Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van de leden Claassen en Markuszower over de Amerikaanse CLOUD Act en de jurisdictie over Nederlandse zorgdata
Vragen van de leden Claassen en Markuszower (beiden Groep Markuszower) aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de Amerikaanse CLOUD Act en de jurisdictie over Nederlandse zorgdata. (ingezonden 18 augustus 2026).
Antwoord van Minister Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport), mede namens de Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat (ontvangen 5 oktober 2026). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2025–2026, nr. 2955.
Vraag 1
Bent u ermee bekend dat de Amerikaanse CLOUD (Clarifying Lawful Overseas Use of Data) Act (2018) Amerikaanse aanbieders verplicht gegevens te verstrekken die zij in bezit,
beheer of onder zeggenschap hebben, ongeacht of die gegevens fysiek in Nederland zijn
opgeslagen?
Antwoord 1
Zoals eerder aan uw Kamer medegedeeld in Kamervragen van het lid Jansen op 26 november
2025 maakt (onder meer) de CLOUD Act (Clarifying Lawful Overseas Use of Data Act),
het mogelijk dat autoriteiten in de VS onder de in deze wetgeving genoemde voorwaarden
toegang kunnen krijgen tot de gegevens waarover een onderneming in de VS beschikt,
óók wanneer de gegevens zich bevinden onder een dochtervennootschap en op servers
buiten de VS1.
Vraag 2
Deelt u de constatering dat de CLOUD Act de zeggenschap van de aanbieder volgt en
niet de opslaglocatie, en dat opslag in een Nederlands datacenter van een Amerikaans
bedrijf die gegevens dus niet onder Nederlandse jurisdictie brengt? Zo nee, waarop
baseert u het tegendeel?
Antwoord 2
In het geval dat een leverancier mede onder Amerikaanse jurisdictie valt, kan ook
specifieke Amerikaanse wetgeving, zoals de CLOUD Act, van toepassing zijn. De CLOUD
Act stelt dat data die in «possession, custody or control» van een Amerikaanse leverancier,
of één van haar dochtermaatschappijen, is onder die wetgeving valt, ongeacht het land
waar deze data is opgeslagen2.
Vraag 3
Bestaat er op dit moment een internationale overeenkomst tussen de Europese Unie en
de Verenigde Staten op grond waarvan een Amerikaans bevel tot verstrekking van persoonsgegevens
erkend of afdwingbaar is in de zin van artikel 48 van de Algemene verordening gegevensbescherming?
Zo nee, welke van beide rechtsordes overtreedt een Amerikaanse aanbieder die zo'n
bevel ontvangt ten aanzien van Nederlandse patiëntgegevens?
Antwoord 3
Indien een in Nederland gevestigde dochteronderneming van een Amerikaans bedrijf voldoet
aan een Amerikaans bevel tot gegevensverstrekking, kan dit in strijd zijn met de AVG.
Daarnaast kan het zo zijn dat de dochteronderneming zich in dat geval mogelijk niet
houdt aan de verwerkersovereenkomst met de
Nederlandse opdrachtgever, wat een grond kan vormen voor ontbinding van de overeenkomst.
Weigert de aanbieder aan het bevel te voldoen, dan kan dit in strijd zijn met de Amerikaanse
wetgeving.
Vraag 4
Klopt het dat een verzoek onder de CLOUD Act vergezeld kan gaan van een geheimhoudingsbevel
(FISA Section 702), waardoor de betrokken zorginstelling niet mag worden geïnformeerd?
Zo ja, hoe kan een zorgaanbieder onder die omstandigheid voldoen aan de verantwoordingsplicht
uit de AVG, aan NEN 7510 en aan het medisch beroepsgeheim?
Antwoord 4
Ja, dat klopt. Een verzoek om gegevensverstrekking op grond van de CLOUD Act kan samengaan
met een geheimhoudingsbevel. De CLOUD Act en FISA Section 702 zijn daarbij twee verschillende
wettelijke kaders. De CLOUD Act voorziet in rechterlijke toetsing en biedt organisaties
onder omstandigheden de mogelijkheid een verzoek aan te vechten. FISA Section 702
maakt het mogelijk voor Amerikaanse inlichtingendiensten om zonder gerechtelijk bevel
informatie te verzamelen over niet-Amerikaanse staatsburgers waarvan wordt aangenomen
dat zij zich buiten de Verenigde Staten bevinden en die mogelijk betrokken zijn bij
terrorisme, spionage, massavernietigingswapens, beïnvloedingsactiviteiten in opdracht
van een vijandige buitenlandse mogendheid of cybercriminaliteit. Kennisgeving aan
de betrokkene is bijvoorbeeld geen vereiste3.
