ecosysteem waaronder bedrijven, regionale clusters, overheden en gezondheidsfondsen.
Belangrijkste conclusie uit de verkenning is dat het vestigen van het agentschap in
Nederland een positieve invloed zal hebben op de Nederlandse LSH-sector en dat dit
aanzienlijke maatschappelijke en economische meerwaarde creëert. De verwachting is
dat het bijvoorbeeld leidt tot nieuwe activiteiten van reeds gevestigde bedrijven
en tot het aantrekken van nieuwe bedrijven.

Dat de komst van het EMA een positieve invloed zal hebben, is een bevestiging van
de resultaten uit een korte studie die in 2017 is uitgevoerd.2, 3 In deze studie kwam ook naar voren dat de komst van het EMA op lange termijn voordelen
voor Nederland oplevert. Bijvoorbeeld door het verplaatsen van sommige private sectoractiviteiten
en dienstverleners uit het Verenigd Koninkrijk, lagere reiskosten voor het Nederlandse
MKB en toezichthouders naar het EMA en de reputatievoordelen voor Nederland van het
hosten van het EMA.

Nationaal actieprogramma Nieuwe kansen voor topsector Life Sciences & Health

Voor het realiseren van de EMA-kansen is het gezamenlijk optrekken van alle partijen
in de LSH-sector een essentiële voorwaarde. Van belang is dat Nederland zich internationaal
met één samenhangende propositie profileert en niet als afzonderlijke regionale clusters.
Een ander aandachtspunt is een ambitieus vestigingsklimaat (zowel generiek als specifiek)
zodat bedrijven zich op de lange termijn in de Nederlandse LSH-sector, blijven vestigen
en deze daarmee verder versterken. Ook innovatieve ontwikkelingen die door verschillende
departementen worden ingezet op het terrein van nieuwe geneesmiddelen en medische
interventies zoals celtherapieën, regeneratieve geneeskunde, »personalised medicine»
vragen om meer samenhang. Om deze en andere ontwikkelingen in gang te zetten laat
ik een Nationaal actieprogramma «Nieuwe kansen voor topsector Life Sciences & Health»
ontwikkelen en uitvoeren. Dit zal in nauwe samenwerking met Topsector LSH en betrokken
departementen plaatsvinden. Ook wordt onderzocht hoe het programma kan aanhaken op
het missiegedreven innovatiebeleid en worden verder activiteiten geïdentificeerd en
uitgewerkt. Uw Kamer ontvangt dit Nationaal actieprogramma voor de zomer.

Nationale coördinatie is essentieel

Ten eerste moet er coördinatie worden gevoerd op de activiteiten die reeds opgestart
zijn of nog zullen starten om de kansen van het EMA te verzilveren. In het Nationaal
actieprogramma «Nieuwe kansen voor topsector Life Sciences & Health» zal ik in nauwe
samenwerking met Topsector LSH en betrokken belanghebbenden de nationale coördinatiefunctie
verder vormgeven. Dit zal ik concreet invullen door het nog voor de zomer benoemen
van een ambassadeur die in de context van Topsector LSH specifiek wordt belast met
het tot stand komen van het actieprogramma en het aanjagen van de economische en maatschappelijke
EMA-kansen. Ook zal de ambassadeur sturen op het gezamenlijke optrekken van relevante
partijen waaronder rijk, regionale clusters, gemeenten, bedrijven, gezondheidsfondsen,
universiteiten en klinische centra in het LSH-domein om op die manier te komen tot
één nationale propositie met complementaire regionale accenten.

Inzetten van strategische acquisitie voor aantrekken LSH-bedrijvigheid

Een belangrijk onderdeel van het Nationaal actieprogramma Nieuwe kansen voor topsector
Life Sciences & Health zal de versterking van de strategische acquisitie worden, gericht
op bedrijven die het LSH-ecosysteem kunnen versterken. NFIA en haar regionale partners
in Nederland (Invest in Holland) hebben een team opgezet om deze acquisitie vorm te
geven. Hiervoor is zowel door mij als door regionale partijen geld vrijgemaakt. Het
LSH-team van Invest in Holland richt zich zowel op het aantrekken van investeringen
van in het Verenigd Koninkrijk gevestigde LSH-bedrijven als op bedrijven uit bijvoorbeeld
de Verenigde Staten en Azië waarvoor Nederland met de komst van het EMA nu mogelijk
een interessantere vestigingslocatie is geworden. Tevens onderhoudt het LSH-team van
Invest in Holland intensief contact met reeds in Nederland gevestigde bedrijven om
verdere uitbreidingen te realiseren en hiermee de aanwezigheid in Nederland te versterken.

LSH-bedrijven noemen de combinatie van de aanwezigheid van talent, een goede infrastructuur,
het R&D-ecosysteem en de aanwezigheid van academische ziekenhuizen als sterke punten
van Nederland. De aanwezigheid van het EMA is nu – voor sommige bedrijven uit de LSH-sector –
een extra argument om Nederland als vestigingslocatie te kiezen. De Brexit zelf, de
aanleiding voor de verhuizing van EMA naar Nederland, vormt ook een belangrijke factor.
Op basis van gesprekken met geïnteresseerde bedrijven verzamelt het LSH team ook signalen
over het Nederlandse LSH-vestigingsklimaat. Indien zich hier knelpunten voordoen onderzoek
ik, in samenspraak met betrokken partijen, deze knelpunten en neem ze waar mogelijk
weg.

