Brief regering : Fiche: Verordening EU-Asielagentschap, gewijzigd voorstel

Nr. 2716
BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Den Haag, 23 oktober 2018

Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 3 fiches, die werden opgesteld
door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).

Fiche: Verordening Europese Grens- en Kustwacht (Kamerstuk 22 112, nr. 2715)

Fiche: Gewijzigd voorstel Verordening EU-Asielagentschap

Fiche: Herziening Terugkeerrichtlijn (Kamerstuk 22 112, nr. 2717)

De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Fiche: Verordening EU-Asielagentschap, gewijzigd voorstel

1. Algemene gegevens

a ) Titel voorstel

Gewijzigd voorstel voor een verordening van het Europees Parlement en de Raad inzake
het Asielagentschap van de Europese Unie en tot intrekking van Verordening (EU) nr.
439/2010

b ) Datum ontvangst Commissiedocument

12 september 2018

c ) Nr. Commissiedocument

COM(2018) 633 final

d ) EUR-Lex

https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/?uri=COM:2018:0633:FIN

e ) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Raad voor Regelgevingstoetsing

Niet opgesteld

f ) Behandelingstraject Raad

Raad Justitie en Binnenlandse Zaken

g ) Eerstverantwoordelijk ministerie

Ministerie van Justitie en Veiligheid

h ) Rechtsbasis

VWEU, artikel 78, eerste en tweede lid

i ) Besluitvormingsprocedure Raad

Gekwalificeerde meerderheid in de Raad

j ) Rol Europees Parlement

Medebeslissing door het Europees Parlement

2. Essentie voorstel

a) Inhoud voorstel

Het voorliggende voorstel van 12 september 2018 bouwt voort op het voorstel van 4 mei
2016 en geeft nadere invulling aan de conclusies van de Europese Raad van 28 juni
2018 over migratie. In het eerdere voorstel van 4 mei 2016 heeft de Commissie voorgesteld
het bestaande Europees Ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO) om te vormen tot
een volwaardig EU-asielagentschap (Agentschap), met een aanzienlijk breder mandaat
en takenpakket. Dat voorstel maakte deel uit van een pakket van wetgevingsvoorstellen
gericht op de herziening van het gemeenschappelijk Europees asielstelsel (GEAS). Op
28 juni 2017 bereikten het Maltese voorzitterschap van de Raad en de vertegenwoordigers
van het Europees Parlement een politiek akkoord over deze Verordening, met uitzondering
van de artikelen die verband houden met nog af te ronden andere wetgevingsvoorstellen
uit het GEAS-pakket.

De Commissie stelt in het voorstel voor de operationele en technische bijstand die
het Agentschap de lidstaten in asielprocedures kan bieden verder uit te breiden, waaronder
het afnemen van biometrische gegevens, het identificeren en registreren van asielzoekers,
het afnemen van asielgehoren, en het uitvoeren van de Dublinverordening. De lidstaten
blijven evenwel verantwoordelijk voor het beslissen op individuele asielverzoeken.
Voorts wordt voorgesteld dat het Agentschap, naast de lidstaat, ook rechtbanken en
tribunalen kan ondersteunen. De Commissie voorziet geen verdere personele uitbreiding
in vergelijking tot het oorspronkelijke voorstel van de Commissie. De amendementen
houden verder rekening met het nieuwe voorstel voor een versterkte Europese Grens-
en Kustwacht1, waarover een separaat BNC-fiche is opgesteld. Hierdoor kunnen de twee agentschappen
complementair werken, bijvoorbeeld door middel van het inzetten van de zogenoemde
Migration Management Support Teams.

Tevens wijzigt het voorstel ook het benoemingsproces voor de plaatsvervangend uitvoerend
directeur van het Agentschap. Dit zorgt voor meer samenhang met de procedure voor
de benoeming van de uitvoerend directeur en is zo beter afgestemd met de beginselen
van de gemeenschappelijke aanpak betreffende gedecentraliseerde agentschappen van
de Europese Unie. In plaats van de uitvoerend directeur zal de Commissie een shortlist
van kandidaten voorleggen aan de Raad van Bestuur van het Agentschap, waarin de lidstaten
zitting hebben. Zodoende wordt de procedure voor de benoeming van de plaatsvervangend
uitvoerend directeur vergelijkbaar met de procedure voor de uitvoerend directeur van
het Agentschap en van andere gedecentraliseerde EU-agentschappen.

b) Impact assessment Commissie

Niet opgesteld.

3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel

a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein

Nederland heeft de oprichting van de rechtsvoorganger van het agentschap, het Europees
Ondersteuningsbureau voor asielzaken (EASO) gesteund. Ook was het kabinet voorstander
van de uitbreiding van het mandaat van EASO tot een volwaardig EU-asielagentschap,
zoals ook in het BNC-fiche behorend bij het oorspronkelijk voorstel is uiteengezet.2 Het kabinet wil snelle, en zorgvuldige, asielprocedures in alle lidstaten. Daarmee
wordt de asielzoeker zo snel mogelijk duidelijkheid gegeven over zijn toekomstperspectief:
hetzij een asielvergunning en integratie indien asielrechtelijke bescherming geboden
dient te worden, hetzij een spoedige terugkeer naar het land van herkomst wanneer
bescherming niet aan de orde is.

b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel

Het kabinet steunt dit voorstel omdat dit het Agentschap de mogelijk biedt meer operationele
en technische steun te verlenen aan lidstaten. Dit kan eraan bijdragen dat asielstelsels
in lidstaten ook bij een toenemende asielinstroom goed blijven functioneren. De voorgestelde
wijzigingen ten aanzien van de operationele en technische bijstand zijn verdergaand
dan de bijstand die onder het huidige mandaat aan lidstaten kan worden geleverd. Het
voorliggende voorstel creëert de juridische grondslag zodat het Agentschap de asielprocedure
vrijwel volledig kan overnemen, bij onevenredige asieldruk of in gecontroleerde centra.
Operationele en technische ondersteuning van het Agentschap in de asiel- en Dublinprocedure
stelt lidstaten met hulp van het Agentschap in staat om deze snelle procedures te
realiseren, waaronder in mogelijke gecontroleerde centra, zoals neergelegd in de ER-conclusies
van 28 juni 2018. De desbetreffende lidstaat blijft eindverantwoordelijk voor het
beslissen op individuele aanvragen.

Het kabinet kan ook de voorstellen steunen met betrekking tot de Dublin-procedure
en de amendementen die zien op de benoeming van de plaatsvervangend Uitvoerend Directeur.

In de toelichting op het voorstel wordt voorts vermeld dat het Agentschap, naast de
lidstaat, ook rechtbanken en tribunalen zou moeten kunnen ondersteunen. Het kabinet
heeft hier enige reserves bij, omdat dit op gespannen voet kan staan met de scheiding
der machten. Bij de onderhandelingen zal het kabinet inzetten op een verduidelijking
over waaruit deze ondersteuning mag bestaan en onder welke voorwaarden deze ondersteuning
verstrekt mag worden.

Het kabinet betreurt dat de Commissie voor dit voorstel geen impact assessment heeft
opgesteld aangezien dit een belangrijk onderdeel is van effectieve wetgeving. Het
kabinet zal dit tijdens de onderhandelingen benadrukken.

c) Eerste inschatting van krachtenveld

Met het voorstel wordt nadere invulling gegeven aan de conclusies van de Europese
Raad van 28 juni 2018. Een aanzienlijk deel van de lidstaten staat (gematigd) positief
tegenover het voorstel. Een aantal lidstaten bepleiten beperktere steun en staan niet
positief tegenover een uitbreiding van de bijstand die het Agentschap kan verstrekken.
Een meerderheid van de lidstaten heeft reserves bij de voorgestelde ondersteuning
van rechtbanken en tribunalen.

4. Beoordeling bevoegdheid, subsidiariteit en proportionaliteit

a) Bevoegdheid

Het oordeel t.a.v. de bevoegdheid voor het voorstel is positief. De Commissie baseert
de bevoegdheid van de EU voor dit voorstel op artikel 78, leden 1 en 2, VWEU. Op grond
van dit artikel is EU is bevoegd een gemeenschappelijk Europees asielbeleid te voeren
als onderdeel van de ruimte van vrijheid veiligheid en recht en via de gewone wetgevingsprocedure
maatregelen vast te stellen voor een gemeenschappelijk Europees asielstelsel. Het
kabinet kan zich vinden in de gekozen rechtsgrondslag.

b) Subsidiariteit

Het oordeel ten aanzien van de subsidiariteit van het voorstel is positief. Het voorstel
stelt het Agentschap in staat bijstand te leveren in geval van grote asieldruk op
lidstaten en in gecontroleerde centra. De voorziene taken van het agentschap kunnen
niet door de lidstaten afzonderlijk worden verwezenlijkt.

c) Proportionaliteit

Het oordeel ten aanzien van de proportionaliteit van het voorstel is positief. Het
is aan de lidstaten zelf om de EU-asielwetgeving op de juiste wijze te implementeren,
ook bij grote asieldruk. Dit voorstel creëert echter de mogelijkheid om lidstaten
bij grote asieldruk verdergaand dan nu mogelijk is, te ondersteunen. De lidstaten
blijven evenwel verantwoordelijk voor het beslissen op individuele asielverzoeken.
Hiermee gaat de voorgestelde verordening niet verder dan noodzakelijk is om de doelstellingen
bereiken.

5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten

a) Consequenties EU-begroting

De gevraagde extra financiële middelen bedragen jaarlijks EUR 55 miljoen voor de periode
2019–2027. De totale financiële middelen komen daarmee op EUR 320,8 miljoen voor de
periode 2019–2020 en EUR 1,25 miljard voor de periode 2021–2027. Nederland is van
mening dat de benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de in de Raad
afgesproken financiële kaders van de EU-begroting 2014–2020 en dat deze moeten passen
bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.

Zoals vastgelegd in de Kamerbrief van 1 juni 2018 over de Kabinetsappreciatie van
het Commissie MFK-voorstel, maken de onderhandelingen over de toekomst van het Agentschap
voor wat betreft de financiële aspecten, integraal onderdeel uit van de onderhandelingen
over het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021–2027. Nederland hecht eraan dat besprekingen
over de toekomst van het EUAA niet vooruitlopen op de integrale besluitvorming betreffende
het MFK. De beleidsmatige inzet van Nederland bij het voorstel zal ondersteunend moeten
zijn aan de Nederlandse inzet in de MFK-onderhandelingen zoals hierboven toegelicht,
te weten een ambitieus gemoderniseerd en financieel houdbaar MFK. Dit vraagt scherpe
keuzes, én bezuinigingen. Om het vertrek van het Verenigd Koninkrijk op te kunnen
vangen en nieuwe prioriteiten te kunnen financieren moeten substantiële bezuinigingen
worden doorgevoerd. Binnen dit kader blijft vanzelfsprekend de ruimte bestaan om op
de inhoud actief in te spelen op het verloop van de onderhandelingen.

b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of decentrale
overheden

Eventuele nationale budgettaire gevolgen worden ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke
departement, conform de regels van de budgetdiscipline. Het is mogelijk dat door de
uitbreiding van de bijstand die het Agentschap de lidstaten in asiel- en Dublinprocedures
kan bieden de asielinterventiepool vaker en/of langduriger zal worden ingezet. De
financiële consequenties van de inzet van Nederlandse deskundigen ten behoeve van
de asielinterventiepool zijn uiteengezet in het BNC-fiche behorend bij het oorspronkelijke
voorstel.

c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger

Niet van toepassing

d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid, decentrale overheden,
bedrijfsleven en burger

Niet van toepassing

e) Gevolgen voor concurrentiekracht

Niet van toepassing

6. Implicaties juridisch

a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of sanctionering beleid
(inclusief toepassing van de lex silencio positivo)

Niet van toepassing, behoudens in het onwaarschijnlijke geval dat het Agentschap de
asielprocedures in Nederland goeddeels zou overnemen.

b) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen, incl. NL-beoordeling daarvan

Niet van toepassing

c) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum
inwerkingtreding (bij verordeningen en besluiten) met commentaar t.a.v. haalbaarheid

De finale verordening treedt in werking op een nog te bepalen datum na publicatie
in het Publicatieblad van de Europese Unie en is vanaf die datum rechtstreeks toepasselijk
in de lidstaten.

d) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling

In het oorspronkelijke voorstel is een evaluatiebepaling opgenomen (artikel 66). Aangegeven
wordt dat niet later dan drie jaar na inwerkingtreding van de verordening een evaluatie
zal worden uitgevoerd. Het kabinet acht een dergelijke bepaling wenselijk.

7. Implicaties voor uitvoering en/of handhaving

a) Uitvoerbaarheid

De voorliggende bepalingen worden uitvoerbaar geacht.

b) Handhaafbaarheid

Niet van toepassing

8. Implicaties voor ontwikkelingslanden

Geen implicaties voor ontwikkelingslanden