Bij FISA Section 702 kan een geheimhoudingsplicht gelden. De betrokken dienstverlener
mag zijn klant dan niet informeren over de gegevensverstrekking. Een Nederlandse zorgaanbieder
kan daardoor niet op de hoogte zijn van een dergelijke verstrekking.
Het tweede deel van de vraag kan ik kort beantwoorden met de constatering dat een
zorgaanbieder aan de verplichtingen kan voldoen, voor zover hij passende maatregelen
heeft getroffen. Toch zal ik de drie genoemde verplichtingen lansglopen.
Voor zover het de AVG-verantwoordingsplicht betreft, is het voor de zorgaanbieder
van groot belang dat doorgiften van persoonsgegevens aan derde landen in overeenstemming
met de AVG plaatsvinden. Als daarvan geen sprake is, bijvoorbeeld vanwege de mogelijkheid
dat Amerikaanse autoriteiten door middel van een geheimhoudingsbevel toegang tot gegevens
kunnen verkrijgen, is de zorgaanbieder bij doorgifte verplicht passende aanvullende
waarborgen te treffen om een gelijkwaardig beschermingsniveau te waarborgen. Wanneer
hij dat niet doet, of niet kan doen, dan kan de doorgifte niet in overeenstemming
met de AVG plaatsvinden.
Genoemde maatregelen spelen ook een rol bij de naleving van de NEN 7510. Dit is namelijk
een op een risico-afweging gebaseerde norm: de zorgaanbieder moet de risico’s op het
gebied van vertrouwelijkheid, integriteit en beschikbaarheid identificeren en aan
de hand daarvan passende maatregelen treffen. Het gaat er dus om dat hij die risico’s
die samenhangen met het geheimhoudingsbevel heeft geïdentificeerd en vervolgens passende
maatregelen heeft getroffen en dat kan aantonen.
De passende maatregelen komen ook terug bij het medisch beroepsgeheim. Ook een geheime
opvraging waarvan de zorgaanbieder geen weet heeft, doorbreekt het medisch beroepsgeheim.
Om dit te voorkomen zijn de passende maatregelen vereist.
De kern van mijn antwoord is dus dat de zorgaanbieder vooraf het risico van dergelijke
buitenlandse toegang moet onderkennen en passende maatregelen dient te treffen. Juist
de keuze voor een cloud-leverancier is daarbij van belang.
Vraag 5
Kunt u aangeven hoeveel verzoeken van Amerikaanse autoriteiten aan aanbieders bekend
zijn die Nederlandse zorgdata betroffen? Indien u dit niet kunt aangeven, erkent u
dan dat het uitblijven van bekende gevallen geen enkele indicatie is dat zulke verzoeken
niet plaatsvinden?
Antwoord 5
Hierover zijn geen cijfers bekend. Bovendien is het inderdaad zo, dat het niet bekend
zijn van deze cijfers, niet betekent dat dergelijke verzoeken niet plaatsvinden. Ten
eerste zijn bedrijven niet verplicht melding te maken van deze verzoeken. In de tweede
plaats kunnen dergelijke verzoeken van de Amerikaanse overheid ook vergezeld gaan
van een zogenaamde «gag order», waarbij het deze bedrijven uitdrukkelijk verboden
wordt melding te maken van het feit dat een dergelijk verzoek is gedaan.
Vraag 6
Kunt u bevestigen dat volgens de marktinventarisatie van M&I/Partners van begin 2026
76% van de Nederlandse ziekenhuizen ChipSoft gebruikt, 16% het Amerikaanse Epic en
8% het Duitse NEXUS (circa 95% in handen van de Amerikaanse investeerder TA Associates)?4
Antwoord 6
Het betreft een eigenstandige marktinventarisatie van M&I partners. Deze percentages
komen overeen met ons beeld.
