Plenair verslag
Tweede Kamer, 27e vergadering
Donderdag 19 november 2026
-
Begin10:15 uur
-
Sluiting0:00 uur
-
StatusOngecorrigeerd
Opening
Voorzitter: Van Campen
Aanwezig zijn leden der Kamer, te weten:
Mededelingen
Mededelingen
Mededelingen
De voorzitter:
Ik deel aan de Kamer mee dat er geen afmeldingen zijn.
Deze mededeling wordt voor kennisgeving aangenomen.
Landbouw- en Visserijraad d.d. 23-24 november 2026
Landbouw- en Visserijraad d.d. 23-24 november 2026
Aan de orde is het tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad d.d. 23-24 november 2026.
Termijn inbreng
De voorzitter:
Aan de orde is het tweeminutendebat Landbouw- en Visserijraad op 23 en 24 november 2026. Ik heet de minister en de staatssecretaris van harte welkom in vak K. Ik geef het woord aan mevrouw Van der Plas als eerste spreker in dit tweeminutendebat, en dat doet zij natuurlijk namens de BBB. Gaat uw gang.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dank u wel. Ik begin met een motie en die luidt als volgt.
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat vanuit het Meerjarig Financieel Kader (MFK) middelen beschikbaar zijn gesteld voor de verduurzaming van de visserijsector;
overwegende dat vissers met technieken zoals de SumWing en innovatieve visborden hun brandstofverbruik kunnen verlagen;
verzoekt de regering zich actief in te zetten om ook voor de actieve vistuigen SumWing en innovatieve visborden toegang tot MFK-middelen voor verduurzaming te verkrijgen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van der Plas.
Zij krijgt nr. 1855 (21501-32).
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik heb een paar vragen. De staatssecretaris heeft eerder toegezegd om met de visserijorganisaties in gesprek te gaan over de mogelijkheden voor spiegelnetvissers — ja, die bestaan. Hij heeft daarbij geen termijn genoemd. Mijn vraag is of dat gesprek al plaats heeft gevonden.
Dan de herziening van het gemeenschappelijk visserijbeleid. Dat moet nu echt op de Europese agenda komen, want daar wordt al geruime tijd om gevraagd. Een concreet voorstel missen wij nog steeds. Kan de staatssecretaris toezeggen de gerichte herziening van het GVB, het gemeenschappelijk visserijbeleid, nog dit jaar als divers onderwerp te agenderen voor de Landbouw- en Visserijraad en zich in te zetten voor concrete afspraken over het tijdpad, zodat de herziening van het GVB in 2027 daadwerkelijk wordt opgepakt?
Dan heb ik nog iets over schrijffouten. De staatssecretaris beschouwt onze motie over het corrigeren van onbedoelde schrijffouten als uitgevoerd na overleg met de NVWA en de RVO. Wij missen het gesprek met de visserijorganisaties en de vissers zelf. Welke concrete verschrijvingen komen zij in de dagelijkse praktijk tegen en biedt de beschreven werkwijze daarvoor daadwerkelijk een oplossing? Dit is een terugkerende ergernis waarvan wij vinden dat die zorgvuldig moet worden opgepakt.
Dan heb ik nog één laatste vraag, voorzitter. Is de staatssecretaris bereid in gesprek te gaan met de Belgische minister Hilde Crevits om te onderzoeken of Nederland zich kan aansluiten bij het Belgische initiatief van VISTools als alternatief voor de aanlandplicht?
Dat was het.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan mevrouw Kröger namens PRO. Gaat uw gang.
Mevrouw Kröger (PRO):
Dank, voorzitter. Ik heb een motie en een tweetal vragen naar aanleiding van het schriftelijk overleg. Ik begin met de motie.
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de zeehondenpopulatie in de Waddenzee zorgwekkend snel daalt;
overwegende dat UNESCO, mede door deze daling, overweegt om het Waddengebied volgend jaar tot bedreigd werelderfgoed te benoemen na een inspectiemissie;
overwegende dat in 2027 het onderzoeksproject van NWO SIO wordt afgerond met aanbevelingen om de zeehondenpopulatie te beschermen;
verzoekt de regering om tijdig vóór de inspectiemissie van UNESCO te informeren hoe de daling van de zeehondenpopulatie in en de Waddenzee tegen kan worden gegaan,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kröger en Bromet.
Zij krijgt nr. 1856 (21501-32).
We doen twee interrupties. Mevrouw Van der Plas.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
We hebben te maken met natuur. In de natuur heb je beesten die worden gegeten en je hebt beesten die eten. In het rapport staat heel duidelijk dat de verwachting al was dat het natuurlijke systeem ervoor zorgt dat een andere soort de groei indamt.
De voorzitter:
Komt u tot een vraag.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
We hebben het dan bijvoorbeeld over de grijze zeehonden, die zijn waargenomen en die op gewone zeehonden en bruinvissen jagen. Die eten ze op. Mijn vraag is: heeft mevrouw Kröger het rapport gelezen?
Mevrouw Kröger (PRO):
Zoals u wellicht weet, is mijn collega, mevrouw Bromet, woordvoerder op natuur. Zij dient deze motie mede met mij in. Zij heeft het schriftelijk overleg namens ons gevoerd. Volgens mij is de kern dat het niet goed gaat met de Wadden. Ik heb eerder veel debatten gedaan over de Wadden, toen het ging over de onzalige plannen om daar aan gaswinning te doen, de plannen voor zoutwinning. Er gaat veel mis in de Wadden. UNESCO slaat al langer alarm. Nu is het echt het uur U. Het gaat ook over de zeehondenpopulatie. Er ligt een wetenschappelijke studie. Wij willen graag van de minister horen welke actie hij daarop gaat ondernemen.
De voorzitter:
Tot slot.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Dan is mijn vraag: heeft mevrouw Bromet het rapport wel gelezen? Want het is volstrekt normaal dat in de natuur, zeker als populaties groeien en er een soort bij komt … Zeehondjes zijn geen aardige diertjes. Die eten gewoon vis en die eten elkaar.
Mevrouw Kröger (PRO):
Maar …
De voorzitter:
Hohoho, mevrouw Van der Plas is aan het woord.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik stoor me er een beetje aan dat het helemaal wordt opgeblazen. Dan wordt gelijk gesuggereerd dat het niet goed gaat met de Wadden en wordt er gevraagd wat er moet gebeuren. Maar ik zou mevrouw Kröger en mevrouw Bromet ook aanraden om het rapport gewoon goed te lezen. Vragen staat vrij, helemaal prima, maar laten we nou niet paniek gaan zaaien.
Mevrouw Kröger (PRO):
Volgens mij is PRO een partij die altijd zeer veel waarde hecht aan wetenschappelijk onderzoek en alle basis van beleid. Daar hoeft mevrouw Van der Plas zich geen enkele zorgen over te maken. De kern is hier dat de Wadden ons meest kwetsbare en ons belangrijkste, unieke natuurgebied is. De Wadden staan keihard onder druk. Daar worden we al jaren door UNESCO voor gewaarschuwd. En mevrouw Van der Plas doet hier alsof de natuur onder geen enkele dreiging staat in de Wadden. Dat is niet de realiteit. Er is een diersoort waar het nu slecht mee gaat en wij vragen de minister hoe hij daar actie op gaat ondernemen.
De voorzitter:
Dank u wel. Het woord is aan de heer Stöteler namens de PVV.
Mevrouw Kröger (PRO):
Nou, voorzitter, ik heb nog een inbreng.
De voorzitter:
O, gaat uw gang. Ik was te snel.
Mevrouw Kröger (PRO):
Dit was slechts de motie.
De voorzitter:
Gaat uw gang.
Mevrouw Kröger (PRO):
Ik heb nog inbreng op een heel ander punt, namelijk de rivierkreeften. De populatie loopt echt uit de hand. We hebben begrepen dat de staatssecretaris daar stappen op zet. Dat is natuurlijk in principe heel goed, maar vanuit onze waterschappen hoor ik vooral dat er meer nodig is dan de algemene maatregel van bestuur die met de Kamer is gedeeld. Daarom zou ik bij dezen graag twee toezeggingen vragen. Is de staatssecretaris bereid om in het eerstvolgende overleg met Unie van Waterschappen over de rivierkreeften twee dingen te bespreken, namelijk het schrappen van de exotische schaaldieren van de Unielijst — die staan in bijlage 1 van de Uitvoeringsregeling visserij — zodat natuurbeheerders meer opties krijgen om de kreeften te vangen, en ten tweede over de aanpassing van de Vrijstellingsregeling bevissing Chinese wolhandkrab en uitheemse kreeftsoorten, zodat het verkopen van deze dieren alleen nog is toegestaan voor beroepsvissers en vishandelaren?
Tot zover. Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Kröger. Dan is nu wel het woord aan Stöteler namens de PVV.
De heer Stöteler (PVV):
Voorzitter, dank u wel. De invallers van vandaag zijn het met elkaar eens. Ik heb één motie.
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de beroepsvisserij een onmisbare rol kan spelen bij het op grote schaal uitdunnen van de populaties uitheemse rivierkreeften;
constaterende dat verzoeken vanuit de consultatie om de visserijvoorwaarden in de Uitvoeringsregeling visserij voor de beroepsvisserij te versoepelen door de staatssecretaris zijn afgewezen;
verzoekt het kabinet in aanloop naar de Landbouw- en Visserijraad de voorwaarden voor beroepsvissers alsnog te versoepelen en flexibeler te maken, zodat het voor hen aantrekkelijker wordt om vol in te zetten op het wegvangen van invasieve rivierkreeften,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Stöteler en Chris Jansen.
Zij krijgt nr. 1857 (21501-32).
De heer Stöteler (PVV):
Ik dank u wel.
De voorzitter:
Kan de minister of staatssecretaris meteen overgaan tot beantwoording? Vijf minuutjes. Ik schors vijf minuten.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering. Het woord is aan de minister.
Termijn antwoord
Minister Van Essen:
Voorzitter. Misschien ter introductie: de vorige keer heeft de staatssecretaris bij dit debat over de Landbouw- en Visserijraad ook aangegeven dat moties en vragen van u regelmatig weinig tot niets te maken hebben met de agenda van de Landbouw- en Visserijraad. Wij doen nogmaals een beroep op u om daaraan te denken.
De voorzitter:
Nou, het staat de leden vrij om de regering met boodschappen richting de Raad op pad te sturen, excellentie. Ik wijs u daar toch eventjes op.
Minister Van Essen:
Zeker, voorzitter. "Wij doen een beroep op u om ergens aan te denken" is volgens mij een hele lichte formulering van de zijde van het kabinet.
De voorzitter:
Maar het staat de leden vrij om ieder onderwerp te agenderen, alsook daar antwoord op te verwachten van de zijde van uw departement.
Minister Van Essen:
Waarvan akte. Dan antwoorden wij met plezier, zeker over rivierkreeften.
De voorzitter:
Gaat uw gang.
Minister Van Essen:
Dan sta ik hier om een motie van PRO van een oordeel te voorzien. Die gaat over de zeehonden. Ik zou die graag oordeel Kamer willen geven, want ook wij hebben zorgen over de dalende populatie zeehonden in de Waddenzee. Het enige is dat de oorzaak van die daling voor ons nog niet bekend is. Er zijn meerdere theorieën. Ik hoorde uw Kamerleden net ook al wat wisselen daarover. Denk aan concurrentie met andere dieren, verstoringen en het bereiken van de draagkracht van het ecosysteem. We hebben daar dus ook een adviesaanvraag over uitstaan. Meer onderzoek is noodzakelijk om die oorzaken te achterhalen. Ik zeg ook toe dat ik de Kamer tijdig voor het bezoek van de inspectiemissie van UNESCO informeer over de daling van de zeehondenpopulatie, de oorzaak daarvan en de mogelijke acties. Daarmee krijgt die oordeel Kamer.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 1856: oordeel Kamer. Dank u wel. De staatssecretaris.
Staatssecretaris Erkens:
Voorzitter. Ik begin met de moties. De motie op stuk nr. 1855, over het MFK, de verduurzaming en welke vistuigen we daarin opnemen, van het lid Van der Plas is nog ontijdig. De onderhandelingen over het MFK zijn op dit moment nog niet afgerond, dus wij kunnen nog niet vooruitlopen op die invulling. Zodra een akkoord bereikt is, zal ik bezien hoe dit het beste kan worden ingezet om bij te dragen aan een toekomstbestendige visserij. Ik kan daarbij wel toezeggen dat ik de sector zal betrekken bij de invulling van het hoofdstuk visserij in het nieuwe fonds, het NRPP. Daarbij zouden dus ook deze onderwerpen kunnen langskomen. Alleen, het is te vroeg om dit op die Europese tafel neer te leggen, vandaar: ontijdig.
De voorzitter:
Kunt u daar een tijdsaanduiding bij geven?
Staatssecretaris Erkens:
Laten we zeggen: kwartaal 1.
De voorzitter:
Is mevrouw Van der Plas bereid om de motie aan te houden?
Staatssecretaris Erkens:
Ik zou nog bij het Kamerlid op de lijn kunnen komen over de exacte tijdslijn daarvan.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik ben bereid om de motie aan te houden, maar ik wil nog wel wat druk op de staatssecretaris zetten om zich hier echt wel actief voor in te zetten.
Staatssecretaris Erkens:
Ja, dat zal ik doen. Ik kom dan nog op de lijn over de exacte tijdslijn.
De voorzitter:
Op verzoek van mevrouw Van der Plas stel ik voor haar motie (21501-32, nr. 1855) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
De motie op stuk nr. 1857.
Staatssecretaris Erkens:
De motie op stuk nr. 1857, over rivierkreeften. We zoeken als kabinet al naar alle mogelijkheden om meer rivierkreeften weg te vangen. Er zitten wel een aantal haken en ogen aan, waardoor het soms complex is. Denk aan het voorkomen dat je de hele sloot leegvist. Het moet dus selectief gebeuren. Als ik de motie zo mag interpreteren dat ik ga onderzoeken welke ruimte ik kan geven aan de vissers, kan ik die oordeel Kamer geven. Maar ik heb daarbij wel echt specifiek de vraag om te bezien wat die ruimte is en ik zal uw Kamer daarover informeren. Die bereidheid is er dus.
De voorzitter:
Ik kijk of dat mag van de heer Stöteler.
De heer Stöteler (PVV):
Ja, dat is goed. Wanneer komt de staatssecretaris daarop terug?
Staatssecretaris Erkens:
Kwartaal 1.
De voorzitter:
Dan wordt de motie op stuk nr. 1857 met deze interpretatie aan het oordeel van de Kamer gelaten.
Staatssecretaris Erkens:
Dan nog een aantal vragen van de BBB. Het ging over spiegelnetvissers. Ik heb daarbij eerder geen termijn benoemd. Ik betrek dit bij de reguliere overleggen met de sectorvertegenwoordigers. Dat gesprek zal dus dit jaar nog plaatsvinden.
Voorzitter. Dan de tweede vraag van het lid Van der Plas, over de herziening van het GVB. Ik deel de frustratie op dat vlak. In de aankomende Raad zal ik weer het belang van de herziening van het GVB bepleiten, net zoals ik deze zomer ook gedaan heb in een brief aan Commissaris Kadis. Vorig jaar heeft Nederland ook een AOB-punt ingebracht over het belang van de herziening. Ik zie dus niet per se het belang ervan om nog een diversenpunt in te dienen, omdat dat de vorige keer ook geen effect heeft gehad. Ik kan wel toezeggen dat ik me blijf inzetten voor een herziening van het GVB, maar de route zal dan niet via een diversenpunt zijn. In mijn bilaterale gesprekken met andere landen zullen we kijken naar de meest effectieve oplossing, want we willen hier hetzelfde.
Voorzitter. Dan de derde vraag: kan de staatssecretaris toezeggen met de vissersbonden in gesprek te gaan over de onbewuste schrijffouten? Ik heb eerder aangegeven dat ik het van groot belang vind dat de handhaving oog heeft voor de menselijke maat daarbinnen. Daarom pakken we op dit moment alle ruimte die Europese wet- en regelgeving ons op dit moment al biedt. Tegelijkertijd zetten we ons ervoor in om administratieve lasten te verminderen en Europese wetgeving uitvoerbaar te houden. Binnen de kaders gaf ik inderdaad uitvoering aan de motie; dat heb ik eerder gezegd. Ik ben wel bereid om samen met de visserijsector en de ontwikkelaar van de logboeken in gesprek te gaan over welke praktische en technische oplossingen mogelijk zijn om dit verder te voorkomen. Maar ik pak al alle juridische ruimte die er is.
Voorzitter. Nog twee vragen en dan zijn we erdoorheen. Er werd gevraagd of ik bereid ben om in gesprek te gaan met de Vlaamse minister Hilde Crevits over het Belgische initiatief van VISTools als alternatief voor de aanlandplicht. Het is op dit moment nog geen alternatief, omdat ze nog alle data hiervoor aan het verzamelen zijn. VISTools' verzameldata kunnen vissers gebruiken voor hun bedrijfsvoering en kunnen door de wetenschap geanalyseerd worden ten behoeve van visserijonderzoek. Ik ben zeker bereid om in gesprek te gaan met de Vlaamse minister over de mogelijkheden die dit kan bieden en om in gezamenlijkheid te bezien hoe de Belgische inspanningen zich verhouden tot mijn inzet om tot een alternatief voor de aanlandplicht te komen.
Voorzitter. Dan de laatste vraag: is de minister bereid om met de Unie van Waterschappen te spreken? Dat ging om de aanpassing van de vrijstellingsregeling voor de Chinese wolhandkrab. Het grote voordeel is dat het al voorbehouden is aan beroepsvissers en dat het al geregeld is. Dat is dus een makkelijke toezegging, want dat is al zo.
De voorzitter:
Ik dank de staatssecretaris voor de beantwoording. O, mevrouw Kröger nog.
Mevrouw Kröger (PRO):
Ik had ook gevraagd om te spreken over het schrappen van de exotische schaaldieren van de Unielijst zodat natuurbeheerders meer optie krijgen om de kreeften te vangen.
Staatssecretaris Erkens:
Het antwoord op die vraag heb ik niet bij me, maar die heeft u inderdaad gesteld. Ik kan toezeggen dat ik bereid ben om daarnaar te kijken. Ik neem de optie die u noemt mee, net als de motie van de heer Stöteler over onderzoeken welke ruimte ik meer kan bieden voor het wegvangen van rivierkreeften.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Mag ik een informatieverzoek doen aan de staatssecretaris voor het debat over de LVVN-begroting?
De voorzitter:
Altijd.
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Mooi. Er zijn problemen met personeel bij de NVWA. Er is een personeelstekort in de slachterijen. Dat geeft grote problemen. Varkens kunnen vaak niet geleverd worden, omdat er een personeelstekort is voor de keuringen. Daardoor raken de stallen overvol. Dat is niet goed voor het dierenwelzijn en ook niet voor de diergezondheid.
De voorzitter:
Uw verzoek?
Mevrouw Van der Plas (BBB):
Ik zou graag een reactie van de staatssecretaris daarop willen hebben. Wat is nu precies de stand van zaken? Wat gebeurt er? Hoe gaat dat verder? Die reactie wil ik graag voor het debat over de LVVN-begroting, zodat we hem dan verder daarop kunnen bevragen.
De voorzitter:
Dat verzoek geleiden wij formeel door naar het kabinet. Ik dank de staatssecretaris en de minister voor hun aanwezigheid bij dit tweeminutendebat.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik schors tot circa 10.40 uur. Dan beginnen we met de behandeling van de begroting van Justitie en Veiligheid. De vergadering is kort geschorst.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Begroting Justitie en Veiligheid 2027
Begroting Justitie en Veiligheid 2027
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Justitie en Veiligheid (VI) voor het jaar 2027 (37020-VI).
Termijn inbreng
De voorzitter:
Ik heropen de vergadering. Aan de orde is de behandeling van de begroting van Justitie en Veiligheid. We behandelen de eerste termijn van de zijde van de Kamer. Dat betekent dat vandaag de leden met elkaar in debat gaan. Dat debat was oorspronkelijk op een ander moment deze week gepland, maar daar kwam iets tussen, zeg ik maar eventjes huiselijk. Vandaag is het woord dus aan de leden.
Ik heet de minister en de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van harte welkom. U kent de spelregels: we spreken via de voorzitter en houden de interrupties kort en bondig. Als u in de eerste termijn over uw spreektijd heen gaat, wordt die tijd afgetrokken van de tijd in uw tweede termijn. Interrupties zijn kort en bondig. Had ik dat al gezegd? Volgens mij wel.
Het woord is aan mevrouw Mutluer. O nee, ik zie de heer Sneller nog staan. Gaat uw gang.
De heer Sneller (D66):
Een heel kort punt van orde. Ik had een sprekerslijst waar de fractie van Forum voor Democratie ook nog op stond. Het is uiteraard hun goed recht om hiervan af te zien en niet te komen. Maar ik zou het fijn vinden als we een schriftelijke reactie kunnen krijgen van de minister van Justitie op de documentaire van Zembla die we allemaal gisteravond hebben gezien, ook gezien het late moment van de beantwoording van de bewindspersonen.
De voorzitter:
Dat beschouw ik als een informatieverzoek en geleid ik door naar het kabinet.
Mevrouw Mutluer (PRO):
Dit verzoek steun ik, met dien verstande dat ik wil dat de minister ook nog ingaat op de mogelijkheden voor opsporing en vervolging in de brief die hij met ons gaat delen.
De voorzitter:
Dat geleiden wij eveneens door naar het kabinet.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Het woord is aan mevrouw Mutluer, als eerste spreker van de zijde van de Kamer. Zij spreekt namens de fractie van PRO.
Mevrouw Mutluer (PRO):
Dank u wel, voorzitter. Voordat ik begin met mijn bijdrage, wil ik alle mannen een hele fijne Internationale Mannendag wensen. Het lijkt mij het ideale moment om het te hebben over vrouwen!
Maar voordat ik dat ga doen, merk ik op dat er in ieder geval één bewindspersoon is die niet hoeft te klagen over zijn begroting: minister Van Weel. Die krijgt namelijk 95 miljoen euro extra in de schoot geworpen. Of, zoals hij het zelf zou zeggen: het wordt me opgedrongen. Ik zou bijna medelijden krijgen, maar er zijn ook ministers die het met minder moeten doen.
Voorzitter. Laat er geen misverstand over bestaan: ik gun onze veiligheid de extra miljoenen. Maar de politieke koehandel die daaraan voorafging, doet wel de wenkbrauwen fronsen. Terwijl er plotseling 95 miljoen euro extra beschikbaar komt, kampen andere onderdelen van onze veiligheidsketen nog altijd met tekorten of dreigende bezuinigingen. Denk aan een organisatie als Offlimits, die werk maakt van seksueel misbruik, online en offline, en moet vechten voor een structurele financiering, maar ook aan gemeenten, die hun geld voor criminaliteitspreventie dreigen te verliezen. Ik wijs ook op de burgemeesters en de politie, die er blijkbaar in de ene hand wat bij krijgen, maar door de loon- en prijsbijstellingen met de andere hand weer iets moeten teruggeven. Zelf noemen ze het een sigaar uit eigen doos. Hoe zit dat, minister? Dat wil ik wel van hem weten.
Voorzitter. Een begroting is altijd gebaseerd op politieke keuzes en prioriteiten. Dat realiseer ik mij maar al te goed. Mijn prioriteit vanuit PRO kent u: de mensen die onze bescherming het hardst nodig hebben, de slachtoffers. Ik wil dan ook beginnen met de slachtoffers van intieme terreur. Het afgelopen jaar zijn er, mede dankzij deze Kamer, belangrijke stappen gezet als het gaat om slachtoffers van intieme terreur. Er komt een wet om psychisch geweld en dwingende controle strafbaar te stellen. Daarin wordt femicide ook als strafverzwarende omstandigheid gezien, zoals mevrouw Coenradie en ik heel graag willen. Er is sinds kort ook een Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld. Dat is mooi. Maar is het genoeg om het tij te keren? Want wat is nou haar opdracht? Niemand weet het; zij zelf ook niet.
Het probleem is in mijn beleving vrij helder: versnippering alom. We hebben te maken met losse projecten en tijdelijke financiering. Ook is hulp afhankelijk van je postcode. Maar geweld tegen vrouwen is een structureel probleem dat om een structurele aanpak vraagt. Ik vraag de minister hoe die schamele 10 miljoen hiervoor wordt besteed. Gebeurt dat gefaseerd? Wat kan de coördinator überhaupt doen met 2,5 fte? Door de beperkte ondersteuning, de onduidelijke opdracht en een onduidelijk mandaat dreigt dit een symbolische functie te worden. Het moet anders en het kan anders, zoals we in Spanje hebben gezien, waar de aanpak van geweld tegen vrouwen stevig verankerd is, met gespecialiseerde agenten, gespecialiseerde rechtbanken, serieuze middelen en als belangrijkste een nationaal pact waarin politiek, politie, justitie, zorg, onderwijs en maatschappelijke organisaties zich hebben verbonden aan honderden concrete maatregelen. Dat is ook de ambitie die ik voor Nederland heb. Mijn vraag is wanneer het kabinet hiertoe het voortouw neemt. Het beschermen van vrouwen doe je namelijk niet met mooie woorden.
Wat doen we vervolgens in de tussentijd voor vrouwen die jarenlang worden bedreigd en mishandeld maar niet naar de politie of Veilig Thuis durven te stappen en die geen strafzaak tegen de dader willen of kunnen beginnen maar wel bescherming nodig hebben? Ik wijs de minister in dat kader op de aanpak van Suriname. Daar kunnen slachtoffers van huiselijk geweld namelijk zonder advocaat en zonder strafrechtelijke veroordeling bij de civiele rechter een beschermingsbevel aanvragen waarin in één keer een uithuisplaatsing en een contact- dan wel een gebiedsverbod voor de duur van maximaal drie jaar worden uitgesproken. Als je dat overtreedt, ben je strafbaar. Wij zeggen al jaren: niet de vrouw moet met haar kinderen naar een opvanghuis vluchten, maar de pleger moet het huis uit. Waarom zorgen we niet dat slachtoffers in Nederland op een vergelijkbare manier sneller en langduriger kunnen worden beschermd? Dat is de vraag die ik graag beantwoord wil hebben.
Voorzitter. Uiteindelijk begint bescherming bij het herkennen van de rode vlaggen. Zo is niet-fatale verwurging een van de ernstigste rode vlaggen voor femicide. Vrouwen die door hun partner worden gewurgd, lopen een zeven keer groter risico om later te worden gedood. Het verraderlijke is dat er vaak aan de buitenkant nauwelijks iets te zien is terwijl er inwendig ernstig letsel kan zijn. In drie regio's loopt een pilot, maar ook weer tijdelijk. Dat zou je, ook volgens het OM, moeten uitrollen, maar daar is geen geld voor.
Tot slot de kinderen, die in een toxische omgeving opgroeien. Ik zei al dat in Engeland deze kinderen, ook al worden ze niet geslagen, als slachtoffers met rechten worden erkend. Het OM heeft dat stilletjes uit de aanwijzing geschrapt. Ik wil van de staatssecretaris en de minister weten waarom dat gedaan is. Wat is daarvoor de reden? Ik stel die vraag niet voor niets. We weten namelijk inmiddels uit onderzoek dat kinderen die in een gewelddadige omgeving opgroeien een groter risico lopen om later zelf met geweld of criminaliteit in aanraking te komen, zeker wanneer ook armoede en een onveilige leefomgeving een rol spelen. Ik ben daarom blij met Preventie met Gezag. Dat is een belangrijke investering in jongeren in kwetsbare wijken, maar we weten allemaal dat preventie iets van de lange adem is. Dan helpt het niet als twintig gemeenten die tijdelijk financiering ontvangen, die middelen medio 2027 dreigen te verliezen door de taakstelling. Waarom laat deze minister deze twintig gemeenten, en daarmee jongeren, in de steek? Uiteindelijk wil hij ook dat die jongeren niet opgroeien tot de volgende Taghi of Bolle Jos, waar hij op dit moment zijn handen vol aan heeft.
Voorzitter. Deze begroting gaat over politieke prioriteiten. Ik zie te weinig terug voor de groep slachtoffers waar ik mij heel erg voor wil blijven inzetten. Ik verwachtte meer daaromtrent.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Een interruptie van de heer Mathlouti. Interrupties gaan in maximaal drieën — het mag ook minder — en houd het graag kort en bondig. Gaat uw gang.
De heer Mathlouti (D66):
Dank. Het was volgens mij een vlammend betoog van collega Mutluer, zeker als het gaat over het opgroeien in armoede of in een wijk waar heel veel uitdagingen zijn. Zij raakte daarbij aan het programma Preventie met Gezag en refereerde aan het korten van een aantal gemeenten. Ze linkte dat ook aan de taakstelling. Kan mevrouw Mutluer daar iets meer over zeggen?
Mevrouw Mutluer (PRO):
Daar kan ik zeker iets meer over vertellen. Het gaat namelijk om een kasschuif. Ik pak hem er even bij. Mijn collega Mathlouti heeft namelijk ook de begroting gelezen. Er is een taakstelling. Dat weten we. Alle ministeries hebben een taakstelling. Bij JenV wordt onder andere de politie daarvan uitgesloten, maar het raakt wel andere delen binnen de begroting, waaronder Preventie met Gezag. We weten dat twintig gemeenten tijdelijk geld ontvangen. Er staat gewoon in de begroting dat die middelen medio 2027 dus niet meer naar de gemeenten gaan, terwijl zij nu jongerenwerkers in dienst hebben, dat graag willen voortzetten en jongeren uit de criminaliteit willen halen. Dat vind ik best wel kwalijk. Je zou dit soort middelen juist structureel moeten maken.
De heer Mathlouti (D66):
Ik sta, denk ik, aan dezelfde zijde als mevrouw Mutluer als het aankomt op preventie. We moeten inzetten op preventie en daarvoor natuurlijk ook middelen beschikbaar stellen. We hebben dit interruptiedebatje een paar weken geleden ook gehad bij, ik meen, het commissiedebat Georganiseerde misdaad. Toen hebben we het er ook over gehad dat die middelen moeten werken. Hoe reflecteert mevrouw Mutluer op het beschikbaar stellen van geld voor preventie en de effectiviteit daarvan?
De voorzitter:
Mevrouw Mat … Nee, mevrouw Mutluer.
Mevrouw Mutluer (PRO):
Nee, ik ben nog geen mevrouw Mathlouti.
De voorzitter:
Wie weet waar deze dag toe leidt.
Mevrouw Mutluer (PRO):
You never know, you never know.
De voorzitter:
Dat weet je nooit in de politiek.
Mevrouw Mutluer (PRO):
Ik vind dat best ernstig. We weten allemaal dat preventie iets van de lange adem is en dat je pas over enkele jaren de effectiviteit van een aantal maatregelen kunt meten. Aan de andere kant heb ik ook gemeenten gesproken die al wel met hele stevige, bewezen effectieve maatregelen aan het werk zijn. Ik heb eerder ook in menig commissiedebat gepleit voor het landelijk uitrollen van dat soort hele effectieve maatregelen, zoals "Jij bepaalt". Volgens mij heet dat programma zo. Of is het "Jij bepaalt wie je bent"? Nou ja, u snapt wel wat ik bedoel. Dat kan. Aan de andere kant moet je wel ook die twintig wat kleinere gemeenten de ruimte geven om die jeugdigen, die de verleiding van de criminaliteit niet kunnen weerstaan, weer gewoon terug de schoolbanken, terug de samenleving, in te helpen. Daar heb je middelen voor nodig. Daar heb je die jongerenwerkers voor nodig. Het is natuurlijk te zot voor woorden dat je dus niet investeert in preventie, maar straks wel miljoenen besteedt aan criminelen, die het dit land natuurlijk heel erg lastig maken.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Mathlouti (D66):
Ik ben het helemaal eens met dit verhaal van mevrouw Mutluer, maar het complete verhaal is natuurlijk breder. Ik ben het namelijk helemaal met u eens dat we moeten blijven inzetten op maatregelen en interventies, die heel effectief zijn en die ook bewezen effectief zijn. Bij een aantal moeten we natuurlijk ook geduld hebben en moeten we een lange adem hebben, omdat het effect daarvan pas op de lange termijn zichtbaar is. Bent u het wel met mij eens dat we ook kritisch moeten zijn op de projecten — die zien we ook — die eigenlijk helemaal niet zo effectief zijn en waarvan verschillende experts ook zeggen dat het eigenlijk weggegooid geld is?
Mevrouw Mutluer (PRO):
Het wordt gemonitord. Denk aan Preventie met Gezag. Hoe gemeenten daaraan invulling geven, wordt gewoon gemonitord, bij mijn weten, door professoren. Aan de andere kant hoop ik niet dat D66 nu zegt: o, het is niet bewezen effectief, dus dan is het terecht dat deze twintig gemeenten gekort worden op hun Preventie met Gezaggelden. Dat zou ik namelijk een hele kwalijke zaak vinden. Hij zei namelijk net: ik sta naast u. Dan verwacht ik ook dat mijn collega van D66 straks ook met voorstellen komt om niet die middelen uit die Preventie met Gezaggelden te gebruiken als dekking, maar juist middelen toe te voegen, zodat gemeenten daadwerkelijk iets kunnen doen voor deze jongeren.
Mevrouw Straatman (CDA):
Een ander punt. Ik heb bewust even gewacht op het einde van het betoog van mevrouw Mutluer. We begonnen zojuist het debat met de documentaire die we gisteren volgens mij allemaal met ontluistering hebben bekeken. De meest afschuwelijke beelden en symbolen zagen we daarin voorbijkomen. Ik zou het Openbaar Ministerie willen vragen daar vooral naar te kijken, en dat zal het vast ook wel doen. Tegelijkertijd constateer ik dat we in het straatbeeld wel meer symbolen zien van terroristische organisaties en van extremisme, waarvan ik ook heel graag zou willen dat die zo snel mogelijk uit het straatbeeld verdwijnen.
De voorzitter:
Uw vraag.
Mevrouw Straatman (CDA):
Ik kom tot mijn vraag, voorzitter. Het gaat om de "Hup Hamas"-bordjes en de ISIS-vlaggen. Het verbaast mij dat mevrouw Mutluer, dat PRO, ervoor kiest om die beelden en symbolen niet uit het straatbeeld te verwijderen. Waarom kiest mevrouw Mutluer ervoor om juist de "Hup Hamas"-beelden en de ISIS-vlaggen niet uit het straatbeeld te laten verdwijnen?
Mevrouw Mutluer (PRO):
Ik weet niet hoe mijn collega van het CDA aan deze beweringen komt. Ik vind het walgelijk dat er op 7 oktober allemaal pamfletten op straat komen met "Hup Hamas" erop. Ik vind dat walgelijk en onrespectvol. We hebben hier meerdere discussies gehad waarin werd gezegd: de burgemeester moet ontslagen worden, want die treedt niet op! Uiteindelijk hebben meerdere collega's hier gezegd dat je naar de wet moet kijken. Wat kan en wat kan niet? De Wet strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme komt eraan. Daar gaan we heel kritisch naar kijken. We zullen dan vast ook een debat hierover voeren, maar u, zeg ik via de voorzitter richting mijn collega van het CDA, moet niet doen alsof ik dat allemaal goed zou vinden. Burgemeesters zijn verantwoordelijk voor de openbare orde en voor demonstraties. Zij zijn verantwoordelijk binnen de kaders van de wet, die verschillende wijzen toekent om te handelen bij dit soort walgelijke vertoningen. Punt.
Mevrouw Straatman (CDA):
We moeten het debat wel zuiver voeren. We moeten de burgemeesters helpen om de wet aan te passen zodat ze ook kunnen ingrijpen. We weten dat het nu juridisch ontzettend ingewikkeld is om strafrechtelijk in te grijpen als iemand met een Hamasbordje bij een demonstratie verschijnt of als iemand met een ISIS-vlag wappert. Het Openbaar Ministerie zegt: kom alsjeblieft met de Wet strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme. Mevrouw Mutluer deelt met mij de afschuw over dit soort beelden in het straatbeeld. Kan ik daaruit afleiden dat zij heel welwillend naar dit wetsvoorstel gaat kijken?
Mevrouw Mutluer (PRO):
Ik zal niet onder stoelen of banken schuiven dat wij hier uiteraard iets mee willen doen, maar dat betekent niet dat wij blindelings voor een wet gaan stemmen. De vrijheid van meningsuiting wordt in sommige gevallen namelijk ook beperkt. Wij gaan op een constructieve wijze naar de Wet strafbaarstelling verheerlijken van terrorisme kijken, die overigens geen onderdeel is van deze begroting. Ik wil graag de laatste versie van dat wetsvoorstel zien. Er zijn 15.000 reacties geweest op dat wetsvoorstel. Dat vind ik nogal wat. Wij gaan met open vizier naar het wetsvoorstel kijken, met de kritische kanttekeningen die zijn geplaatst, zonder daarbij uit het oog te verliezen wat dit soort uitingen doet met mensen. Meer dan dat kan ik nu niet zeggen, want ik heb die hele wet niet eens gezien.
De voorzitter:
Tot slot.
Mevrouw Straatman (CDA):
Het is niet en-en. Mevrouw Mutluer deelt de afschuw, maar nu ik een hele concrete vraag stel over het wetsvoorstel krabbelt ze toch terug en heeft ze wat bedenkingen. We weten allemaal dat er al jaren over dat wetsvoorstel wordt gesproken, dus het kan niet zo zijn dat mevrouw Mutluer helemaal niet weet wat daarin staat. Wij treden heel veel samen op als het gaat om het verwijderen van onlinebeelden van radicalisering. Laten we dan ook samen optrekken om de fysieke uitingen van terrorisme en extremisme uit het straatbeeld te verwijderen. Mijn concrete laatste vraag is: wat zou mevrouw Mutluer willen doen om dit soort beelden van terroristische organisaties en symbolen van extremisme uit het straatbeeld te verwijderen? Wat stelt zij voor?
Mevrouw Mutluer (PRO):
Nogmaals, volgens mij hebben we het hier over de begroting. Het is geen geheim dat wij op een kritische wijze zullen kijken naar dit wetsvoorstel. Er is net een schriftelijke ronde geweest. Wij hebben onze vragen voorgelegd aan de minister. Ik wacht die antwoorden af. Op basis daarvan gaan we besluiten of we voor de wet gaan stemmen of dat we met amendementen en voorstellen gaan komen om het anders te doen, maar ik ga daar bij deze begrotingsbehandeling niet op vooruitlopen. Dat vind ik gewoon niet gepast. Het staat buiten kijf dat wij kritisch zijn.
De heer Diederik van Dijk (SGP):
Ik wil even terugkeren naar de hoofdmoot van de bijdrage van mevrouw Mutluer: haar bekende inzet als het gaat om het strijden tegen intieme terreur, geweld tegen vrouwen, femicide et cetera. De SGP-fractie steunt dat voor honderd procent. Vrouwen verdienen alle respect, liefde et cetera. Juist omdat mevrouw Mutluer er zo veel woorden aan wijdde, wil ik er een vraag over stellen. Het woord "mannenmishandeling" kwam niet terug in dat hele verhaal. Ik stel die vraag altijd met enige schroom, terwijl we weten dat mannen net zo vaak slachtoffer zijn van huiselijk geweld. Het zijn er 80.000 per jaar. Kan mevrouw Mutluer daarop reflecteren? Is er dan toch sprake van een blinde vlek, misschien niet bij mevrouw Mutluer, maar wel wat betreft de aanpak ervan?
Mevrouw Mutluer (PRO):
Ik begon mijn bijdrage heel bewust met felicitaties in verband met Internationale Mannendag. Nee, er is geen blinde vlek. Ik ben me er terdege van bewust dat bij femicide 60% van de vrouwen die vermoord worden, vermoord wordt door een partner of ex-partner. Bij de mannen is dat 4%. Het gebeurt. 1,3 miljoen mensen hebben met huiselijk geweld te maken. Daarvan is, denk ik, niet net zo veel man, maar wel een deel. Ik was voornemens om met collega Van Dijk naar een mannenopvang te gaan. Ik zie namelijk dat het gesprek over femicide en intieme terreur gelukkig ook mannen heeft doen realiseren: als het mij overkomt, ga ik er wat van zeggen en opstaan. Er rust namelijk een enorm taboe op het onderwerp. In dat opzicht trek ik graag met collega Diederik van Dijk op. Maar dat laat onverlet ... U kent mijn prioriteiten, meneer Van Dijk. Ik ben een feminist. Ik zal altijd blijven opkomen voor vrouwen die slachtoffer worden van geweld achter de voordeur en op straat.
De heer Diederik van Dijk (SGP):
Met dat laatste ben ik het natuurlijk honderd procent eens. Ik ben bepaald geen feminist, maar ik wil mij ook voor honderd procent inzetten voor de veiligheid van vrouwen. Ergens zou ik er dus juist vandaan willen blijven dat het iets van een mannen- en vrouwendingetje wordt. Als het gaat over slachtoffers van huiselijk geweld, hebben we het over 80.000 mannen per jaar. Dat is ook gewoon mega. Zouden we het niet veel meer bij elkaar moeten zetten en het niet uit elkaar moeten trekken in de trant van "vooral vrouwen" of "vooral de andere kant"? Hebben we geen gemeenschappelijke aanpak van dit megaprobleem rond huiselijk geweld nodig? Zowel vrouwen als mannen worden heel vaak slachtoffer.
Mevrouw Mutluer (PRO):
Nee, ik ga ze niet gelijktrekken. De redenen waarom een vrouw met intieme terreur, geweld of mishandeling te maken kan hebben, kunnen ook te maken hebben met het patriarchale gedachtegoed. Als een man mishandeld wordt door een vrouw, heeft dat misschien andere redenen. Wel heb ik behoefte aan onderzoek daarnaar, veel meer dan nu. Dan kunnen we veel gerichtere maatregelen nemen, om ook mannen te beschermen. Wat dat betreft kunnen we dus samen optrekken. Het kan echter niet zo zijn dat we ze gelijktrekken, niet alleen gelet op de omvang, maar ook gelet op de redenen waarom bepaalde mishandelingen en bedreigingen plaatsvinden. Punt.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Diederik van Dijk (SGP):
Ik tel de zegeningen, zogezegd. Dat weet ik van mevrouw Mutluer. Fijn om hierin gezamenlijk te kunnen optrekken. Ik ben het niet eens met haar waarneming dat het één veel groter is, of met haar waarneming over de achtergronden. Inderdaad — maar ook daar zal mevrouw Mutluer van weten — hebben mannen vaak te maken met een soort psychische terreur vanuit vrouwen. Laten we vooral niet doen alsof dat minder erg is. Hoe dan ook ga ik het gesprek daarover graag verder aan met mevrouw Mutluer. Ik wil kijken waarin we wellicht gezamenlijk kunnen optrekken. Dus dank, mevrouw Mutluer.
Mevrouw Mutluer (PRO):
Ik ben het met mijn collega eens dat het allebei heel erg is. Daarom ben ik ook blij dat de wet om psychisch geweld strafbaar te stellen op ons verzoek binnenkort naar de Kamer gaat. Elke vorm van psychisch geweld, jegens wie dan ook, of het gericht is richting een vrouw of richting een man of dat het binnen een sekte plaatsvindt, moet straks hopelijk strafbaar zijn. Hopelijk kan ik de wet begin 2027 tegemoetzien.
Mevrouw Coenradie (JA21):
Ik voel me een beetje spuit elf, maar dat heeft te maken met het onderwerp Preventie met Gezag, waarover het in de eerste interruptie even ging. Ik deel enerzijds de zorg van mevrouw Mutluer. Tegelijkertijd kan ik niet ontkennen dat de bewezen effectiviteit nog best weleens lastig aantoonbaar is. Dat geeft me een beetje het gevoel — ik ben benieuwd in hoeverre mevrouw Mutluer dat met me deelt — dat heel veel gemeentes toch heel vaak zoekende zijn naar wat helpt en wat ze met het geld moeten. Niets doen helpt het in ieder geval ook niet op te lossen. Zouden we niet veel meer naar een soort uniformiteit toe moeten? Dan zeggen we: gemeentes hebben gewoon de keuze uit een paar echt bewezen effectieve toepassingen.
Zou mevrouw Mutluer tegelijkertijd met mij een lans willen breken voor de randgemeentes — ik noem er even eentje vlak bij mij: Capelle aan den IJssel — die met dezelfde problematiek te maken hebben? Het zijn twee vragen in één, voorzitter.