Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Stultiens over de verrekenprijsrapporten van Shell
Vragen van het lid Stultiens (PRO) aan de Staatssecretaris van Financiën over de verrekenprijsrapporten van Shell (Shell files) (ingezonden 8 september 2026).
Antwoord van Staatssecretaris Eerenberg (Financiën) (ontvangen 5 oktober 2026).
Vraag 1
Heef u kennisgenomen van (1) de publicatie van onderzoeksplatform Follow the Money
op 23 juli 2026 «Ontluisterend en illegaal»: hoe Shell erin slaagt in Nederland geen
cent belasting te betalen», (2) het artikel in het Financieel Dagblad van 23 juli
2026 «Shell ontliep belasting door geen winst te maken op dienstverlening vanuit Nederland»,
(3) het door SOMO op 23 juli 2026 gepubliceerde onderzoeksrapport «The Shell Files:
Exposing how corporations can use transfer pricing to avoid taxes» en (4) het memorandum
van 23 juli 2026 van hoogleraar belastingrecht Van de Streek «Shell-files: wereldwijde
transfer pricing mispricing in het kader van winstbelastingen»?
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Heeft u tevens kennisgenomen van de drie door Follow the Money en SOMO (gedeeltelijk)
openbaar gemaakte verrekenprijsrapporten van Shell, te weten (1) WONA Crude Trading
& Supply Global Transfer Pricing Report 2019, (2) Royalty Fees Transactions Shell
Timur Sendirian Berhad Shell Malaysia Trading Sendirian Berhad 2017 en (3) Upstream
Cost Sharing Global Transfer Pricing Report 2019?1
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Bent u bereid om aan het parlement op grond van artikel 68 van de Grondwet inlichtingen
te verstrekken over de zakelijkheid van de excessieve handelswinsten van Shell, die
neerslaan op de Bahama’s, de arbitraire verkoopwinsten van benzine (Shell tankstations),
die neerslaan in Zwitserland en de dienstverlening vanuit Nederland tegen de kostprijs?
Antwoord 3
Ik zet mij in voor een zo goed mogelijke informatievoorziening aan uw Kamer, zoals
recent op 3 september jl. door middel van een openbare technische briefing over belastingontwijkingconstructies.
In algemene zin is het uitgangspunt dan ook transparantie.
Als het gaat om het openbaar maken van informatie over individuele belastingplichtigen
zal dit doorgaans in strijd zijn met het belang van de staat. Deze belangenafweging
uit artikel 68 van de Grondwet noopt ertoe dat ik in uitzonderlijke situaties gemotiveerd
een beroep kan doen op deze weigeringsgrond. Individuele fiscale dossiers vallen onder
de fiscale geheimhouding die ervoor zorgt dat (potentiële) belastingplichtigen bereid
zijn vertrouwelijke informatie aan de Belastingdienst te verstrekken, hetgeen de compliance
en belastingheffing als geheel ten goede komt. Daarmee wordt het belang van de staat
gediend.
Ik onderken dat het belang dat de fiscale geheimhouding dient en de inlichtingenplicht
in bepaalde gevallen kunnen wringen. Dat maakt een zorgvuldige afweging van de betrokken
belangen per individueel geval des te belangrijker. In het onderhavige geval, dat
betrekking heeft op een individuele belastingplichtige, geeft die afweging aanleiding
om het belang van de staat zwaarder te laten wegen dan het belang van openbaarmaking.
Voor een algemene toelichting op de beoordeling van de zakelijkheid van (verkoop)winsten
en kostprijzen verwijs ik naar de beantwoording van vraag 5.
Vraag 4
Bent u het ermee eens dat in dit geval het staatsbelang zich niet verzet tegen het
verstrekken van deze inlichtingen aan het parlement op grond van artikel 68 van de
Grondwet, omdat de vertrouwelijkheid van Shells verrekenprijsrapporten niet langer
in het geding is vanwege de openbaarheid van deze rapporten?
Antwoord 4
Ik begrijp dat uw Kamer in het openbaar debat belang hecht aan het verkrijgen van
specifieke informatie of verificatie van de geldigheid van bepaalde informatie. Ook
in gevallen waarin specifieke informatie al openbaar is gemaakt door bijvoorbeeld
journalisten, betekent niet zonder meer dat de fiscale geheimhoudingsplicht geen rol
meer speelt. Ook in deze gevallen blijf ik gebonden aan de fiscale geheimhouding en
dient een belangenafweging te worden gemaakt tussen het belang van de staat en het
belang van het parlement bij de inlichtingenplicht. Die belangenafweging brengt mij
tot de conclusie dat het belang dat is gediend met de fiscale geheimhoudingsplicht
in dit geval prevaleert.
In het vervolg van de beantwoording zal ik, waar mij gevraagd wordt in te gaan op
de fiscale positie van een individuele belastingplichtige, volstaan met de mededeling
dat ik daar geen mededeling over kan doen gelet op het belang van de fiscale geheimhouding.
Vraag 5
Kunt u toelichten in hoeverre er wat u betreft sprake is van «agressieve belastingontwijking»,
zoals hoogleraar Van de Streek schrijft, op het moment dat een oliebedrijf de eigen
opgepompte olie verkoopt aan een bedrijfsonderdeel dat gevestigd is in een belastingparadijs
en de olie vervolgens met veel winst verkoopt aan een ander bedrijfsonderdeel? Wat
zijn volgens u andere redenen dan fiscale waarom een dergelijk handelskantoor binnen
één bedrijfsgroep veel winst zou maken? Wat zijn redenen anders dan fiscale om een
dergelijk handelskantoor te vestigen op de Bahama’s?
Antwoord 5
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele
belastingplichtige. Hoewel niet uit te sluiten is dat internationale structuren worden
gebruikt om belasting te ontwijken, is het enkele feit dat een onderneming activiteiten
verricht in een land met een laag belastingtarief, intellectuele eigendomsrechten
centraliseert of gebruikmaakt van kostendelingsarrangementen onvoldoende om belastingontwijking
of onzakelijke verrekenprijzen vast te stellen.
Voor de beoordeling van transacties tussen gelieerde lichamen speelt het zogenaamde
arm’s-lengthbeginsel een belangrijke rol. Het arm’s-lengthbeginsel beoogt te voorkomen
dat de voorwaarden en prijzen van transacties tussen gelieerde entiteiten afwijken
van de voorwaarden en prijzen die tussen niet-gelieerde entiteiten zouden zijn overeengekomen
in vergelijkbare omstandigheden. Door conform het arm’s-lengthbeginsel zakelijke prijzen
te betalen aan de juiste entiteiten binnen het concern, krijgen de entiteiten die
op basis van hun functies, activa en risico’s verantwoordelijk zijn voor de gecreëerde
waarde van het product of dienst ook hun daarbij passende arm’s-lengthbeloning.
Het arm’s-lengthbeginsel is gecodificeerd in artikel 8b Wet op de vennootschapsbelasting
1969 (Wet Vpb 1969). In het Nederlandse Verrekenprijsbesluit wordt nadere invulling
gegeven aan de toepassing van dit artikel en het daarin opgenomen arm’s-lengthbeginsel.
Tussen landen bestaat er overeenstemming omtrent het arm’s-lengthbeginsel zoals dat
is opgenomen in artikel 9 van zowel het OESO- als het VN-modelverdrag waarop zo goed
als alle bilaterale belastingverdragen zijn gebaseerd. De toepassing van het arm’s-lengthbeginsel
is nader uitgewerkt in de breed geaccepteerde en toegepaste OESO-richtlijnen voor
verrekenprijzen (OESO-richtlijnen).2
Als een oliebedrijf de eigen opgepompte olie verkoopt aan een gelieerd bedrijfsonderdeel,
moet die transactie ook aan het arm’s-lengthbeginsel voldoen. Dit geldt ongeacht waar
dat andere gelieerde bedrijf is gevestigd. Dat betekent dat de prijs en voorwaarden
waaronder in dit geval olie binnen een concern wordt verkocht, moeten overeenkomen
met hetgeen onafhankelijke partijen onder vergelijkbare omstandigheden zouden zijn
overeengekomen. De winst die aan een dergelijk kantoor wordt toegerekend, moet steeds
in verhouding staan tot deze daadwerkelijk uitgeoefende functies, gebruikte activa
en gelopen risico’s.
Ten slotte merk ik op dat het van bedrijf tot bedrijf verschilt wat de redenen zijn
om activiteiten in een land te verrichten. Een dergelijke beslissing is meestal het
gevolg van een mix van factoren, waaronder bereikbaarheid, opleidingsniveau, leefklimaat
en betrouwbaarheid van de overheid. Ook kunnen er verschillende niet-fiscale redenen
bestaan om handelsactiviteiten binnen een concern te centraliseren in een afzonderlijk
handelskantoor. Voorbeelden zijn het bundelen van commerciële expertise, het concentreren
van kennis van internationale grondstoffenmarkten, het centraliseren van prijs- en
valutarisicobeheer, het efficiënter organiseren van logistieke stromen en het realiseren
van schaalvoordelen bij de in- en verkoop van grondstoffen.
Vraag 6
Hoe gaat de Belastingdienst vanuit verrekenprijsperspectief om met handelskantoren
van multinationals in de olie- en gasindustrie? Is het gebruikelijk dat een dergelijk
handelskantoor, met een zeer beperkte personeelsbezetting, een meer dan routinematige
winst behaalt?
Antwoord 6
De Belastingdienst beoordeelt handelskantoren in de olie- en gasindustrie met dezelfde
criteria als handelskantoren in andere sectoren. Vanuit een verrekenprijsperspectief
vindt winsttoerekening aan de verschillende entiteiten binnen een multinational plaats
aan de hand van de uitgevoerde functies, daaraan te alloceren risico’s en de daarbij
gebruikte activa van die entiteiten. De relatieve waarde van de functies die in elke
entiteit worden uitgevoerd wordt vastgesteld aan de hand van vorengenoemde elementen,
die tevens bepalend zijn voor de vraag of de activiteiten van het handelskantoor al
dan niet als routinematig worden aangemerkt.
Vraag 7
Is er wat u betreft sprake van agressieve belastingontwijking in het geval van het
handelskantoor van Shell op de Bahama’s? Kunt u deze vraag beantwoorden op basis van
reeds openbare informatie uit de Shell-files, waarbij de fiscale geheimhoudingsplicht
dus niet geschonden hoeft te worden?
Antwoord 7
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele
belastingplichtige, of op de fiscale beoordeling van concrete transacties, structuren,
entiteiten, aangiften, rulings, vooroverleggen of contacten met de Belastingdienst.
Dat wordt niet anders doordat over een belastingplichtige openbare informatie beschikbaar
is of doordat derden, zoals journalisten, onderzoekers of maatschappelijke organisaties,
bepaalde documenten of analyses openbaar hebben gemaakt. Dit geldt zelfs in het geval
het bedrijf zelf de informatie openbaar heeft gemaakt. Ook een reactie op openbare
informatie kan meebrengen dat ik feiten bevestig of ontken, een fiscale duiding geef
van een individuele belastingplichtige of inzicht geef in de vraag of en hoe de Belastingdienst
bepaalde informatie heeft beoordeeld.
Het instrumentarium tegen grondslaguitholling en winstverschuiving is de afgelopen
jaren aanzienlijk versterkt. In dat verband zijn de definitieve rapporten van het
project Addressing Base Erosion and Profit Shifting (BEPS-project), die het Inclusive Framework van de OESO op verzoek van de G20 heeft
opgesteld van belang. In deze rapporten is veel aandacht besteed aan verrekenprijzen.
Een van de doelstellingen van het BEPS-project was om belastingheffing beter te laten
aansluiten bij de waardecreatie. In dat kader is het niet doorslaggevend waar een
concern contractueel het eigendom van (immateriële) activa heeft neergelegd of waar
risico’s op papier worden gedragen, maar wordt de winsttoerekening vooral gebaseerd
op de plaats waar de relevante waardecreërende functionaliteit wordt uitgeoefend.
In 2018 is het Verrekenprijsbesluit aangepast mede naar aanleiding van de resultaten
van het BEPS-project.
