Brief regering : Reactie op de motie van het lid Van Toorenburg over een second opinion door een andere lijkschouwer (Kamerstuk 33552-46)

33 552
Slachtofferbeleid

Nr. 487
BRIEF VAN DE MINISTERS VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID EN VOOR RECHTSBESCHERMING

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 16 januari 2019

Met deze brief reageren wij op de op 27 maart 2018 door uw Kamer aangenomen motie
van het lid Van Toorenburg, waarin het Kabinet is verzocht te onderzoeken hoe een
second opinion van een andere lijkschouwer of officier van justitie in geval van twijfel
tussen moord of zelfmoord het beste kan worden vormgegeven.1 Wij begrijpen de gedachte achter de motie en hebben daarom de mogelijkheden die er
nu zijn onderzocht. In deze brief berichten wij uw Kamer over de uitkomsten van dat
onderzoek.

Wij onderschrijven het sentiment dat in de motie is geuit, namelijk dat twijfel bij
nabestaanden over de oorzaak van het overlijden van hun naaste kan leiden tot veel
onzekerheid en onrust. Nabestaanden kunnen in de eerste dagen na het verlies van hun
dierbaren met veel vragen zitten, met name als de oorzaak van en de omstandigheden
waaronder hun dierbaren zijn overleden niet helemaal duidelijk zijn. Als hun naaste
geen blijk heeft gegeven van suïcidale gedachten en de nabestaanden krijgen van de
autoriteiten te horen dat de oorzaak van het overlijden suïcide was, dan is het logisch
dat zij hier vragen over hebben. Beantwoording van de vragen van nabestaanden en het
verkrijgen van helderheid over de doodsoorzaak van hun dierbare, vinden wij dan ook
van groot belang. Dat is niet alleen een belang van de nabestaanden, maar ook een
belang van de samenleving als geheel, niet op de laatste plaats indien er vermoedens
zijn van mogelijke strafbare feiten.

Wij hebben naar aanleiding van de motie van het lid Van Toorenburg onderzocht welke
mogelijkheden nabestaanden hebben om hun vragen te stellen en beantwoord te krijgen.
In deze brief berichten wij Uw Kamer hierover.

Als een overledene wordt aangetroffen waarvan de behandelend arts en/of de gemeentelijke
lijkschouwer, of bij lijkvinding de politie, op grond van de omstandigheden ter plaatse
het vermoeden hebben dat sprake is van zelfdoding, voert de politie in samenwerking
met de gemeentelijke lijkschouwer een overlijdensonderzoek uit. Indien nodig kan deze
lijkschouwer over de mogelijke doodsoorzaak in collegiaal overleg treden met een andere
lijkschouwer. Uit het overlijdensonderzoek moet blijken of inderdaad sprake is van
zelfdoding dan wel van een misdrijf, waarnaar een strafrechtelijk onderzoek moet worden
ingesteld.

Indien nabestaanden na het overlijdensonderzoek twijfels hebben over de conclusies
daarvan, kunnen zij deze kenbaar maken aan de officier van justitie. Deze kan vervolgens
nader onderzoek laten verrichten, als de van nabestaanden verkregen informatie daartoe
aanleiding geeft. Dit kan bestaan uit een opdracht aan het Nederlands Forensisch Instituut
om (nader) postmortaal onderzoek uit te voeren.

Ook kunnen nabestaanden aan de officier van justitie verzoeken dat deze in collegiaal
overleg treedt met een andere officier van justitie over de conclusies van het overlijdensonderzoek.

Daarnaast hebben nabestaanden op grond van artikel 72 van de Wet op de lijkbezorging
de mogelijkheid om via de huisarts of andere medisch behandelaar te verzoeken dat
een sectie aan het lichaam wordt verricht.

Wij begrijpen dat nabestaanden in de eerste periode na het overlijden van hun dierbare
bezig zijn met het verlies en het regelen van een begrafenis of crematie. In de praktijk
ontstaan bij nabestaanden twijfels soms dan ook veel later dan nadat zij kennis hebben
genomen van de resultaten van het overlijdensonderzoek. Ondertussen heeft de officier
van justitie het lichaam al vrijgegeven en heeft de begrafenis of crematie al plaatsgevonden.
In het geval van crematie is een tweede lijkschouw of een sectie niet meer mogelijk.
In geval van een begrafenis zal uitsluitend in zeer uitzonderlijke gevallen de officier
van justitie bevelen om het lichaam te laten opgraven.

Een mogelijkheid die vervolgens ter beschikking staat aan nabestaanden, is om de officier
van justitie te verzoeken het dossier in te zien dan wel (delen daarvan) te verstrekken.
Zij kunnen dan eventueel onderzoek laten doen door een externe deskundige (een schouwarts
of een patholoog). Ook hebben zij de mogelijkheid om conform artikel 12 van het Wetboek
van Strafvordering bij het Hof een klacht in te dienen tegen de beslissing van de
officier van justitie om geen nader onderzoek in te stellen.

Wij realiseren ons dat het moeten zetten van dergelijke stappen, zeker waar het gaat
om een artikel 12 klachtprocedure, kan leiden tot meer onrust en onzekerheid bij nabestaanden.
Zij willen slechts antwoord op hun vragen krijgen. Het OM ziet het dan ook voor zichzelf
als taak om zo open mogelijk te zijn naar nabestaanden die vragen en twijfels hebben.
Ook in gevallen waarin niet of onvoldoende kan worden vastgesteld of sprake is van
een misdrijf.

Dit betekent dat op grond van de aangepaste Aanwijzingen slachtofferzorg en Wet justitiële
en strafvorderlijke gegevens nabestaanden in beginsel altijd inzage krijgen in het
dossier. Deze aanpassingen zijn per 1 juli 2018 in werking getreden. Hierbij houdt
de officier van justitie wel rekening met de privacybelangen van derden en met de
eventuele aanwezigheid van mogelijk schokkende afbeeldingen in het dossier.

Verzoeken om verstrekking van stukken worden door de officier van justitie beoordeeld
aan de hand van het belang van nabestaanden bij verstrekking (is het voor eigen gebruik
of bijvoorbeeld voor het doen bestuderen van het dossier door een externe deskundige)
met inachtneming van de bescherming van de persoonsgegevens van anderen in het dossier,
zoals eventuele getuigen of een verdachte.

In het geval het OM wel een strafrechtelijk onderzoek heeft ingesteld en het onderzoek
volgens het OM te weinig aanknopingspunten heeft opgeleverd voor vervolging, kunnen
nabestaanden een review aanvragen conform de aanwijzing Review (tweede beoordeling)
van het OM.

Een review is een diepgaande systematische herbeoordeling van alle onderzoekinformatie
en op grond daarvan genomen beslissingen in zowel opsporings- als vervolgingsfase.
Deze review wordt uitgevoerd door deskundigen van het OM en de politie van buiten
de politie-eenheid en het parket die het opsporingsonderzoek in de zaak hebben verricht,
indien nodig aangevuld met externe deskundigen. Een dergelijke review komt overeen
met de second opinion van een andere officier van justitie waar de motie om verzoekt.

Wij zien dat er in het hele proces voldoende momenten en instrumenten aanwezig zijn
voor nabestaanden om hun vragen te stellen en zover als mogelijk ook antwoorden te
krijgen. Echter, er bereiken ons ook signalen, vanuit uw Kamer en van nabestaanden
en deskundigen die wij spreken, dat de praktijk voor slachtoffers en nabestaanden
weerbarstig kan zijn als het de toegang en het gebruik van deze instrumenten betreft.

Wij zien hier dan ook ruimte voor verbetering en zullen dit met het OM gaan bespreken.
Wij vinden het van belang dat de maatregelen, die het OM heeft genomen om een ruimhartig
beleid te voeren en vastgelegd heeft in hun aanwijzingen, een positieve uitwerking
moeten hebben naar nabestaanden. Wij gaan afspraken maken met het OM over hoe wij
gezamenlijk zicht houden op de invulling van deze maatregelen en de uitwerking daarvan.
Hierbij zullen wij in ieder geval in gesprek blijven met relevante deskundigen. Wij
zullen uw kamer over de voortgang van deze genomen maatregelen medio 2019 berichten.

De Minister van Justitie en Veiligheid,
F.B.J. Grapperhaus

De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker