Plenair verslag Tweede Kamer, 25e vergadering
Dinsdag 17 november 2026

  • Begin
    14:00 uur
  • Sluiting
    0:00 uur
  • Status
    Ongecorrigeerd

Opening

Voorzitter: Van Campen

Aanwezig zijn leden der Kamer, te weten:

De voorzitter:
Ik open de vergadering van dinsdag 17 november 2026.

Mededelingen

Mededelingen

Mededelingen

Vragenuur

Vragenuur

Aan de orde is het mondelinge vragenuur, overeenkomstig artikel 12.3 van het Reglement van Orde.


Vragen Zwinkels

Vragen van het lid Zwinkels aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat over het bericht "Gps-signaal van tientallen vliegtuigen bij Schiphol verstoord, mogelijk vanaf een schip op de Noordzee".

De voorzitter:
Aan de orde is het mondelinge vragenuur. Ik geef het woord aan mevrouw Zwinkels voor haar mondelinge vragen namens de fractie van het CDA aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Ik heet de minister van harte welkom in de Tweede Kamer. Mevrouw Zwinkels, u heeft het woord.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Digitale en fysieke weerbaarheid zijn essentieel voor een veilige luchtvaart. De Staat van de luchtvaart wees hier al op en bij de begroting heb ik niet voor niets aandacht gevraagd voor het versterken van de weerbaarheid in de luchtvaart. Vorige week maandag bleek opnieuw hoe urgent dat is. Voor de tweede keer in vier maanden werd het gps-signaal van vliegtuigen in het Nederlandse luchtruim opzettelijk verstoord. Waar gps-jamming tot voor kort vooral aan de oostgrens van Europa speelde, krijgen we er nu ook hier steeds vaker mee te maken. Dit laat zien dat we ons beter moeten voorbereiden op hybride dreigingen. We moeten niet wachten tot het misgaat, maar nu investeren in een luchtvaartsector die bestand is tegen verstoringen en die veilig kan blijven opereren.

Daarom heb ik de volgende vragen aan de minister. Ik heb ze opgedeeld in vier delen. Allereerst: hebben we de dreiging voldoende in beeld? Is inmiddels ook duidelijk wie verantwoordelijk was voor deze verstoring? Is er bewijs van Russische betrokkenheid? Wordt daar onderzoek naar gedaan?

De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Karremans:
Voorzitter, dank u wel. Ik kan me natuurlijk heel goed voorstellen dat, net als mevrouw Zwinkels, heel veel mensen in Nederland zich zorgen maken over deze verstoringen, zeker als ze dat NRC-artikel lezen. Het is belangrijk om te melden dat de vliegveiligheid in geen van de gevallen in het geding is geraakt. Er zijn namelijk alternatieve vormen van navigatie beschikbaar, bijvoorbeeld grondbakens. Maar daarbij hoort ook het eerlijke verhaal dat we gps-verstoringen zoals deze niet altijd kunnen voorkomen. We kunnen wel mitigerende maatregelen nemen, zoals het aanbieden van extra trainingen aan piloten — dat wordt ook al gedaan door luchtvaartmaatschappijen — extra en betere monitoring en tijdige waarschuwingen. Er wordt nu inderdaad onderzoek gedaan door de RDI. Dat was ook een expliciete vraag van mevrouw Zwinkels. Als dat onderzoek afgerond is, kan er meer informatie worden gedeeld over de oorsprong van de verstoring. Op dit moment kan ik daar niet op vooruitlopen.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Dan heb ik een vervolgvraag: wanneer kunnen we dat onderzoek van de RDI verwachten?

Minister Karremans:
Als het klaar is. Dat is natuurlijk helemaal afhankelijk van de aard van het onderzoek. Daar kan ik dus ook nog niks over zeggen.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Dan ga ik door naar het tweede deel van mijn vragen. Hebben we goed genoeg in beeld hoe vaak en op welke schaal verstoringen in ons eigen luchtruim plaatsvinden en wat de risico's daarvan zijn? Registreren we ook verstoringen bij buitenlandse vliegtuigen boven Nederland? Zijn we daarvoor afhankelijk van meldingen van piloten of kunnen we deze ook zelf detecteren? Andere Europese landen hebben hier al langer en vaker mee te maken. Hoe wordt er samengewerkt om kennis te delen, van elkaar te leren en risico's te beheersen?

Minister Karremans:
Dit is een hele goede vraag. Dat gebeurt onder andere in EASA-verband ten aanzien van EUROCONTROL. Het klopt natuurlijk helemaal dat andere Europese landen, zeker die aan de oostgrens van Europa, hier veel vaker mee te maken hebben dan wij. Het klopt dus dat wij hiervoor op die schaal al samenwerken. Er worden allerlei maatregelen getroffen die we op dat punt kunnen nemen.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Ik stelde ook de vraag in hoeverre we ook buitenlandse vliegtuigen registreren.

Minister Karremans:
Ja.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Kan de minister daar ook nog iets over zeggen?

Minister Karremans:
Jazeker, dat doen we ook.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Oké. Dan kom ik bij mijn volgende punt. Een paar weken geleden heb ik met een motie aandacht gevraagd voor het verbeteren van de fysieke en digitale weerbaarheid van de luchtvaart, bijvoorbeeld door te investeren in noodplannen, back-upsystemen en goede terugvalopties. Is dit incident voor de minister aanleiding om de bescherming tegen jamming en spoofing nadrukkelijk in deze aanpak mee te nemen? Hoe kunnen we ons hier beter tegen wapenen?

Minister Karremans:
Jazeker. Ik zei het al in mijn inleiding: je kan je beter wapenen door piloten vooral voor te bereiden op dit soort situaties, ook middels het hele netwerk aan grondbakens dat we hebben. Met de komst van gps was het idee eigenlijk om die grondbakens weg te halen, omdat we dachten ze niet meer nodig te hebben. Nou, inmiddels hebben we natuurlijk een ander standpunt, namelijk dat we die echt nodig hebben als back-upsysteem. Die grondbakens functioneren ook goed. LVNL heeft de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in de vervanging van die grondbakens, waardoor op die manier navigatie altijd nog steeds mogelijk is als gps het niet meer doet. Dat hebben we dus gedaan. Natuurlijk hebben we hier veel aandacht voor, omdat dit ook een illustratie is van hoe de wereld veranderd is. Je hoort er als burgerluchtvaart ook rekening mee te houden dat dit plaats kan vinden. Nogmaals, we kunnen het niet helemaal voorkomen, maar we kunnen zo veel mogelijk doen om de gevolgen ervan te mitigeren.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Nog één vraag daarover. Ik ben benieuwd welke rol de minister ziet voor het Rijk om aan de voorkant, maar ook juist ten aanzien van trainingen en weerbaar zijn als luchtvaartpersoneel, daarin mee te investeren dan wel mede dingen te organiseren.

Minister Karremans:
We hebben hierover natuurlijk nauw contact met LVNL. Trainingen worden gedaan door luchtvaartmaatschappijen zelf. Die nemen zelf ook maatregelen. Overigens is sowieso de cultuur in de luchtvaart dat veiligheid vooropstaat en dat daar flink in wordt geïnvesteerd. Ten aanzien van de trainingen is dat hun verantwoordelijkheid, maar we zien daar natuurlijk wel op toe. Sowieso is het een verplichting voor piloten om incidenten te melden, zodat we ook een goed beeld hebben van wat er plaatsvindt ten aanzien van deze problematiek.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Tot slot zijn wij gewoon heel erg benieuwd hoe we de digitale weerbaarheid van de gehele luchtvaartsector versterken. De Luchtvaartautoriteit constateert dat de kennis over cyberdreigingen bij luchtvaartorganisaties nog niet overal op niveau is. Hoe controleert de minister of organisaties voldoende digitaal weerbaar zijn? Zijn we daarop ook scherp genoeg? Welke concrete maatregelen neemt de minister om geconstateerde tekortkomingen aan te pakken?

Minister Karremans:
Ik kan hier natuurlijk over spreken met de ILT en kijken of zij dit kan meenemen in het rapport Staat van de luchtvaart, dat elk jaar naar de Kamer wordt gestuurd.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Welke concrete maatregelen voorziet de minister nog te nemen?

Minister Karremans:
Dat is aan de ILT, want zij ziet toe op de luchtvaartsector. Wat er gedaan wordt is ook afhankelijk van het RDI-rapport, want dan kijken we wat er precies is gebeurd en welke maatregelen we kunnen nemen. De aard is wel duidelijk, maar de omvang is nog niet duidelijk. Daarom kan ik daar nog niet op vooruitlopen.

Mevrouw Zwinkels (CDA):
Dank u wel.

De voorzitter:
Dank u wel. Een vervolgvraag van de heer Peter de Groot.

De heer Peter de Groot (VVD):
Deze hybride dreigingen zijn natuurlijk zorgelijk, niet alleen in de luchtvaart, maar bijvoorbeeld ook in de mariene sector. In het Verenigd Koninkrijk wordt er voor de luchtvaart al sinds 2024 gekeken naar kwantumnavigatietechnologie als terugvaloptie op het moment dat dit speelt. Is de minister bereid om samen met luchtvaartmaatschappijen en kennisinstellingen in Nederland te kijken of dit ook voor Nederland een optie zou kunnen zijn of dat er een pilotproject voor gestart kan worden?

Minister Karremans:
Ja. Zeker als het om dit soort technologie gaat, is het belangrijk om hierbij op Europese schaal samen te werken. Een vliegtuig vliegt namelijk misschien max tien minuten in het Nederlandse luchtruim. Vaak gaat het daarna alweer door naar een ander luchtruim, maar zeker bij het dalen en landen rond Schiphol, met parallelle banen, is dat van groot belang. We hebben het back-upsysteem dat LVNL onderhoudt ten aanzien van de grondbakens. Ik zeg tegen de heer De Groot dat ik er ook naar zal kijken hoe kwantumtechnologie kan bijdragen. Ik zei het zojuist al even ten aanzien van de cultuur in de luchtvaart, maar het geldt natuurlijk ook vanuit mijn verantwoordelijkheid voor de luchtvaart: veiligheid blijft altijd op nummer één staan.

De heer Boon (PVV):
De vermoedelijke bron van deze storing lag op zee, waar op dat moment Russische schepen voeren. Als ik het goed begrijp, is deze minister ook coördinerend minister voor Noordzeeaangelegenheden. Mijn vraag is of Nederland genoeg middelen heeft, waaronder militaire middelen, om onze Noordzee te beveiligen.

Minister Karremans:
Het kabinet investeert op allerlei fronten in de beveiliging van de Noordzee. We kunnen daar plenair niet altijd even makkelijk over praten, omdat we bepaalde machten in deze wereld natuurlijk niet wijzer willen maken dan ze zijn, maar het kabinet is daar op ontzettend veel fronten in de volle breedte mee bezig.

De heer Boon (PVV):
Ik denk dat we onvoldoende middelen hebben om onze Noordzee te beveiligen. Ik vraag me af hoe slim het is om 3 miljard aan militaire middelen weg te geven aan Oekraïne en die niet in te zetten voor de bewaking van onze eigen Noordzee. We hebben nu al gezien wat er kan gebeuren. Dus nogmaals de oproep aan dit kabinet om die 3 miljard aan militaire middelen in te zetten voor de beveiliging van Nederland en ze niet wéér weg te geven aan Oekraïne.

Minister Karremans:
Ik hoorde geen vraag, maar de investering die Nederland doet in de beveiliging van Oekraïne, is uiteindelijk ook een investering in de veiligheid van Nederland.

De heer Köse (D66):
Ik hoorde net al dat afgelopen week onze burgers en luchtvaart in gevaar zijn gebracht door grootschalige gps-verstoringen, vrijwel zeker veroorzaakt door Rusland. Er voer daar niet voor niets een Russisch konvooi. In gesprekken met piloten vertelden zij dat gps-jamming helaas vaker voorkomt, maar dat zij hier goed op voorbereid zijn. Het was alleen nog nooit eerder op deze schaal gebeurd. Rusland wil gewoon angst zaaien. Het kabinet zegt al bijna een jaar dat het kan handhaven, ook zonder nieuwe wet. Deze zomer zouden we klaarstaan.

De voorzitter:
Uw vraag.

De heer Köse (D66):
Dat is niet gebeurd. Andere landen, zoals Groot-Brittannië, België en Denemarken treden al op. Ze kijken nu naar Nederland. Wat gaan wij doen? Welke conclusies trekt de minister uit deze veiligheidssituatie en wat gaat hij doen om zelf te handhaven in onze wateren?

Minister Karremans:
De heer Köse zei: de vliegveiligheid is in gevaar gebracht. Dat is hier niet gebeurd. Ik heb in mijn inleidende statement ook gezegd dat de vliegveiligheid hier niet in het geding is geweest. Het is belangrijk om dat te zeggen. Twee: volgens mij refereert de heer Köse aan de wetgeving rond de schaduwvloot. Volgens mij staat die morgen op de agenda van de procedurevergadering van de commissie met de nadrukkelijke aanbeveling vanuit het kabinet om die zo snel mogelijk te behandelen, zodat we die ook zo snel mogelijk in werking kunnen laten treden. Maar ik zeg daar wel bij dat de schaduwvlootwetgeving echt ziet op een ander probleem dan waar we het hier over hebben.

De heer Heutink (Groep Markuszower):
Vorige week lag Microsoft plat en konden wij hier zelfs onze stemmingslijsten niet meer delen per mail. Vanochtend kopte De Telegraaf nog dat er massaal sprake is van grootschalige datalekken en fraude, en dan hebben we dit er nog eens bovenop. De kern van de vraag is als volgt. We zijn steeds meer afhankelijk van digitale technologie, of het nou gaat om gps, verkeerslichten, tunnels of bruggen; je kunt het zo gek niet verzinnen. We zijn afhankelijk van die technologie. Mijn vraag is hoe wij ons in de toekomst weerbaarder maken om dit soort digitale aanvallen te kunnen voorkomen.

Minister Karremans:
We kunnen het niet altijd voorkomen. Dat is natuurlijk het eerlijke verhaal. Dat is natuurlijk niet een hele fijne boodschap, maar het is relatief vrij eenvoudig om een gps-signaal te verstoren. Daarom is het belangrijk dat we mitigerende maatregelen nemen en dat we het natuurlijk zo goed mogelijk kunnen opsporen. Hopelijk biedt het RDI-onderzoek dat nu plaatsvindt, daar ook weer handvatten voor, maar het is voor de vliegveiligheid natuurlijk belangrijk om die back-ups te hebben in de vorm van grondbakens. Daar heeft LVNL de afgelopen jaren dus ook flink in geïnvesteerd. Ik zei net al dat ooit het idee bestond om die grondbakens weg te halen, omdat we gps hadden. In de wereld van twintig jaar geleden was dat misschien een voorstelbaar beleidsvoornemen, maar inmiddels niet meer. Dat zegt de heer Heutink terecht: de wereld verandert. Daarom is het belangrijk dat we dat soort back-ups hebben. De heer De Groot heeft daar zojuist ook een vraag over gesteld. Het is dus ook zaak om daarin te investeren.

De heer Goudzwaard (JA21):
Ontegenzeggelijk is ons land slachtoffer geworden van gps-jamming. Wat kan de minister dan zeggen over het handelingskader waarover hij de beschikking heeft? Dat heeft immers klaarblijkelijk niet afdoende gefunctioneerd. Kan de minister daar kort op reflecteren?

Minister Karremans:
Nou, het heeft in die zin gefunctioneerd dat er grondbakens zijn, waarmee alsnog navigatie kan plaatsvinden, zeker ten aanzien van het drukke verkeer rond Schiphol. Daarnaast is er flink geïnvesteerd, ook door luchtvaartmaatschappijen, in training voor piloten. Net is al gezegd, volgens mij door de heer Köse, dat piloten aangeven dat ze hier meer en meer mee te maken krijgen. Omdat je niet altijd kan voorkomen dat je hiermee te maken krijgt, moet je ervoor zorgen dat je hier op een goede manier mee om kunt gaan, zodat de vliegveiligheid niet in het geding komt. Dat is ontzettend belangrijk. Dat is het handelingsperspectief dat we al voor een deel hebben ingevuld. De RDI doet nu onderzoek naar dit incident, zoals ik al zei. Daar zullen vanzelfsprekend ook weer handelingsperspectieven uit volgen, die we zullen moeten opvolgen om het zo veilig mogelijk te houden.

De heer Goudzwaard (JA21):
Dan heb ik nog een vraag, want dit is natuurlijk geen visitekaartje, denk ik, voor het Nederlandse luchtruim en voor Schiphol. Ik kan me voorstellen dat er stakeholders zijn op Schiphol die zich hier toch in enige mate zorgen over maken. Wat gaat de minister doen in de gesprekken met stakeholders op Schiphol als wij kijken naar dit voorval?

Minister Karremans:
Dit is niet alleen een probleem van Schiphol; dit vindt overal in de wereld plaats. Zeker ook in Oost-Europa is dit een groot probleem. Dit wordt niet gezien als iets wat alleen voor Schiphol nadelig is. Schiphol is een belangrijke luchthaven in Europa; dat weet de heer Goudzwaard. Schiphol is ook belangrijk voor Nederland en voor onze economie. We willen ervoor zorgen dat dit zo blijft en dat er veilig gevlogen kan blijven worden. Vandaar dat de RDI daar nu ook onderzoek naar doet en dat we de nodige maatregelen zullen moeten nemen als er handelingsperspectieven uit dat onderzoek volgen. Maar het is niet zo dat dit een typisch probleem is voor Schiphol. Dit is een probleem dat wereldwijd al jaren plaatsvindt en ook steeds meer toeneemt. Dat is de realiteit waartoe we ons moeten verhouden.

De voorzitter:
Ik bedank de minister voor zijn aanwezigheid in de Tweede Kamer.


Vragen Ceder

Vragen van het lid Ceder aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het bericht "Meer studenten vragen hulp bij geldzaken, zien onderwijsinstellingen".

De voorzitter:
Ik geef het woord aan de heer Ceder voor zijn mondelinge vraag namens de fractie van de ChristenUnie aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, die ik opnieuw van harte welkom heet in de Tweede Kamer. Het woord is aan de heer Ceder.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Voorzitter. Terwijl we hier in de Kamer vooral druk bezig zijn met elkaar, maken veel Nederlanders zich dagelijks zorgen of ze aan het einde van de maand nog wel genoeg geld over hebben, of ze niet vast komen te zitten in een financieel moeras van schulden. Geldstress is de realiteit voor heel veel mensen, zo ook voor studenten. Dat heeft grote gevolgen, zelfs dusdanig dat studenten overwegen te stoppen met hun studie omdat ze het geld er gewoon niet meer voor hebben. Uit de reportage van NOS Stories bleek dat steeds meer studenten bij hun opleiding om financiële hulp vragen. Mbo's, hbo's en universiteiten zien een toename in aanvragen voor betalingsregelingen.

Voorzitter. Dit probleem gaat eigenlijk veel verder. Dit gaat niet alleen over geldstress. Dit gaat over mentale gezondheid, de woningnood, prestatiedruk, sociale media die jongeren de gekte in draaien en bedrijven als Klarna die voor veel jongeren een kortetermijnoplossing bieden, maar hen eigenlijk steeds dieper een moeras in trekken.

Dat jongeren durven aankloppen bij hun schoolinstellingen laat mij ten eerste zien dat de nood hoog is, maar ten tweede dat zij steeds vaker de weg weten te vinden naar hulp. Ik zie dit bericht dan ook nadrukkelijk niet alleen als een probleem, maar ook als een kans, mits we als Tweede Kamer en maatschappelijke organisaties doorpakken.

Ik wil beginnen bij het eerste punt: de nood. Herkent en erkent de minister dat de financiële positie van studenten kwetsbaar is en het voor hen moeilijker is om rond te komen? Wat zijn de oorzaken daarvan volgens de minister? Erkent hij dat er meer nodig is voor deze studenten?

De voorzitter:
Het woord is aan de minister.

Minister Vijlbrief:
Voorzitter, dank u wel. De heer Ceder heeft natuurlijk groot gelijk als hij zegt dat in een week waarin wij in Den Haag vooral met elkaar bezig zijn, het land gewoon doordraait met al z'n goede dingen, maar ook met al z'n problemen. Daar hoort zeker bij dat jongeren moeite hebben met rondkomen. Als je goed kijkt naar de oorzaken daarvan, moet je onderscheid maken tussen verschillende oorzaken, denk ik. Ik wijs op het inkomen zelf. Daar kan ik straks nog meer over zeggen als de heer Ceder dat wil. Het ligt ook in de verleidingen van nu kopen en later betalen. Daar wees de heer Ceder ook al op. Het ligt in het feit dat geldproblemen vaak heel moeilijk zijn om te bespreken, ook voor jongeren. Toen ik met Hare Majesteit de koningin in de Bijlmer was, in juni van dit jaar, is mij één ding heel erg bijgebleven, namelijk dat mensen zeggen: schuldproblemen en geldproblemen zijn typisch problemen waar je pas te laat over gaat praten. Ik denk dus dat het een scala van oorzaken is, zeg ik als antwoord op de eerste vraag van de heer Ceder.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Ik ben blij dat de minister het in ieder geval erkent. Ik ben wel degelijk benieuwd welke bronoorzaken hij ziet, zodat we er ook iets mee kunnen doen. Maar zoals ik zei, zie ik dit bericht ook als een kans. Onderwijsinstellingen kunnen voor studenten kennelijk een cruciale rol spelen om financiële problemen te signaleren en ondersteuning te bieden. Ik vind dat deze onderwijsinstellingen een verantwoordelijkheid hebben voor het welzijn van studenten, ook op dit vlak, bijvoorbeeld om signalen op te pakken als die er zijn en door te verwijzen indien nodig. Ik vraag me af hoe de minister dit ziet en welke verantwoordelijkheden hij voor de onderwijsinstellingen ziet. Om tot de kern te komen: wil de minister, eventueel samen met de minister van OCW, hiermee aan de slag? Wil hij met de onderwijsinstellingen het gesprek voeren over wat er goed gaat, waar andere scholen van kunnen leren en hoe zij studenten vroegtijdig kunnen ondersteunen, aan preventie kunnen doen, het meer kenbaar kunnen maken en, indien nodig, kunnen doorverwijzen? Is de minister bereid om dat toe te zeggen?

Minister Vijlbrief:
Ik denk dat de heer Ceder opnieuw gelijk heeft: onderwijsinstellingen spelen hier een grote rol in. Daar is natuurlijk de afgelopen tientallen jaren ... Daar ben ik zelf in een ander deel van mijn carrière ook nog ambtelijk mee bezig geweest, met de Week van het geld en allerlei andere vormen van financiële educatie. Het is hartstikke waar, dus ik zou graag toezeggen dat ik samen met de minister van OCW in gesprek ga met onderwijsinstellingen. Misschien kunnen we daar ook aan koppelen dat ik in gesprek ga met een aantal jongeren die dit overkomt, om ook van hen direct goed te kunnen horen wat hun problemen zijn en hoe die ontstaan. Dat doe ik dus graag.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Dat is fijn om te horen. Een toezegging is fijn. Ik zou het natuurlijk het liefst hebben voor het SZW-begrotingsdebat over twee weken, maar als het in ieder geval voor de Voorjaarsnota zou kunnen, dan denk ik dat we die inzichten kunnen betrekken bij het debat in de Tweede Kamer.

De minister en ik trekken aan hetzelfde touw. We willen voorkomen dat jongeren in schulden terechtkomen. Maar als jongeren eenmaal in schulden zitten, willen wij ook dat zij zo snel mogelijk hulp krijgen om eruit te komen en dat zij perspectief krijgen. Dat geldt specifiek voor jongeren, omdat ze nog een heel leven voor zich hebben. Wij willen dat ze perspectief krijgen om met volle aandacht weer hun studie te volgen, maar ook te werken aan een duurzame toekomst. Ik heb een aantal ideeën om de hulpverlening te verbeteren. Ik heb ook een initiatiefnota met een aantal voorstellen, zoals de minister weet. Een voorbeeld dat ik eruit wil lichten en dat hierbij van toepassing is, is de succesvolle interventie van het jeugdperspectieffonds. Herkent de minister het succes van het fonds? Op welke wijze kunnen we zorgen dat deze methode voor meer jongeren beschikbaar komt? Kan de minister toezeggen zich hiervoor in te zetten en het gesprek met het fonds en de gemeenten te voeren?

Minister Vijlbrief:
Veel dank aan de heer Ceder voor zijn initiatiefnota. Wij hebben daar als kabinet kort geleden op gereageerd, dacht ik. We hebben over het algemeen ook heel positief gereageerd op alle ideeën die daarin staan. We zullen daar ongetwijfeld tijdens de begrotingsbehandeling verder over praten. Het jeugdperspectieffonds of Jongeren Perspectief Fonds, dat speciaal voor jongeren met schulden bedoeld is, is nu beschikbaar voor 50 gemeentes. Ik kan de heer Ceder melden dat we bezig zijn om het uit te breiden naar 150 gemeentes. Wat mij betreft is het einde nog niet in zicht, want je zou natuurlijk graag willen dat iedere jongere daar in zijn of haar gemeente gebruik van kan maken.

De voorzitter:
Meneer Ceder, afrondend.

De heer Ceder (ChristenUnie):
Tot slot financiële educatie. Ik weet dat we veel doen, ook op middelbare scholen, maar het moet ook omhoog bij de mbo's, de hbo's en de universiteiten. Mijn vraag is of de minister bereid is toe te zeggen in gesprek te gaan om ook financiële educatie op deze onderwijsinstellingen breder uit te rollen.

Minister Vijlbrief:
Ja. Dat zal ik graag meenemen in de gesprekken die ik met mevrouw Letschert voer met onderwijsinstellingen.

De heer Hamstra (CDA):
Armoede laat zich niet vangen in de hokjes die wij ministeries noemen. Het gaat er bijvoorbeeld om of je een betaalbare woning kan vinden, of je, als je die woning hebt, de verwarming aan kan draaien als het koud is en of je je boodschappen kan betalen. Dat is ook de reden waarom wij gepleit hebben voor een begrotingsoverzicht armoede, om wat inzicht te krijgen. Mijn vraag gaat over de jongeren. Een kwart van de jongeren geeft in het onderzoek van Humanitas namelijk aan dat zij graag voor hun 18de verjaardag een gesprek zouden willen hebben over hoe om te gaan met geld. Mijn vraag aan de minister is concreet: welke rol ziet hij weggelegd voor de ouders en hoe kunnen we de ouders ondersteunen bij wie dat wat moeilijker gaat?

Minister Vijlbrief:
Misschien een antwoord in tweeën. Iedere jongere die 18 wordt, krijgt van de Belastingdienst en van DUO een brief over dat hij of zij 18 wordt en dat dat financiële verantwoordelijkheid met zich meebrengt. Dat ten eerste. Ten tweede heeft het Nibud materiaal voor ouders om het te vergemakkelijken om het gesprek met kinderen te voeren en is er een toolkit voor ouders om die financiële begeleiding van kinderen te ondersteunen. Ouders worden daarin dus ondersteund door het Nibud.

Mevrouw Biekman (D66):
Zoals u weet, heb ik een hart voor het mbo, zeg ik via de voorzitter. De minister weet dat ook. In NOS Stories kwam naar voren dat voornamelijk mbo-studenten getroffen worden door financiële zorgen. Ik zie dat de minister hier al ontzettend veel op doet. U heeft een heel mooi overzicht aangeleverd in de Kamerbrief, waarin u aangeeft wat voor initiatieven er allemaal op mbo-instellingen zijn. Dank daarvoor. Het zijn goede maatregelen. Onlangs heeft de Kamer ook een motie aangenomen waardoor mbo-studenten die vroegtijdig hun opleiding afbreken niet hun volledige collegegeld terug hoeven te betalen. Dank daarvoor ook. Mijn vraag aan de minister is de volgende. Jongeren hebben schaamte om zich bij die financiële instellingen te melden.

De voorzitter:
Uw vraag.

Mevrouw Biekman (D66):
Kunt u met de minister van OCW toch kijken hoe we die groep mbo-studenten beter kunnen bereiken en op een laagdrempeligere manier?

Minister Vijlbrief:
Dat wil ik graag doen. Een van de dingen die we natuurlijk fundamenteel, structureel, doen, is de staffel voor jongeren in het minimumloon aanzienlijk verhogen per 1 januari '27. Dat is echt een belangrijk punt. Het tweede is dat we de verhoging van de studiefinanciering ook in internetconsultatie hebben gebracht. We zijn dus ook bezig om de inkomenssituatie te ondersteunen, maar ik zal ook graag met de minister van Onderwijs specifiek ingaan op die situatie voor mbo-leerlingen.

Mevrouw Abdi (PRO):
Studenten staat het water aan hun lippen, vooral studenten die voor het eerst in hun leven gaan studeren, die geen hulp krijgen van hun ouders, geen rijke ouders hebben. Die worden het hardst geraakt. Wat nog belangrijk is: het eerste wat dit kabinet heeft gedaan, is een hele belangrijke belofte, namelijk het renteplafond, loslaten. Mijn vraag aan deze minister is dus wat hij concreet gaat doen om ervoor te zorgen dat studeren geen luxeproduct wordt, maar iets waarmee we het land en deze jongeren vooruit helpen.

Minister Vijlbrief:
Mevrouw Abdi spreekt met de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. De minister van Sociale Zaken zegt hierop de twee dingen die ik net noemde. We gaan voor jongeren twee dingen doen in de inkomenssfeer. Eén: het jeugdminimumloon gaat aanzienlijk omhoog, zoals ik net zei. Twee: de minister van Onderwijs heeft net een verhoging van de uitwonende beurs met €50 per maand in internetconsultatie gebracht. Dat is niet niks. Dat kan helpen. Verder gelden alle instrumenten die ik net in het gesprek met de heer Ceder noemde hier ook.

Mevrouw Abdi (PRO):
€5 kost een cappuccino met haver, kan ik je vertellen. Geen grap.

Minister Vijlbrief:
€50.

Mevrouw Abdi (PRO):
Even zonder grappen. De minister zegt net: ik ben de minister van Sociale Zaken. Het kabinet spreekt met één mond. Het is duidelijk dat jongeren door de grond zakken, juist jongeren die het hard nodig hebben om te studeren. Kan de minister toezeggen om samen met de minister van OCW concreet te kijken hoe we nou deze jongeren gaan helpen in plaats van achteraf verbaasd te zijn dat heel weinig mensen door kunnen studeren en we daarmee een soort Amerika worden?

Minister Vijlbrief:
Ik ben nergens achteraf verbaasd over. Ja, weleens, maar niet hierover. Maar het was €50, niet €5. En ja, dat zeg ik mevrouw Abdi graag toe.

De heer Jimmy Dijk (SP):
Is de minister het met de SP-fractie eens dat eigenlijk alle manieren om armoede te verlichten heel mooi en welbedoeld zijn en goed terechtkomen, maar dat de kern van het probleem is dat mensen een betaalbaar leven moeten hebben en dus voldoende inkomen moeten hebben en de prijzen niet te hoog moeten zijn?

Minister Vijlbrief:
Ja, daar ben ik het mee eens. Daarom gaf ik net op de vragen van de heer Ceder en mevrouw Abdi al als antwoord dat we niet voor niks dat jeugdminimumloon aanzienlijk verhoogd hebben. Dat zat mij en mijn partij dwars. We zijn daar jaren voor bezig geweest. De heer Dijk ook, weet ik; daar strijden we aan één kant. Je kunt altijd discussiëren of het dan genoeg is, maar ik ben het ermee eens dat uiteindelijk, structureel, onder al die problemen, het inkomensniveau ligt. Tegelijkertijd zeg ik ook tegen de heer Dijk: laten we niet onderschatten dat als het je erg makkelijk wordt gemaakt om iets te kopen zonder te betalen, dat ook een gevaar oplevert voor je schuldenpositie.