In het verlengde van het BEPS-project zijn ook nadere stappen genomen om belastingontwijking
nog verder te bestrijden. In dit kader is bijvoorbeeld de wereldwijde minimumbelasting
(ook wel aangeduid als Pijler 2) relevant. De wereldwijde minimumbelasting vloeit
voort uit de afspraken die zijn gemaakt in het Inclusive Framework van de OESO. De
wereldwijde minimumbelasting bewerkstelligt dat multinationale groepen met een omzet
van meer dan € 750 miljoen euro ten minste effectief 15% aan belasting over hun winst
betalen. Het doel van de wereldwijde minimumbelasting is tweeledig. Ten eerste beoogt
deze belasting de prikkel voor bedrijven om winsten te verschuiven naar laagbelastende
staten te verminderen. Ten tweede stelt deze belasting een ondergrens aan de belastingconcurrentie
tussen staten. Hiermee moet de «race naar de bodem» in de winstbelasting worden voorkomen
en een gelijker speelveld worden gecreëerd voor internationaal opererende bedrijven.
De eerste analyses wijzen erop dat de wereldwijde minimumbelasting effect sorteert.
Inmiddels hebben meer dan 50 jurisdicties stappen gezet om de wereldwijde minimumbelasting
te implementeren.3 Eerste analyses wijzen erop dat de wereldwijde minimumbelasting effect sorteert.
Een eerste empirische ex-postanalyse van de OESO op basis van gegevens over 2024 laat
zien dat de effectieve belastingdruk van multinationale groepen binnen de reikwijdte
van de wereldwijde minimumbelasting met circa 1 tot 2 procentpunt is gestegen. De
OESO schat dat dit in 2024 wereldwijd € 79 tot € 109 miljard aan aanvullende vennootschapsbelastingopbrengsten
heeft opgeleverd, overeenkomend met circa 2,4% tot 3,4% van de wereldwijde vennootschapsbelastingopbrengsten.4 In haar geactualiseerde economische impactanalyse schat de OESO dat de wereldwijde
minimumbelasting de omvang van winstverschuiving naar verwachting met circa 22,6%
tot 44,6% vermindert.5
Daarnaast heeft Nederland ook unilaterale maatregelen getroffen om belastingontwijking
tegen te gaan. Sinds 1 januari 2021 heft Nederland namelijk een conditionele bronbelasting
op rente- en royaltybetalingen aan een gelieerd lichaam dat gevestigd is in een laagbelastende
jurisdictie en in misbruiksituaties. Per 1 januari 2024 is de reikwijdte van deze
conditionele bronbelasting uitgebreid met dividenden. Nederland stelt jaarlijks de
relevante laagbelastende jurisdicties vast in de Regeling laagbelastende staten en
niet-coöperatieve rechtsgebieden voor belastingdoeleinden. De effectiviteit van de
conditionele bronbelasting wordt jaarlijks gemonitord. Er blijkt bijvoorbeeld al een
aanzienlijke daling van rente-, royalty-, en dividendstromen naar laagbelastende jurisdicties
van € 37 miljard in 2019 naar € 7 miljard in 2024.6 Verder zijn de eerste en tweede Europese anti-belastingontwijkingsrichtlijnen (ATAD1
en ATAD2) geïmplementeerd, die onder meer hebben geleid tot beperkingen op het gebied
van de renteaftrek en het tegengaan van structuren die gebruik maken van verschillen
tussen belastingwetgeving van landen (hybride mismatches).
Ik ben ervan overtuigd dat het Nederlandse belastingstelsel door deze maatregelen
robuuster is gemaakt tegen internationale belastingontwijking. Internationaal is daarvoor
ook erkenning. De Europese Commissie doet sinds 2022 aan Nederland geen landspecifieke
aanbevelingen meer op dit terrein. Ook het IMF heeft aangegeven dat Nederland belangrijke
maatregelen heeft genomen in de aanpak van belastingontwijking.
In aanvulling daarop merk ik op dat de internationale context door de invoering van
de wereldwijde minimumbelasting wezenlijk is gewijzigd. Voor zover het effectief tarief
in een land onder dit minimumbelastingtarief valt, wordt het verschil bijgeheven.
De wereldwijde minimumbelasting kent drie soorten maatregelen door middel waarvan
de bijheffing wordt geheven, namelijk de binnenlandse bijheffingsmaatregel, de inkomen-inclusiemaatregel
en de onderbelastewinstmaatregel. Op basis van het peer review proces dat op OESO-niveau
is vormgegeven hebben de Bahama’s met ingang van 1 januari 2024 een kwalificerende
binnenlandse bijheffing ingevoerd conform de wereldwijde minimumbelasting. Als gevolg
hiervan vindt bijheffing plaats tot het minimumniveau van 15% ingeval een multinationale
groep binnen de reikwijdte van de wereldwijde minimumbelasting valt en de effectieve
belastingdruk in de Bahama’s lager is dan 15%. Ook kennen de Bahama’s een kwalificerende
binnenlandse bijheffing-veiligehavenregel. Dat de Bahama’s een dergelijke heffing
hebben ingevoerd, draagt bij aan het doel van de wereldwijde minimumbelasting om de
prikkel voor multinationale groepen te verminderen om winsten te verschuiven naar
laagbelastende jurisdicties.
Vraag 8
In hoeverre vindt u dat gesproken kan worden van agressieve belastingontwijking op
het moment dat een multinational al haar intellectueel eigendom onderbrengt in een
belastingparadijs, zoals Zwitserland, waar slechts tien procent belasting betaald
hoeft te worden over de winsten die voortvloeien uit dat intellectuele eigendom? In
hoeverre is er sprake van agressieve belastingontwijking op het moment dat de hoogte
van de royalties voor het intellectuele eigendom bepaald wordt op basis van een achterhaalde
vuistregel, zoals de 25 procent-regel?
Antwoord 8
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele
belastingplichtige.
In algemene zin geldt dat net als voor andere transacties ook voor de overdracht van
intellectuele eigendom deze moet voldoen aan het arm’s-lengthbeginsel. Daardoor wordt
de tot het moment van overdracht aanwezige, maar nog ongerealiseerde, waardestijging
van het intellectuele eigendom bij overdracht in beginsel gerealiseerd. Die gerealiseerde
waardestijging is belastbaar in de jurisdictie waar die waardestijging is ontstaan.
De winsten die na de overdracht met de exploitatie van de intellectuele eigendom worden
behaald zijn in beginsel belastbaar in de jurisdictie waar de rechthebbende op die
intellectuele eigendom is gevestigd. Daarbij is niet alleen de juridische eigendom
van belang. Op grond van het arm’s-lengthbeginsel moet worden beoordeeld of de verkrijgende
groepsmaatschappij beschikt over de relevante functionaliteit om de met de intellectuele
eigendom samenhangende risico’s daadwerkelijk te beheersen. In de OESO-richtlijnen
wordt bij de beschrijving van relevante functies met betrekking tot immateriële vaste
activa doorgaans gerefereerd aan de zogenaamde DEMPE-functies. Dat zijn de functies
met betrekking tot «Development (ontwikkeling), Enhancement (verbetering), Maintenance
(onderhoud), Protection (bescherming) en Exploitation (exploitatie)».
Volledigheidshalve merk ik op dat Zwitserland de regels voor de wereldwijde minimumbelasting
in nationale wetgeving heeft omgezet. Zwitserland heeft op basis van het peer review
proces dat op OESO-niveau is vormgegeven een kwalificerende inkomen-inclusiemaatregel
en een kwalificerende binnenlandse bijheffingsmaatregel.7 Ook kent Zwitserland een kwalificerende binnenlandse bijheffing veiligehavenregel.
De status van een kwalificerende maatregel is van belang om de rangorde tussen de
verschillende maatregelen te bepalen, en draagt bij aan de consistente toepassing
van de regels voor de wereldwijde minimumbelasting.
Ten slotte merk ik nog op dat enkel de toepassing van een vuistregel in de meeste
gevallen geen adequate vervanging is voor een volledige functionele analyse en vergelijkbaarheidsanalyse
om de voorwaarden van een transactie te onderbouwen. Of het hanteren van een vuistregel
in een specifieke structuur tot een onzakelijke winsttoerekening leidt, hangt af of
het gehanteerde percentage kan worden onderbouwd aan de hand van een analyse van de
relevante functies, risico’s, activa en economische omstandigheden van de betrokken
partijen.
Vraag 9
Is het gebruik van een dergelijke vuistregel volgens u in strijd met de OESO-verrekenprijsrichtlijnen?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Het gebruik van een vuistregel is niet per definitie in strijd met de OESO-richtlijnen,
maar op basis van de OESO-richtlijnen kan een vuistregel niet gebruikt worden als
onderbouwing van de zakelijkheid van royalty of de winstverdeling tussen de eigenaar
van intellectueel eigendom en een licensee. Of het gebruik van een vuistregel leidt
tot een arm’s-lengthprijs- en winstverdeling dient te worden beoordeeld aan de hand
van een analyse van de relevante functies en economische omstandigheden van de betrokken
partijen.
Vraag 10
Hoe gaat de Belastingdienst vanuit verrekenprijsperspectief om met royalty’s, die
een Nederlandse verkoopmaatschappij betaalt aan een gelieerde IP-company voor het
gebruik van merken en logo’s? Staat de Belastingdienst toe dat de hoogte van de aftrekbare
royalty’s wordt gebaseerd op vuistregels, en zo ja, welke vuistregels?
Antwoord 10
De Belastingdienst beoordeelt alle gelieerde transacties op hun eigen merites. Wanneer
een transactie plaatsvindt tussen entiteiten die tot hetzelfde concern behoren (een
gelieerde transactie), dienen de daarbij van toepassing zijnde voorwaarden (inclusief
de prijs) door de belastingplichtige middels verrekenprijsdocumentatie te worden onderbouwd,
en moeten deze voorwaarden aan het arm’s-lengthbeginsel van artikel 8b Wet Vpb 1969
voldoen. Dit geldt uiteraard dan ook voor betalingen van royalty’s aan een gelieerde
partij. Een vuistregel wordt niet gehanteerd als een adequate onderbouwing van de
bij de gelieerde transactie gehanteerde voorwaarden.
Vraag 11
Kunt u op basis van de openbare Shell-files toelichten of de in die files beschreven
situatie in strijd is met de OESO-verrekenprijsrichtlijnen? Is daarbij sprake van
belastingontwijking? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 11
Gelet op artikel 67 AWR kan ik niet ingaan op de fiscale positie van een individuele
belastingplichtige of op de fiscale beoordeling van concrete transacties, structuren,
entiteiten, aangiften, rulings, vooroverleggen of contacten met de Belastingdienst.
Dat wordt niet anders doordat over een belastingplichtige openbare informatie beschikbaar
is of doordat derden bepaalde documenten of analyses openbaar hebben gemaakt.
Voor de algemene beoordeling van activiteiten in laagbelastende landen, de centralisatie
van intellectuele eigendom en kostendelingsarrangementen verwijs ik naar mijn antwoord
op vraag 5. De beoordeling daarvan vindt steeds plaats aan de hand van alle relevante
feiten en omstandigheden en de toepasselijke wet- en regelgeving.
Vraag 12
Bent u het ermee eens dat internationale belastingontwijking met prioriteit zoveel
mogelijk aangepakt moet worden? Wat gaat u doen om de beschreven vormen van belastingontwijking
tegen te gaan?
Antwoord 12
Ja. Het kabinet acht het van belang dat internationale belastingontwijking met prioriteit
wordt aangepakt. Belastingplichtigen, waaronder grote multinationale ondernemingen,
moeten belasting betalen overeenkomstig de geldende wet- en regelgeving.
Nederland heeft de afgelopen jaren veel maatregelen genomen om grondslaguitholling
en winstverschuiving tegen te gaan, zowel nationaal als in internationaal verband.
In het antwoord op vraag 5 heb ik een aantal van deze maatregelen uiteengezet.
Ik blijf mij inzetten om belastingontwijking tegen te gaan. Dat gebeurt door het bestaande
instrumentarium te blijven monitoren, door waar nodig nationaal maatregelen te nemen
en door in internationaal verband te blijven werken aan verdere versterking van de
aanpak van belastingontwijking.
Vraag 13
Bent u bereid om, net zoals naar aanleiding van de Uber files in 2022, een onderzoekscommissie
in te stellen met leden van de Belastingdienst aangevuld met externe deskundigen,
die het handelen van de Belastingdienst bij de transacties uit de openbare verrekenprijsrapporten
beoordeelt op fiscaal-juridische juistheid en rechtsstatelijkheid, waaronder eenheid
van beleid?
Antwoord 13
Ik zie geen aanleiding om vanwege de openbare verrekenprijsrapporten een afzonderlijke
onderzoekscommissie in te stellen die het handelen van de Belastingdienst in individuele
fiscale dossiers beoordeelt. Hieronder licht ik dat toe.
Voorop staat dat de Belastingdienst de wet uitvoert binnen de kaders van wet- en regelgeving,
beleid, jurisprudentie en geldende vaktechnische waarborgen. Dat geldt ook voor de
beoordeling van verrekenprijzen, vooroverleg, rulings en transacties tussen gelieerde
lichamen. Dergelijke beoordelingen vinden plaats op basis van alle relevante feiten
en omstandigheden van het individuele geval.
Daarnaast bestaan reeds verschillende waarborgen om de kwaliteit, rechtmatigheid en
consistentie van de fiscale besluitvorming te borgen, waaronder vaktechnische afstemming
binnen de Belastingdienst, interne kwaliteitsbewaking en onafhankelijke rechterlijke
toetsing. Er zijn geen aanwijzingen dat deze waarborgen in dit verband tekortschieten
of dat sprake is van structurele problemen die een afzonderlijk onderzoek zouden rechtvaardigen.
Dat naar aanleiding van de zogenoemde Uber-files een onafhankelijke onderzoekscommissie
is ingesteld, betekent niet dat een dergelijke commissie ook in dit dossier zou moeten
worden ingesteld. De omstandigheden van die casus waren wezenlijk anders. Daarbij
speelden onder meer aantijgingen over een mogelijke schending van de fiscale geheimhoudingsplicht
door medewerkers van de Belastingdienst een doorslaggevende rol bij het besluit een
onafhankelijke onderzoekscommissie in te stellen. Van een vergelijkbare situatie is
hier niet gebleken.
Vraag 14
Hoe gaat de Belastingdienst vanuit verrekenprijsperspectief om met diensten die door
Nederlandse centrale servicemaatschappijen worden verleend aan andere groepsmaatschappijen?
Staat de Belastingdienst na 2022 toe dat een winstopslag achterwege blijft op ondersteunende
diensten met een beperkte toegevoegde waarde, ook als die door een aparte servicemaatschappij
worden verricht? Staat de Belastingdienst bij andere diensten toe dat een kostenopslag
achterwege blijft, zoals op technische diensten of adviesdiensten (managementadvies
over onder andere ondernemingsstrategie)?
Antwoord 14
De Belastingdienst hanteert het arm’s-lengthbeginsel als toetsingskader. Ik verwijs
hiervoor naar mijn antwoord op vraag 4. De OESO-richtlijnen besteden in een separaat
hoofdstuk aandacht aan dienstverlening binnen concernverband (hoofdstuk 7). Ook het
Nederlandse Verrekenprijsbesluit besteedt separaat aandacht aan dienstverlening in
concernverband. Op basis van de OESO-richtlijnen is sprake van een concerndienst als
ten behoeve van een groepsonderdeel een activiteit wordt verricht die daaraan economische
of commerciële waarde toevoegt en waarvoor dat groepsonderdeel normaliter bereid zou
zijn te betalen. Het gaat daarbij niet om activiteiten die in de hoedanigheid van
aandeelhouder worden verricht.
Als tussen groepsmaatschappijen verrichte dienstverlening een routinematig karakter
heeft, dienen de kosten die met de dienstverlening gepaard gaan doorgaans te worden
vergoed met inachtneming van een winstopslag. De (hoogte van de) winstopslag wordt
getoetst aan het arm’s-lengthbeginsel.
De OESO-richtlijnen bevatten daarnaast paragrafen die gericht zijn op specifieke concerndiensten
met beperkte toegevoegde waarde. Indien aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan, kan
in deze situaties een beperkte winstopslag van 5% op de relevante kosten worden toegepast.
Ten slotte erkennen de OESO-richtlijnen dat er situaties kunnen bestaan, waarin het
op grond van het arm’s-lengthbeginsel gerechtvaardigd kan zijn kosten van dienstverlening
door te belasten aan een gelieerde entiteit zonder dat ter zake een winstopslag hoeft
te worden berekend. De OESO-richtlijnen stellen hier voorwaarden aan en geven, niet
limitatief, voorbeelden van zulke situaties (paragraaf 7.35 e.v.). Dit is bijvoorbeeld
het geval indien de gemaakte kosten voor de dienstverlening hoger zijn dan de toegevoegde
waarde.
Vraag 15
Zijn er in de afgelopen tien jaar situaties bekend waarbij de Belastingdienst akkoord
is gegaan met het achterwege blijven van een winstopslag op andere diensten dan ondersteunende
diensten met een beperkte toegevoegde waarde? Zo ja, kan de Staatssecretaris deze
situaties in geanonimiseerde vorm publiceren?
Antwoord 15
Voor een toelichting op de beoordeling van diensten vanuit verrekenprijsperspectief
verwijs ik naar mijn antwoord bij vraag 14 en 16. De Belastingdienst houdt dit niet
op centraal niveau en systematisch bij.
Vraag 16
Klopt het dat de goedkeuring, die gold tot in 2022 om een winstopslag achterwege te
laten op ondersteunende diensten met een beperkte toegevoegde waarde, een Nederlandse
veilige-havenregeling was op verrekenprijsgebied?8 Zo ja, kunt u aangeven hoeveel meldingen er bij de Belastingdienst zijn gedaan over
de toepassing van deze goedkeuring op grond van de meldingsplicht voor potentieel
agressieve fiscale constructies?9 Heeft de Belastingdienst na de intrekking van de goedkeuring gericht toezicht gehouden
op de hoogte van de in aanmerking te nemen winstopslag?
Antwoord 16
Het Verrekenprijsbesluit 2018, dat gold tot 2022, bevat een goedkeuring om een winstopslag
achterwege te laten op ondersteunende diensten met een beperkte toegevoegde waarde.
De goedkeuring was geclausuleerd middels een kosten/batenanalyse. Deze goedkeuring
bevatte een verwijzing naar paragraaf 7.37 van de OESO-richtlijnen. In paragraaf 7.37
geven de OESO-richtlijnen ruimte aan belastingdiensten om af te zien van het berekenen
en belasten van een arm's-lengthprijs voor het verrichten van diensten. Als voorbeeld
van een dergelijke situatie noemen de OESO-richtlijnen de situatie dat de mogelijke
extra belastingopbrengst de kosten en de administratieve lasten van het berekenen
van een zakelijke prijs niet rechtvaardigt. Het goedkeurend beleid uit het Verrekenprijsbesluit,
dat werd toegepast op basis van een kosten/batenanalyse overeenkomstig paragraaf 7.37
van de OESO-richtlijnen, is daarmee in lijn met de OESO-richtlijnen. De regeling was
bedoeld als een administratieve versimpeling en niet als veiligehavenregel die bepaalde
categorieën belastingplichtigen uitzondert op basis van vooraf vastgestelde criteria.
De Belastingdienst heeft niet separaat geregistreerd in welke gevallen een beroep
is gedaan op de goedkeuring.
De goedkeuring is niet meer opgenomen in het Verrekenprijsbesluit 2022. In plaats
daarvan wordt verwezen naar de relevante paragrafen in de OESO-Richtlijnen. De Belastingdienst
houdt risicogericht toezicht op het doorbelasten van diensten zonder winstopslag.
Vraag 17
In hoeverre bestaat volgens u het risico dat de Europese Commissie zal oordelen dat
sprake is van ongeoorloofde staatssteun in gevallen waarin de Belastingdienst toestaat
of heeft toegestaan dat diensten binnen een groep tegen kostprijs worden verricht?
Wat zouden de gevolgen hiervan zijn voor Nederland? In hoeverre bestaat de risico
voor de situatie zoals beschreven in de Shell-files?
Antwoord 17
De Europese Commissie (EC) heeft de exclusieve bevoegdheid om te oordelen of er sprake
is van staatssteun en zo ja of de steun ongeoorloofd is.
Om onder de definitie van staatssteun in de zin van artikel 107, lid 1, VWEU te vallen,
moet er sprake zijn van een selectief voordeel voor een specifiek bedrijf dat afwijkt
van de geldende belastingwetgeving. Als de geldende belastingwetgeving (het zogenaamde
referentiestelsel) is toegepast, kan geen sprake zijn van ongeoorloofde staatssteun.
Onder de geldende belastingwetgeving valt in dat geval de toepassing van de Wet Vpb
1969, waarvan ook het zakelijkheidsbeginsel een belangrijk onderdeel is.
Om de kwaliteit, rechtmatigheid en consistentie van de fiscale besluitvorming te borgen,
bestaan reeds verschillende waarborgen, waaronder vaktechnische afstemming binnen
de Belastingdienst, interne kwaliteitsbewaking en onafhankelijke rechterlijke toetsing.
Er zijn geen aanwijzingen dat deze waarborgen in dit verband tekortschieten en er
sprake zou zijn van staatssteun.
In zijn algemeenheid geldt dat de EC een onderzoek kan starten naar vermeende staatssteun.
Wanneer de EC oordeelt dat er sprake is van ongeoorloofde steun, dient de belastingplichtige
de steun terug te betalen aan de Staat. Tegen dit besluit kan zowel de Staat als de
belastingplichtige beroep aantekenen bij het Gerecht van de Europese Unie in eerste
aanleg en in hoger beroep bij het Hof van Justitie van de Europese Unie.
Vraag 18
Wat is de Nederlandse inbreng in het comité van de OESO voor Fiscale Zaken over de
aankomende update van de OESO-verrekenprijsrichtlijnen over dienstverlening?10 Neemt Nederland een standpunt in over het wel of niet in aanmerking nemen van een
winstopslag?
Antwoord 18
De Nederlandse inbreng in de OESO is in zijn algemeenheid gericht op een aantal uitgangspunten,
waarbij uitvoerbaarheid en begrijpelijkheid van de OESO-richtlijnen belangrijke onderdelen
zijn. Daarnaast is de Nederlandse inzet erop gericht om belastingheffing zo veel mogelijk
te laten aansluiten bij waardecreatie. Dat betekent dat naar het daadwerkelijk gedrag
van partijen wordt gekeken en niet louter naar de contractuele werkelijkheid. Ook
streeft Nederland naar een internationaal consistente invulling van het arm’s-lengthbeginsel.
Dit voorkomt onzekerheid, disputen, dubbele belasting en dubbele niet-belasting.
Op dit moment wordt in OESO-verband gewerkt aan een revisie van hoofdstuk zeven over
interne diensten. Met betrekking tot het al dan niet in aanmerking nemen van een winstopslag,
is de Nederlandse inzet erop gericht dat een winstopslag in aanmerking genomen moet
worden als blijkt dat dat in ongelieerde verhoudingen ook zou gebeuren (het arm’s-lengthbeginsel).
Dat betekent dat een winstopslag in aanmerking dient te worden genomen, als dat in
ongelieerde verhoudingen ook het geval zou zijn geweest.
Vraag 19
Wat vindt u van het idee om bij het aankomende Belastingplan in de Wet op de vennootschapsbelasting
1969 een voorschrift op te nemen dat een zakelijke prijs voor intra-groepsdienstverlening
hoger is dan de kostprijs, tenzij de belastingplichtige het tegendeel aannemelijk
maakt. Zou een dergelijke verzwaarde bewijslast voor bedrijven een einde kunnen maken
aan eventueel historisch gegroeide praktijken?
Antwoord 19
Het arm’s-lengthbeginsel is gecodificeerd in artikel 8b Wet Vpb 1969 en nader ingevuld
in het Verrekenprijsbesluit. Ik verwijs hiervoor naar mijn antwoord bij vraag 5.
Het opnemen van een dergelijke bewijsregel past niet goed binnen de systematiek van
artikel 8b Wet Vpb 1969, omdat die bepaling uitgaat van een beoordeling aan de hand
van de concrete voorwaarden die onafhankelijke partijen onder vergelijkbare omstandigheden
zouden zijn overeengekomen. Een generiek wettelijk vermoeden dat een zakelijke prijs
voor intragroepsdienstverlening hoger is dan de kostprijs, tenzij de belastingplichtige
het tegendeel aannemelijk maakt, past niet bij het open en feitelijke karakter van
het arm’s-lengthbeginsel en bij de wijze waarop daaraan in het Verrekenprijsbesluit
invulling wordt gegeven. Het Verrekenprijsbesluit geeft aan dat het bepalen van verrekenprijzen
geen exacte wetenschap is en dat een verrekenprijsanalyse moet aansluiten bij de economisch
relevante kenmerken van de concrete transactie. Voor kostengerelateerde methoden geldt
bovendien dat de kostengrondslag slechts passend is voor zover de kosten een relevante
indicator vormen voor de waarde van de uitgeoefende functies, gebruikte activa en
gelopen risico’s.
Artikel 8b Wet Vpb 1969 bevat daarnaast een administratieverplichting. Op basis van
een dergelijke administratieverplichting dienen belastingplichtigen in hun administratie
gegevens op te nemen waaruit blijkt hoe de verrekenprijzen tot stand zijn gekomen
en waaruit kan worden opgemaakt of deze prijzen aan het arm’s-lengthbeginsel voldoen.
De belastingplichtige moet zijn verrekenprijzen dus administratief vastleggen en onderbouwen.
Wanneer een toereikende administratieve vastlegging ontbreekt, heeft dat gevolgen
voor de bewijspositie van de belastingplichtige bij de beoordeling of de gehanteerde
verrekenprijzen in overeenstemming zijn met het arm’s-lengthbeginsel. De Belastingdienst
kan de gehanteerde vergoeding toetsen en, indien deze niet in overeenstemming is met
het arm’s-lengthbeginsel, de fiscale winst corrigeren.
Ten slotte merk ik op dat het arm’s-lengthbeginsel breed geaccepteerd is en wereldwijd
wordt toegepast. Het beginsel is ook opgenomen in belastingverdragen, waar Nederland
er zo’n 100 van heeft. Unilaterale wetswijzigingen kunnen internationaal alleen geëffectueerd
worden voor zover ze niet in strijd zijn met het arm’s-lengthbeginsel dat is opgenomen
in bilaterale belastingverdragen.
Gelet op het voorgaande zie ik geen aanleiding om in het aankomende Belastingplan
een afzonderlijke wettelijke bewijsregel op te nemen voor intragroepsdienstverlening.
Vraag 20
In hoeverre bent u het ermee eens dat het systeem van verrekenprijzen en het zakelijkheidsbeginsel
structureel falen in het eerlijk toerekenen van winsten tussen landen? Ziet u mogelijkheden
voor alternatieve systemen, waarmee belastingontwijking effectiever voorkomen kan
worden?
Antwoord 20
Ik deel niet de opvatting dat het systeem van verrekenprijzen en het zakelijkheidsbeginsel
structureel falen in het eerlijk toerekenen van winsten tussen landen. Het zakelijkheidsbeginsel
is internationaal breed aanvaard en vormt niet alleen in Nederland maar ook internationaal
het uitgangspunt voor de fiscale beoordeling van transacties tussen gelieerde lichamen.
Zowel het OESO-modelverdrag als het VN-modelverdrag gaan uit van het arm’s-lengthbeginsel.
Wel kunnen verschillen tussen staten in de interpretatie of toepassing van het zakelijkheidsbeginsel
leiden tot verrekenprijsverschillen en, in bepaalde gevallen, tot dubbele niet-heffing.
Dit is onderkend bij de totstandkoming van de Wet tegengaan mismatches bij toepassing
zakelijkheidsbeginsel.11 Om die dubbele niet-heffing gericht tegen te gaan, zijn met ingang van 1 januari
2022 middels die wet de volgende maatregelen doorgevoerd. Zo beperkt artikel 8bb Wet
Vpb 1969 neerwaartse winstaanpassingen voor zover de belastingplichtige niet aannemelijk
maakt dat bij het gelieerde lichaam een corresponderende opwaartse aanpassing wordt
betrokken in een naar de winst geheven belasting. Met deze maatregelen wordt dubbele
niet-heffing als gevolg van verrekenprijsverschillen bestreden. Hiermee is een belangrijke
stap gezet in het tegengaan van dubbele niet-heffing als gevolg van het arm’s-lengthbeginsel.
Meer algemeen vinden er vanwege diverse redenen discussies plaats tussen landen in
internationale fora (zoals de OESO, de Verenigde Naties en de EU) over de vraag of
de regels omtrent winstverdeling tussen landen aanpassing behoeven. Nederland heeft
zich in deze discussies altijd constructief opgesteld en zal blijvend bereid zijn
om in multilateraal verband na te denken over de gehanteerde beginselen bij de verdeling
van de belastbare winst. Een belangrijk doel in deze discussies is om dubbele belasting
en dubbele niet-belasting te voorkomen.
Ten slotte merk ik op dat een alternatief systeem voor winsttoerekening, zoals een
meer formulematig stelsel, brede internationale overeenstemming vergt. Bij formulary
apportionment wordt de geconsolideerde winst van een multinationale groep volgens
een vooraf bepaalde formule aan landen toegerekend. Daarbij moeten onder meer de afbakening
van de groep, de te verdelen winst en de verdeelsleutel worden vastgesteld. De verdeelsleutel
kan bijvoorbeeld aansluiten bij factoren als activa, arbeid en omzet. Dergelijke systemen
roepen fundamentele vragen op over de verdeling van heffingsrechten tussen staten,
de keuze en weging van de verdeelsleutel, de behandeling van uiteenlopende bedrijfsmodellen
en de voorkoming van dubbele belasting. Een eventuele eenzijdige overstap naar een
alternatief systeem ligt daarom niet voor de hand.
Vraag 21
Wat is de Nederlandse opstelling tijdens gesprekken en onderhandelingen over een VN-belastingverdrag?
In hoeverre bent u het ermee eens dat Nederland zich constructief moet opstellen als
het gaat om dit onderwerp, ook als het gaat om vervanging van OESO-afspraken door
VN-afspraken? In hoeverre is dat volgens u nu het geval?
Antwoord 21
Nederland stelt zich constructief op in de VN-onderhandelingen over een raamwerkverdrag
voor internationale belastingsamenwerking. Nederland steunt de doelstellingen achter
het ontwikkelen van een VN-raamwerkverdrag over internationale belastingsamenwerking,
namelijk het versterken van de inclusiviteit en effectiviteit van die samenwerking.
De huidige opzet van het verdrag steunt Nederland alleen nog niet.12 Nederland zet zich in de onderhandelingen in voor een breed gedragen resultaat en
waakt daarbij voor de duplicatie van werk en fragmentatie van internationale belastingafspraken.
De afspraken bij de VN zouden bestaande (OESO-)afspraken niet moeten vervangen, maar
moeten aanvullen en bestendigen. Dit zien we op dit moment niet terug in de opzet
van het verdrag.
De opzet van een raamwerkverdrag moet volgens de doelstelling basisafspraken en een
samenwerkingsstructuur bevatten. Onder het raamwerkverdrag kunnen vervolgens concrete
afspraken over diverse fiscale onderwerpen worden gemaakt in protocollen. Deze protocollen
zijn juridische instrumenten die landen die partij zijn bij het raamwerkverdrag kunnen
ondertekenen. De huidige concepttekst van het raamwerkverdrag bevat echter zelf al
concrete afspraken, waaronder afspraken die heffingsrechten verdelen over inkomen
van burgers en bedrijven. Hiermee ondergraaft het raamwerk een aantal breed geaccepteerde
principes in de internationale samenwerking op belastinggebied. Het richt zich op
onderwerpen waaraan veel VN-lidstaten zich in een multilateraal raamwerkverdrag niet
kunnen binden.
Ook wordt er op verschillende onderwerpen een parallel proces gecreëerd naast al bestaande
trajecten binnen het OESO/Inclusive Framework en bijvoorbeeld het Global Forum on
Tax Transparency and Exchange of Information. Het geheel bezien, kan de gekozen richting
ertoe leiden dat veel VN-lidstaten het raamwerkverdrag niet kunnen ondertekenen. Nederland
blijft waar mogelijk gecoördineerd samen met andere EU- en OESO-lidstaten suggesties
doen om fragmentatie en duplicatie te voorkomen, en die erop gericht zijn om te focussen
op afspraken die breed worden gedragen. Op die manier kan een groot deel van het VN-lidmaatschap
een effectief raamwerkverdrag overeenkomen en tot een succes voor de praktijk maken.
Deze voorstellen zijn vooralsnog niet overgenomen. In het vervolgproces ziet Nederland
nog altijd ruimte voor een goede uitkomst en zal Nederland zich blijven inzetten om
tot een breed gedragen raamwerkverdrag te komen.
Vraag 22
Waarom worden door de Belastingdienst (CGVP) ingenomen standpunten over transfer pricing-aangelegenheden
die precedentwerking kunnen hebben of die kunnen worden opgevat als (een begin van)
beleid, niet gepubliceerd?13 Bent u bereid om deze standpunten, net als kennisgroepstandpunten, voortaan openbaar
te maken op de website van de Belastingdienst?
Antwoord 22
Ik onderschrijf het belang van transparantie. De coördinatiegroep verrekenprijzen
van de Belastingdienst (CGVP) is een coördinatiegroep die zich bezighoudt met de uitvoering
van verrekenprijsvraagstukken. Binnen de uitvoeringspraktijk komen verrekenprijsvraagstukken
op bij de inspecteur, waarna de CGVP een adviesrol heeft ten aanzien van de behandeling
van deze vraagstukken.14 Waar nodig neemt de CGVP, in lijn met het arms lenghtbeginsel, standpunten in. Deze
standpunten worden gepubliceerd en zijn terug te vinden op https://open.overheid.nl/. De volgende standpunten van de CGVP zijn gepubliceerd:
– Inkoopkantoren15
– Opzet en Aandachtspunten TP analyse16
– Toepassing van de cost plusmethode – kostengrondslag en verschotten17
– Garantiefees18
Vraag 23
Bent u het eens met de recente constatering van belastinghoogleraar Van der Hel-Van
Dijk dat de verplichting om fiscale landenrapporten (Public Country-by-Country Reporting)
vanaf 2025 openbaar te maken er (helaas) niet voor zorgt dat de publieke controle
op het belastinggedrag van multinationals verbetert?19
Antworod 23
Het doel van de zogenoemde «public country-by-country reporting» (het publieke landenrapport)
is om inzicht te bieden aan het publiek over waar multinationale ondernemingen hun
winst genereren en waar zij belasting betalen. Dit wordt bereikt door onder de «public
country-by-country» vallende multinationale ondernemingen te verplichten via een publieke
landenrapport per lidstaat inzicht te bieden over, onder andere, informatie over de
aard van de activiteiten, de winst of het verlies vóór winstbelasting en de betaalde
winstbelasting. Met deze informatie wordt die beoogde transparantie geboden, die naar
mijn oordeel, bijdraagt aan de verbetering van het publieke vertrouwen ten aanzien
van multinationale ondernemingen. Daarbij wil ik opmerken dat het doel van het publieke
landenrapport niet is om een volledig beeld te geven van de fiscale positie van multinationale
ondernemingen. Een dergelijke vergaande transparantie zou leiden tot een ongelijk
speelveld tussen deze ondernemingen en multinationale ondernemingen buiten de EU die
niet gehouden zijn om deze informatie openbaar te maken.
Halverwege 2027 zal de EC verslag uitbrengen aan het Europees Parlement en de Raad
van de Europese Unie over de naleving en het effect van het publieke landenrapport.
Ondertekenaars
E. Eerenberg, staatssecretaris van Financiën