Vraag 7
Deelt u de constatering dat het EPD slechts één laag is en dat ook software van Nederlandse
leveranciers volledig op Amerikaanse cloudinfrastructuur kan draaien, zoals bij de
ingebruikname van HiX in de Azure-cloud door Zuyderland MC? Bent u bereid in kaart
te brengen bij hoeveel zorginstellingen het EPD of ECD draait op infrastructuur van
een niet-Europese aanbieder, en de Kamer hierover te informeren?
Antwoord 7
Ja, de constatering wordt gedeeld dat het elektronisch patiëntendossier (EPD) slechts
één laag is en dat ook software van Nederlandse leveranciers op Amerikaanse cloud-infrastructuur
kan draaien. Mijn ministerie beschikt niet over een overzicht van welke zorginstelling
op welke infrastructuur draait. De zorg is privaat georganiseerd en dient volgens
NEN 7510 zelf alle risico’s in beeld te brengen en waar nodig passende maatregelen
te treffen.
Vraag 8
Beschikt u over een overzicht van het aantal zorginstellingen dat Microsoft 365 of
Google Workspace gebruikt voor communicatie waarin patiëntgegevens voorkomen? Zo nee,
bent u bereid dit alsnog te laten inventariseren?
Antwoord 8
Nee, mijn ministerie beschikt niet over een dergelijk overzicht. De zorg is privaat
georganiseerd en dient volgens NEN 7510 zelf alle risico’s in beeld te brengen en
waar nodig passende maatregelen te treffen.
Vraag 9
Is bij de keuze van UMCG, Treant en Ommelander Ziekenhuis Groningen voor een gezamenlijk
EPD op basis van Epic, met ingebruikname in 20275, expliciet getoetst op de gevolgen voor jurisdictie en toegang door buitenlandse
autoriteiten? Zo ja, kan de Kamer die toets ontvangen? Zo nee, waarom is die toets
achterwege gebleven?
Antwoord 9
Een gezamenlijk EPD kan voordelen hebben voor de samenwerking tussen zorgaanbieders.
Zorginstellingen, zoals UMCG, Treant en Ommelander Ziekenhuis Groningen, kunnen zelf
de keuze maken om dergelijke systemen te implementeren. Specifieke toetsing behorend
bij een dergelijke keuze valt onder de verantwoordelijkheid van de betrokken zorgaanbieders
zelf. Het Ministerie van VWS is geen partij bij deze keuze en heeft derhalve ook geen
informatie over of inzage in de toetsingen die hierop zijn uitgevoerd.
Vraag 10
Geldt de door de Kamer aanvaarde doelstelling dat de continuïteit van digitale dienstverlening
niet rechtstreeks afhankelijk is van partijen uit de Verenigde Staten (Kamerstuk 26 643, nr. 1320) ook voor de zorgsector? Zo nee, waarom geldt voor de meest gevoelige persoonsgegevens
die de samenleving kent een lichter regime dan voor de Rijksoverheid zelf?
Antwoord 10
De motie waarin deze doelstelling is opgenomen ziet, zoals u zelf ook al aangeeft,
specifiek op de Rijksoverheid. Die doelstelling geldt daarmee niet automatisch voor
andere domeinen. Zorgdata vallen onder de reikwijdte van de AVG, wat een voldoende
zwaar regime is voor de bescherming van deze persoonsgegevens.
Vraag 11
Welk normatief kader verplicht een ziekenhuis, GGZ-instelling of VVT-organisatie op
dit moment tot een jurisdictietoets voordat zorgdata bij een niet-Europese aanbieder
wordt ondergebracht? Indien zo'n verplichting ontbreekt, acht u dat aanvaardbaar?
Antwoord 11
Wanneer (zorg)data wordt ondergebracht bij een buitenlandse aanbieder (buiten AVG
gebied), dan moet verplicht een toets worden gedaan of de geldende wet- en regelgeving
binnen dat land een voldoende beveiligingsniveau biedt. Hieruit volgt dat een jurisdictie
toets gedaan moet worden. Immers, moet een opdrachtgever eerst weten welke jurisdictie
van toepassing is voordat deze kan worden getoetst.
Vraag 12
Bent u bereid een «nee, tenzij»-regime in te stellen voor nieuwe migraties van zorgdata
naar niet-Europese aanbieders, waarbij migratie alleen is toegestaan na een expliciete,
gedocumenteerde toets op jurisdictie en continuïteit? Zo nee, met welk instrument
voorkomt u dan dat de afhankelijkheid verder toeneemt terwijl de Kamer het tegenovergestelde
heeft uitgesproken?
Antwoord 12
Nee. Op dit moment zet het kabinet niet in op een «nee, tenzij»-regime. De AVG bevat
voldoende verplichte elementen om de veiligheid van gegevens te borgen. Wanneer zorgdata
wordt ondergebracht bij een buitenlandse aanbieder, buiten het gebied van de AVG,
dan moet verplicht een toets worden gedaan of de geldende wet- en regelgeving binnen
dat land een voldoende beveiligingsniveau biedt. Onderdeel hiervan is een jurisdictietoets.
Vraag 13
Welke ruimte biedt het aanbestedingsrecht om jurisdictie en Europees sleutelbeheer
als zwaarwegend gunningscriterium te hanteren bij aanbestedingen van zorg-ICT? Bent
u bereid die ruimte actief te laten benutten en zorgaanbieders daarover te instrueren?
Antwoord 13
In het reguliere aanbestedingsrecht is het niet toegestaan om Europese bedrijven gunstiger
te behandelen dan bedrijven uit landen waarmee de Europese Unie een handelsovereenkomst
heeft of landen die onderdeel zijn van de Government Procurement Agreement (GPA) van
de WTO. Dit betekent dat geen eisen gesteld mogen worden in een aanbesteding die direct
of indirect discriminatoir zijn voor bedrijven uit deze landen buiten de EU. De Aanbestedingswet
op Defensie- en Veiligheidsgebied (ADV) biedt meer mogelijkheden om risico’s voor
de nationale veiligheid te mitigeren. Zo kan een aanbestedende dienst wel ondernemers
uitsluiten die niet in EU-lidstaten gevestigd zijn of er kunnen eisen gesteld worden
aan gegevensbeveiliging.
In Nederland zijn van de zorgaanbieders enkel academische ziekenhuizen aanbestedingsplichtig,
alle overige zorgaanbieders zijn dus niet gebonden aan bovenstaande aanbestedingsregelgeving.
Via PIANOo, het expertisecentrum aanbesteden, worden aanbestedende diensten (waaronder
academische ziekenhuizen) actief geïnformeerd over de mogelijkheden om veiligheidsaspecten
in te brengen in hun aanbestedingen. Daarnaast vindt op dit moment in Europa een herziening
van de aanbestedingsregelgeving plaats, het voorstel van de Europese Commissie hiervoor
is gepresenteerd op 9 september. Zoals al eerder aan uw Kamer meegegeven, zet het
kabinet zich bij deze herziening in voor meer ruimte voor aanbestedende diensten om
bij aanbestedingen beter rekening te houden met strategische belangen zoals economische
weerbaarheid en veiligheid. Dit zal academische ziekenhuizen mogelijk in de toekomst
de ruimte geven meer te sturen op Europees sleutelbeheer of jurisdictie bij zorg-ICT.
Vraag 14
Erkent u dat het risico zich niet beperkt tot inzage maar ook uitschakeling omvat,
gelet op het feit dat Microsoft na Amerikaanse sancties de toegang tot het e-mailaccount
van de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof heeft afgesloten?6 Welke exitstrategie of terugvaloptie hebben Nederlandse ziekenhuizen indien een Amerikaanse
leverancier de dienstverlening opschort?
Antwoord 14
Het kabinet erkent dat het risico zich niet beperkt tot inzage, maar zich ook kan
uitstrekken tot het beëindigen of opschorten van toegang tot dienstverlening. Afhankelijkheid
van leveranciers, binnen en buiten Europa, kan risico’s met zich meebrengen zoals
bijvoorbeeld uitval van systemen. Daarom heeft de toenmalige Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport de zorgsector in een Kamerbrief van december 20257 opgeroepen afhankelijkheid van leveranciers mee te nemen in hun risicoafweging. De
continuïteit van zorg moet altijd zeker zijn gesteld.
Zorgverlening is vaak dienstverlening die niet een paar weken kan wachten. Het is
dan ook belangrijk om als zorgaanbieder na te denken over een exitstrategie. Dit is
onderdeel van de wettelijk verplichting van de norm voor informatieveiligheid in de
zorg, de NEN 7510. Nederlandse zorgaanbieders zijn zelf verantwoordelijk voor het
treffen van beveiligingsmaatregelen en het naleven van de NEN 7510.
Het kabinet ziet daarmee geen rol voor de Rijksoverheid bij het opstellen van individuele
exitplannen van zorgaanbieders, maar volgt via het toezicht van de IGJ of zorgaanbieders
aantoonbaar aan NEN 7510 voldoen.
Vraag 15
Het kabinet heeft de overname van Solvinity door een Amerikaanse partij geblokkeerd
vanwege risico's voor de nationale veiligheid en de continuïteit van DigiD, bent u
bereid dezelfde afweging structureel toe te passen op overnames van leveranciers van
zorg-ICT, en zo nodig het toepassingsbereik van de investeringstoets daarop uit te
breiden?
Antwoord 15
Het is belangrijk te benadrukken dat digitale autonomie en soevereiniteit de volle
aandacht heeft van het kabinet. Het kabinet blijft zich daarnaast onverminderd inzetten
om risicovolle strategische afhankelijkheden goed in kaart te brengen en de mogelijke
handelingsopties uit te werken.
Voor leveranciers van zorg-ICT en de bescherming van medische gegevens en veiligheidsbelangen
bestaat reeds een robuust stelsel van wet- en regelgeving.
Onder andere is er de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) voor de zorgen
omtrent jurisdictie over Nederlandse zorgdata (zoals de Amerikaanse CLOUD Act) en
de mogelijke internationale doorgifte van deze gegevens. De AVG stelt zeer strikte
voorwaarden aan de verwerking en doorgifte van persoonsgegevens, waaronder patiëntendata.
Het is in de eerste plaats aan zorgaanbieders en hun toeleveranciers om binnen dit
kader te borgen dat buitenlandse wetgeving niet leidt tot onrechtmatige toegang tot
patiëntendata.
Daarnaast is de afgelopen periode ingezet op het verhogen van de digitale en fysieke
weerbaarheid van dienstverleners. Leveranciers van (zorg-)ICT vallen onder de verscherpte
eisen voor risicobeheersing en meldplichten van de Cyberbeveiligingswet (Cbw), de
implementatie van de NIS2-richtlijn. Tevens zullen zij in bepaalde gevallen onder
de reikwijdte vallen van de nieuwe Wet weerbaarheid kritieke entiteiten (Wwke). Met
deze instrumenten wordt de continuïteit van deze diensten structureel en aan de voorkant
geborgd, ongeacht de eigendomsverhoudingen van de leverancier.
De Wet vifo fungeert als een instrument om risico's voor de nationale veiligheid bij
investeringen, fusies en overnames te mitigeren, voor zover deze niet al worden afgedekt
door sectorspecifieke wetgeving. Ten behoeve van het Nederlandse investeringsklimaat
en ter beperking van de lastendruk voor bedrijven is het toepassingsbereik van de
Wet vifo zo specifiek mogelijk bepaald op basis van risico’s voor onze nationale veiligheid
en wordt zorg-ICT vooralsnog niet toegevoegd aan de reikwijdte van de wet. Ik ben
hier wel over in gesprek met het Ministerie van EZK.
Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen de WOZT-casus Solvinity en de bredere
markt van leveranciers van zorg-ICT. Die casus raakt direct aan vraagstukken rond
digitale (open) strategische autonomie, strategische afhankelijkheden en economische
veiligheid.
Kabinetsbeleid in investeringstoetsingscasuïstiek vindt risico gebaseerd plaats. Het
is een combinatie van het risicoprofiel van een verwerver, kenmerken van de transactie
en activiteiten van een doelonderneming. De risico’s voor de nationale veiligheid
die mogelijk bestaan in een specifieke transactie worden proportioneel gewogen aan
de hand van de specifieke kenmerken in die zaak.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
W.R.C. Sterk, minister van Langdurige Zorg, Jeugd en Sport -
Mede namens
W.J.M. Aerdts, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat