Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Teunissen over het in het zonnetje zetten van Booking, terwijl dit bedrijf bijdraagt aan illegale Israëlische nederzettingen op bezet Palestijns gebied
Vragen van het lid Teunissen (PvdD) aan de Minister-President over het in het zonnetje zetten van Booking, terwijl dit bedrijf bijdraagt aan illegale Israëlische nederzettingen op bezet Palestijns gebied (ingezonden 19 augustus 2026).
Antwoord van Minister Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking),
mede namens de Minister-President (ontvangen 6 oktober 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2025–2026, nr. 3030. Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2026–2027, nr. 261.
Vraag 1
Was u ervan op de hoogte, op het moment dat u op 11 augustus zeer positief berichtte
over uw ontmoeting met de CFO van Booking Holdings, dat Booking.com de afgelopen jaren
zo’n honderd accommodaties in illegale Israëlische nederzettingen op bezet Palestijns
gebied heeft aangeboden en dit nog steeds doet? Wat vindt u daarvan en waarom heeft
u dit niet vermeld in uw social media-post?
Antwoord 1
Ja. Het gesprek met de CFO van Booking Holdings was een eerste, algemene kennismaking
in het kader van het bredere contact dat de Nederlandse overheid onderhoudt met het
Nederlandse bedrijfsleven. Het bericht op sociale media had uitsluitend tot doel dit
kennismakingsgesprek kort weer te geven.
Vraag 2
Was u ervan op de hoogte dat meerdere mensenrechtenorganisaties campagne voeren tegen
Booking.com en dat het Openbaar Ministerie inmiddels strafrechtelijk onderzoek heeft
ingesteld naar het bedrijf naar aanleiding van een aangifte wegens vermeend witwassen
van opbrengsten uit oorlogsmisdrijven?1 Zo ja, waarom heeft u dit niet vermeld in uw social media-post?
Antwoord 2
Zie antwoord op vraag 1.
Vraag 3
Was u ervan op de hoogte dat illegale Israëlische kolonisten geld kunnen verdienen
via Booking.com door accommodaties via dit platform te verhuren ten koste van Palestijnen?
Bent u ervan op de hoogte dat dit geld hierdoor ten goede komt aan de illegale bezetting
van Palestijns gebied? Wat vindt u hiervan?
Antwoord 3
Het kabinet weet dat Booking actief is in de bezette Palestijnse Gebieden en vindt
dit onwenselijk. Dit is meermaals aan Booking duidelijk gemaakt op verschillende momenten.
Gezien de Nederlandse positie over de onrechtmatigheid van de Israëlische bezetting
ontmoedigt de Nederlandse overheid economische relaties met bedrijven in onrechtmatige
Israëlische nederzettingen in de bezette gebieden.
Dit beleid is van toepassing op activiteiten van Nederlandse bedrijven als die direct
bijdragen aan de aanleg en instandhouding van nederzettingen of die de aanleg of instandhouding
direct faciliteren. Het gaat om activiteiten in nederzettingen, activiteiten met bedrijven
gevestigd in nederzettingen, en activiteiten buiten nederzettingen die ten gunste
komen aan nederzettingen.
Vraag 4
Hoe verhoudt het kabinetsstandpunt dat Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns
gebied strijdig zijn met het internationaal recht zich tot het feit dat een in Nederland
gevestigd bedrijf via zijn platform commerciële accommodatie in deze nederzettingen
aanbiedt?
Antwoord 4
Zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 5
Was u ervan op de hoogte dat uit aandeelhoudersdocumenten van Booking Holdings blijkt
dat het bestuur zich tegen voorstellen tot beëindiging van activiteiten in Israëlische
nederzettingen heeft verzet en daarbij onder meer heeft gewezen op de belangen van
aandeelhouders en het ontbreken van een juridisch verbod?2 Wat vindt u hiervan?
Antwoord 5
Over eventuele interne bedrijfsvertrouwelijke informatie of interne afwegingen van
een specifiek bedrijf kunnen geen uitspraken worden gedaan.
Vraag 6 en 7
Waarom vond u het wel gepast om Booking.com publiekelijk als een succesverhaal te
presenteren, maar niet om publiekelijk aandacht te besteden aan de langdurige kritiek
op activiteiten van Booking.com in Israëlische nederzettingen op bezet Palestijns
gebied en de mensenrechtelijke verantwoordelijkheden van het bedrijf?
Staat u gezien deze schadelijk rol van Booking.com nog steeds achter uw uitgebreide
ontvangst van de CFO en uw uitspraak dat het «ontzettend belangrijk is dat zulke grote
bedrijven in Nederland actief zijn?»
Antwoord 6 en 7
Op 11 augustus heeft de Minister-President een kennismakingsgesprek gehad met financieel
directeur Ewout Steenbergen van Booking Holdings (het moederbedrijf van Booking.com).
Het is gebruikelijk en waardevol om goede contacten te leggen met bedrijven als Booking.
Booking is een Nederlands bedrijf en een grote werkgever voor talentvolle techmedewerkers,
vooral in de regio Amsterdam. Ook speelt het een voortrekkersrol als het gaat om innovatief
gebruik van Artificial Intelligence. Het gesprek ging dan ook over de economische
kansen die zij hier zien.
Omdat het gesprek zich richtte op de economische rol van Booking in Nederland en de
innovatiekracht van het bedrijf, ging de online communicatie daarover. Dat neemt niet
weg dat het kabinet zich zeer bewust is van de maatschappelijke verantwoordelijkheden
van bedrijven en hier belang aan hecht. Binnen het bredere beleid blijft gelden dat
bedrijven geacht worden hun mensenrechtelijke verantwoordelijkheid serieus te nemen.
Vraag 8
Kunt u zich verplaatsen in al die Nederlanders die u hebben leren kennen als voorvechter
van de rechten van de Palestijnen, die u hebben gezien bij alle Rode Lijn-demonstraties,
en nu verbijsterd zijn dat u doodleuk aan tafel gaat zitten met een directeur van
Booking?
Antwoord 8
Zoals aangegeven, betrof het gesprek van 11 augustus jl. een kennismaking, zie het
antwoord op vraag 1. Het kabinet weet dat Booking actief is in de bezette Palestijnse
Gebieden en vindt dit onwenselijk. Booking is bekend met de positie van het kabinet.
Dit is meermaals aan Booking duidelijk gemaakt op verschillende momenten.
Vraag 9
Wat denkt u dat het doet met het vertrouwen van deze mensen in de politiek als zij
zien dat hun premier na de verkiezingen een totaal ander standpunt inneemt dan voor
de verkiezingen?
Antwoord 9
Het beleid van het kabinet ten aanzien van de onrechtmatigheid van Israëlische nederzettingen
en de verantwoordelijkheid van bedrijven om mensenrechten te respecteren is helder
vastgelegd in het kabinetsbeleid en wordt uitgedragen aan bedrijven.
Vraag 10
Heeft u de CFO van Booking Holdings tijdens uw gesprek aangesproken op de activiteiten
van het bedrijf in Israëlische nederzettingen op bezet Palestijns gebied en gevraagd
of het bedrijf van plan is daarmee te stoppen? Zo ja, wat was zijn antwoord? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 10
Zoals in het antwoord op vraag 3 is aangegeven heeft het kabinet in gesprekken meermaals
duidelijk gemaakt aan Booking het onwenselijk te vinden dat het bedrijf actief is
in de bezette Palestijnse gebieden. Waar opportuun worden deze kwesties in bilaterale
contacten en in het kader van het ontmoedigingsbeleid aan de orde gesteld.
Vraag 11
Deelt u de opvatting dat Nederlandse ondernemingen niet zouden moeten bijdragen aan
het in stand houden, normaliseren of economisch rendabel maken van illegale nederzettingen
in bezet gebied? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke consequenties verbindt u daaraan
voor Booking.com?
Antwoord 11
Ja, zie het antwoord op vraag 3.