Zoals hierboven is aangegeven blijkt in de praktijk al dat Nederland, mede door de
verhuizing van het EMA en de Brexit zelf, binnen de EU een aantrekkelijkere vestigingslocatie
is geworden voor LSH-bedrijven. Ook het Invest in Holland-netwerk merkt dat het aantal
vragen en de interesse van buitenlandse LSH-bedrijven in Nederland toeneemt ten opzichte
van voorgaande jaren. Deze internationale bedrijven kijken niet alleen naar Nederland,
maar ook altijd naar andere landen als mogelijke locatie om te investeren.

Maatschappelijke kansen die voortkomen uit de komst van het EMA

De komst van het EMA zal niet alleen nieuwe, hoogwaardige LSH-bedrijvigheid aantrekken
maar biedt daarnaast ook maatschappelijke kansen. Voor de zomer heb ik u geïnformeerd
over het missiegedreven innovatiebeleid. 4 In het nieuwe innovatiebeleid zal de focus meer komen te liggen bij de grote maatschappelijke
uitdagingen, waaronder gezondheid en zorg. De werkwijze is dat op initiatief van betrokken
departementen, in dit geval VWS, en in nauwe samenspraak met topteams, bedrijfsleven,
kennisinstellingen en relevante maatschappelijke partners voor de maatschappelijke
uitdagingen concrete en ambitieuze missies worden opgesteld. Deze inzet op missies,
waarbij excellentie wordt samengebracht om tot baanbrekende oplossingen te komen,
draagt bij aan het versterken van het LSH-ecosysteem en geeft mede richting aan deze
versterking. Komend voorjaar zal het kabinet de missies vaststellen en vanuit de Topsector
LSH zal de inzet op de missies verder vorm worden gegeven. Bekeken zal worden hoe
hier vanuit het actieprogramma op aangehaakt kan worden.

Future Affordable Therapies

Parallel aan de komst van het EMA, zie ik samen met de Minister voor Medische Zorg
op dit moment een aantal innovatieve ontwikkelingen die samenkomen op het terrein
van nieuwe geneesmiddelen en medische interventies zoals celtherapieën, regeneratieve
geneeskunde, «personalised medicine» en preventieve behandelingen die ziektes in de
toekomst voorkomen. Dit raakt aan activiteiten initiatieven die binnen de Topsector
LSH op dit moment spelen zoals het publiek private samenwerkingsverband «Regenerative
Medicine crossing borders» (RegMedXB) waarin wordt ingezet op van behandeling van
chronische ziekten naar genezing en zelfs het voorkomen daarvan en het creëren van
economische kansen. Tegelijkertijd komen dergelijke innovatieve ontwikkelingen ook
terug in de Nationale Wetenschapsagenda (NWA)en is het voor Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport van belang dat nieuwe therapieën beschikbaar komen tegen een aanvaardbare
prijs.

Dit was voor ZonMw, dat gezondheidsonderzoek en zorginnovatie stimuleert, aanleiding
om een voorstel te doen voor een programma «Future Affordable Therapies». Dit programma
heeft als doel om meer samenhang te creëren in de investeringen vanuit de verschillende
departementen om daarmee versneld innovatieve therapieën voor patiënten beschikbaar
te hebben. ZonMw zal dit programma in samenhang met het Nationaal Actieprogramma Nieuwe
kansen voor topsector Life Sciences & Health samen met de betrokken departementen
verder uitwerken.

Overige activiteiten

Daarnaast zijn er andere veelbelovende initiatieven en activiteiten geïdentificeerd
op het terrein van regulatoire innovatie en samenwerking tussen Nederland en de Verenigde
Staten. Ook op onderwerpen als het stimuleren van het innovatieve MKB, human capital,
opleiding daarvan en huisvesting (kantoren en labruimte) is aanvullende actie nodig.
Nadere analyse in het kader van het Nationaal actieprogramma Nieuwe kansen voor topsector
Life Sciences & Health zal meer richting geven aan wat daar precies voor nodig is.

Tot slot

De komst van het Europees Geneesmiddelen Agentschap betekent een enorme kans voor
Nederland om zich tot een internationale hub voor de sector Life Sciences & Health
te ontwikkelen. Nederland is nu al sterk op dit domein maar om zich echt tot globale
hub te ontwikkelen is meer nodig. Het nationaal gezamenlijk optrekken is één van de
voorwaarden daarvoor tezamen met extra inzet op strategische acquisitie en Future
Affordable Therapies. Ik zal me inzetten om zo meerwaarde te creëren voor het bedrijfsleven,
de wetenschap, de gezondheidszorg en bovenal de patiënt. Ik heb er alle vertrouwen
in dat bovengenoemde ontwikkelingen hieraan de benodigde impuls zullen geven.

De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat, M.C.G. Keijzer