Wijziging van de Archiefwet
10 september 2026, wetgeving - Minister Letschert (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) wil ervoor zorgen dat het in bepaalde gevallen makkelijker wordt om archieven te raadplegen. De Kamer debatteert met haar over de wetswijziging, die vooral voortvloeit uit de discussie over een oorlogsarchief.
Letschert verruimt de mogelijkheden om archiefstukken met persoonsgegevens te raadplegen en te gebruiken. In de wet komt te staan dat archieven ook bijzondere en strafrechtelijke gegevens over mensen mogen verwerken. Verder wordt het mogelijk om onder voorwaarden niet-openbare archieven beschikbaar te stellen aan mensen met een persoonlijk belang.
Het wetsvoorstel regelt ook dat openbare archieven met gegevens van nog levende personen onder voorwaarden online worden gepubliceerd. Belangrijk is wel dat de privacy goed wordt beschermd.
CABR
Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) bevat zo'n 485.000 dossiers over mensen die na de Tweede Wereldoorlog zijn onderzocht op samenwerking met de Duitse bezetter. Het archief is belangrijk voor historisch onderzoek en voor nabestaanden, maar dossiers bevatten soms gevoelige persoonsgegevens van levende mensen. De openbaarmaking leidde tot veel discussie.
We moeten voorkomen dat AI-bedrijven de openbaarmaking van archieven zoals het CABR gebruiken om grote hoeveelheden data te verzamelen, vindt Dijk (D66). Ze pleit voor maatregelen om scraping, datamining en grootschalig downloaden te voorkomen.
Reikwijdte
De wetwijziging gaat over uitzonderlijke archieven waarvoor het, vanwege het maatschappelijke belang, gerechtvaardigd is dat ze voor iedereen beschikbaar zijn. Het archieven over oorlog(smisdaden), politiek gedrag onder voormalige totalitaire regimes, genocide of misdaden tegen de menselijkheid. Kan dit in de toekomst ook voor andere onderwerpen gelden, vraagt Mohandis (PRO).
Het is mogelijk om de reikwijdte in de toekomst te verbreden, zegt Letschert. Maar daarvoor is dan wel een nieuwe wetswijziging nodig, met de bijbehorende adviezen van onder andere de Autoriteit Persoonsgegevens.
Adoptie
In het Nationaal Archief bevinden zich veel afstands- en adoptiedossiers. Het is belangrijk dat de informatie hieruit makkelijker toegankelijker wordt voor afstandsmoeders en hun kinderen, vindt Tijmstra (CDA). Zij doet een voorstel om dit te regelen. Dit krijgt steun van Van der Maas (VVD). Volgens hem sluit het goed aan op de motie-Michon-Derkzen c.s. hierover.
De archivaris moet een afweging maken van de belangen bij het openbaar maken van dit soort dossiers, zegt de minister. Het belang van de geadopteerden weegt daarbij zwaar. Maar bijvoorbeeld medische informatie van familieleden die in de dossiers staat, mag op basis van privacyregels niet openbaar worden gemaakt.
De Kamer stemt op 22 september over het wetsvoorstel en de tijdens het debat ingediende moties.
Zie ook:
- Het overzicht van de laatste debatten in het kort
- De geredigeerde woordelijke verslagen van Kamervergaderingen (het stenogram). Deze zijn maximaal vier uur na het uitspreken beschikbaar.
- Kijk debatten terug via Debat Direct