Nederland heeft ook nationale handelsmaatregelen ingesteld tegen goederen uit onrechtmatige
Israëlische nederzettingen. Deze maatregelen moeten voorkomen dat Nederlandse economische
activiteiten bijdragen aan het bestendigen van een situatie die strijdig is met het
internationaal recht.
Vraag 12
Deelt u de mening dat Booking al jaren geleden had moeten stoppen met activiteiten
in illegale nederzettingen op Palestijns gebied, maar dat die verantwoordelijkheid
extra groot is nu Israël veel meer illegale nederzettingen wil bouwen en leden van
de Israëlische regering zich bedienen van genocidale taal (zoals Minister Ben Gvir
die oproept tot het dagelijks doden van tientallen Palestijnen)? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 12
Ja. De extreme uitingen van Minister Ben Gvir hebben er toe geleid dat Nederland hem
persona non grata heeft verklaard en heeft geregisterd in het Schengeninformatiesysteem,
zie het antwoord op vraag 3.
Vraag 13
Heeft de regering tegenover Booking.com als concrete doelstelling uitgesproken dat
het bedrijf de activiteiten in Israëlische nederzettingen op Palestijns gebied per
direct moet beëindigen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 13
Het kabinet heeft conform het ontmoedigingsbeleid meerdere keren aan Booking duidelijk
gemaakt dat het diens activiteiten in de door Israël bezette gebieden onwenselijk
vindt. Dit blijft het kabinet doen.
Vraag 14
Welke concrete maatregelen bent u bereid te nemen wanneer Booking.com deze schadelijke
activiteiten toch voortzet?
Antwoord 14
Het kabinet heeft hierover reeds actief en kritisch het gesprek gevoerd met Booking.com
en daarbij consequent duidelijk gemaakt dat activiteiten in de door Israël bezette
gebieden onwenselijk zijn. Ook in de toekomst zal het kabinet deze lijn blijven uitdragen.
Vraag 15
Kunt u vertellen welke gevolgen het nationale import- en handelsverbod met illegale
nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever dat 22 september ingaat heeft voor de
activiteiten van Booking.com? Heeft u, of iemand namens het kabinet, hierover gesproken
met iemand van Booking.com? Zo ja, kunt u volledige openbaarheid geven van wat hierover
besproken is met Booking.com? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 15
Het Tijdelijke Sanctiebesluit onrechtmatige nederzettingen in de door Israël bezette gebieden ziet toe op het weren van goederen afkomstig uit de onrechtmatige nederzettingen
in de door Israël bezette gebieden van de Nederlandse markt. Niet op diensten zoals
door Booking.com worden verleend. Het kabinet informeert de Kamer op korte termijn
over de verkenning die het heeft gedaan ten aanzien van een verbod op dienstenhandel
met en investeringen in de onrechtmatige Israëlische nederzettingen. Er is geen specifiek
contact geweest met Booking.com over dit onderwerp.
Vraag 16
Welke contacten hebben de Nederlandse ambassade, de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
en andere overheidsorganisaties met Booking.com gehad over de activiteiten in bezet
Palestijns gebied? Kunt u een gedetailleerd overzicht geven?
Antwoord 16
Zie het antwoord op vraag 13.
Vraag 17
Herinnert u zich dat het kabinet in 2024 zei in gesprek te zijn met Booking.com over
haar illegale activiteiten en het bedrijf te wijzen op diens verantwoordelijkheden
voor internationaal maatschappelijk verantwoordelijk ondernemen?3 Welke concrete resultaten hebben deze gesprekken opgeleverd?
Antwoord 17
Zie het antwoord op vraag 13.
Vraag 18
Deelt u de conclusies van United Nations High Commissioner for Human Rights dat «Businesses play a central role in furthering the establishment, maintenance and expansion
of Israeli settlements. They are involved in constructing and financing settlement
homes and supporting infrastructure, providing services to the settlements, and operating
out of them. In doing so, they are contributing to Israel’s confiscation of land,
facilitate the transfer of its population into the Occupied Palestinian Territory,
and are involved in the exploitation of Palestine’s natural resources»?4 Zo ja, hoe waardeert u in deze context de activiteiten van Booking.com? Zo nee, waarom
niet en op basis van welke feiten onderbouwt u dat?
Antwoord 18
Het Internationaal Gerechtshof is duidelijk in zijn advies van 19 juli 2024. Derde
staten mogen niet bijdragen aan het in stand houden van de door Israël gecreëerde
onrechtmatige situatie in de bezette Palestijnse Gebieden. Het kabinet onderschrijft
dat economische activiteiten een rol kunnen spelen bij het vestigen, in stand houden
en uitbreiden van onrechtmatige Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied,
en dat bedrijven een bijzondere verantwoordelijkheid hebben om mensenrechtenrisico’s
in hun activiteiten en ketens te voorkomen en aan te pakken. Dit sluit aan bij het
Nederlandse ontmoedigingsbeleid ten aanzien van economische relaties met onrechtmatige
Israëlische nederzettingen en bij de inzet op IMVO. Nederland heeft bovendien maatregelen
genomen om producten uit de onrechtmatige Israëlische nederzettingen te weren van
de Nederlandse markt.
In die context vindt het kabinet het onwenselijk dat Booking.com actief is in de bezette
Palestijnse Gebieden en heeft dit meermaals aan het bedrijf duidelijk gemaakt, conform
het eerder geschetste ontmoedigingsbeleid.
Vraag 19
Welke verantwoordelijkheid rust volgens u op Nederlandse ondernemingen wanneer hun
economische activiteiten bijdragen aan het ontwikkelen, uitbreiden of bestendigen
van Israëlische nederzettingen in bezet Palestijns gebied?
Antwoord 19
Zie het antwoord op vraag 3 en vraag 18.
Vraag 20
Vindt u dat Booking.com op dit moment aan zijn verantwoordelijkheid voldoet? Zo ja,
op basis van welke concrete feiten en welke beoordeling van de activiteiten van Booking.com
in bezet Palestijns gebied komt u tot deze conclusie? Zo nee, wat doet u eraan om
daar verandering in te brengen?
Antwoord 20
Zie het antwoord op vraag 3 en 10.
Vraag 21
Bent u bekend met het onderzoek van The Rights Forum waaruit blijkt dat het fiscale
voordeel voor Booking.com via de innovatiebox sinds 2010 mogelijk is opgelopen tot
circa € 4,6 miljard?5 Herkent u dit bedrag? Zo nee, over welke cijfers beschikt de regering en op welke
bronnen baseert u zich?
Antwoord 21
Het kabinet is bekend met het onderzoek, maar op basis van de fiscale geheimhoudingsplicht
van artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR) kan het kabinet niet
ingaan op de individuele fiscale positie van een belastingplichtige.
Vraag 22
Vindt u het goed dat de Nederlandse staat fiscaal voordeel verstrekt aan een bedrijf
dat commerciële activiteiten verricht in Israëlische nederzettingen die Nederland
als strijdig met internationaal recht beschouwt? Zo ja, waarom?
Antwoord 22
In Nederland gevestigde bedrijven kunnen gebruik maken van bestaande Nederlandse fiscale
faciliteiten als zij aan de fiscale voorwaarden daarvoor voldoen. Deze faciliteiten
zijn niet gericht op specifieke bedrijven of om gebruikt te worden als instrument
in internationale betrekkingen.
Vraag 23
Maakt Booking.com momenteel nog gebruik van de innovatiebox? Hoeveel belastingvoordeel
heeft Booking.com daarvan jaarlijks en cumulatief ontvangen? Van welke andere subsidies,
fiscale voordelen, innovatieprogramma's, overheidscontracten, handelsmissies of andere
vormen van financiële of economische ondersteuning door de Nederlandse overheid profiteert
Booking.com?
Antwoord 23
Op basis van de fiscale geheimhoudingsplicht van artikel 67 van de Algemene wet inzake
rijksbelastingen (AWR) kan het kabinet niet ingaan op de individuele fiscale positie
van een belastingplichtige. De overige genoemde niet fiscale onderdelen worden niet
centraal bijgehouden.
Vraag 24
Vindt u dat een bedrijf dat op de VN-database staat vanwege illegale activiteiten6 aansprak zou moeten kunnen maken op Nederlandse fiscale voordelen? Zo ja, waarom?
Antwoord 24
Zie het antwoord op vragen 3 en 22.
Vraag 25
Aangezien Booking.com ook in de in 2025 geactualiseerde VN-database is opgenomen,
heeft die opname gevolgen voor contacten, samenwerking of ondersteuning door de Nederlandse
overheid? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 25
Booking.com staat al langer in de VN-database. Het feit dat het bedrijf hierin blijft
staan in 2025 was voor het kabinet geen aanleiding om hier anders mee om te gaan.
Zie ook het antwoord op vraag 3.
Vraag 26
Bent u bereid om mensenrechtencriteria als voorwaarde te stellen bij de toekenning
van fiscale voordelen en andere vormen van overheidssteun? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 26
Zie het antwoord op vraag 22. Het kabinet stelt IMVO-voorwaarden in het kader van
het BHOS-bedrijfsleveninstrumentarium. Ondernemingen die hier gebruik van willen maken
worden geacht de OESO-richtlijnen te onderschrijven en toe te passen.
Vraag 27
Hoe verklaart u dat Booking.com na twintig jaar ontmoedigingsbeleid nog altijd accommodaties
in Israëlische nederzettingen aanbiedt, terwijl het Nederlandse ontmoedigingsbeleid
sinds 2006 erop gericht is activiteiten van Nederlandse bedrijven die bijdragen aan
de aanleg en instandhouding van Israëlische nederzettingen te ontmoedigen?7 Beschouwt u dit als aanwijzing dat het huidige ontmoedigingsbeleid onvoldoende effectief
is? Zo nee, waar baseert u zich op?
Antwoord 27
Het kabinet kan niet speculeren over de beweegredenen van Booking en de rol van het
ontmoedigingsbeleid in hun afweging. Het ontmoedigingsbeleid is één van de manieren
waarop Nederland bedrijven aanspreekt op hun verantwoordelijkheid om niet bij te dragen
aan de aanleg en instandhouding van onrechtmatige Israëlische nederzettingen. Of een
individueel bedrijf ondanks dat beleid toch doorgaat met dergelijke activiteiten,
is daarmee geen graadmeter voor de effectiviteit van het ontmoedigingsbeleid. Bovendien
heeft het Gerechtshof Den Haag de Staat in het gelijk gesteld ten aanzien van vragen
over de effectiviteit van het ontmoedigingsbeleid. Het ontmoedigingsbeleid is daarnaast
één instrument binnen de bredere inzet van het kabinet.
Vraag 28
Welke juridische analyse heeft de regering gemaakt van de activiteiten van Nederlandse
bedrijven, waaronder Booking.com, in Israëlische nederzettingen, naar aanleiding van
het advies van het Internationaal Gerechtshof van 19 juli 2024 (over onrechtmatigheid
van Israëls voortdurende aanwezigheid in bezet Palestijns gebied en de verplichtingen
die daarbij horen van anderen)?8 Heeft de regering specifiek beoordeeld of het aanbieden en faciliteren van accommodaties
in nederzettingen verenigbaar is met de verplichtingen die volgens het Hof op Nederland
rusten? Zo ja, kunt u deze analyse openbaar maken? Zo nee, bent u bereid zo’n analyse
alsnog te maken?
Antwoord 28
Het kabinet komt, zoals is toegezegd aan de Kamer, op korte termijn met een Kamerbrief
over de verkenning ten aanzien van een verbod op dienstenhandel en investeringen in
relatie tot de door Israël bezette gebieden.
Vraag 29
Kunt u deze vragen één voor één en zo snel mogelijk beantwoorden?
Antwoord 29
De vragen zijn zo spoedig mogelijk beantwoord, waarbij vragen met dezelfde strekking
gezamenlijk zijn beantwoord.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
S.W. Sjoerdsma, minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking -
Mede namens
R.A.A. Jetten, minister van Algemene Zaken