Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Inge van Dijk over de toekomstbestendigheid van de Belastingdienst
Vragen van het lid Inge van Dijk (CDA) aan de Staatssecretaris van Financiën over de toekomstbestendigheid van de Belastingdienst (ingezonden 8 september 2026).
Antwoord van Staatssecretaris Eerenberg (Financiën) (ontvangen 5 oktober 2026).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het artikel «Van «juweel» van de overheid tot «beerput van ellende»» over de ontwikkeling van de Belastingdienst?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Denkt u dat de Belastingdienst weer in staat is de voorlopersrol te kunnen gaan pakken?
Antwoord 2
Ja, ik ben ervan overtuigd dat dit kan, al zal dat niet van de ene op de andere dag
gaan. Zoals ik in de bijgevoegde brief heb toegelicht, kan daarvoor een basis worden
gelegd door in te zetten op de strategische vernieuwing.
Vraag 3
Welke lessen uit eerdere reorganisaties worden aantoonbaar toegepast bij de huidige
veranderopgaven van de Belastingdienst?
Antwoord 3
De Belastingdienst heeft lessen uit eerdere reorganisaties en verandertrajecten betrokken
bij de (in)richting van de huidige koers. Een belangrijke les is dat de kwaliteit
en tijdigheid kunnen lijden onder het uitvoeren van te veel grote veranderopgaven
op hetzelfde moment. Naast nieuwe veranderingen, moet de Belastingdienst ook blijvend
investeren in het op orde brengen en houden van de basis. Daarom kiest de Belastingdienst
ervoor om liever een beperkter aantal trajecten tijdig en volledig uit te voeren,
dan te veel trajecten tegelijkertijd op te starten. Een belangrijke les is dat er
bij meerjarige programma’s resultaatgerichter wordt gewerkt door tussentijdse doelen
te stellen. Dat biedt de mogelijkheid voor de Belastingdienst om, waar nodig, tussentijds
bij te sturen.
Een andere belangrijke les uit het verleden is dat duurzame verandering en transitie
vragen om een duidelijke koers en heldere verantwoordelijkheden. Dit is bijvoorbeeld
gerealiseerd met de herijking van de topstructuur in 2025, waarmee de besturing van
de Belastingdienst is vereenvoudigd en de onderlinge samenwerking tussen dienstonderdelen
is versterkt.
Vraag 4
In hoeverre zijn volgens u bij de verschillende reorganisaties bij de Belastingdienst
concrete en meetbare doelen gesteld, zodat tussentijds kon worden getoetst of bijgestuurd?
Antwoord 4
Bij reorganisaties en verandertrajecten worden doelen, mijlpalen en periodieke evaluatiemomenten
gebruikt om de voortgang te volgen en waar nodig bij te sturen. De vorm en inhoud
daarvan verschilden per traject. Een reconstructie van de afgelopen 20 jaar is niet
voorhanden.
De mate waarin doelen werden gerealiseerd, was echter niet uitsluitend afhankelijk
van de inspanningen van de Belastingdienst zelf. Ook politieke ontwikkelingen (intensiveringen
en taakstellingen), veranderingen in wet- en regelgeving, technologische ontwikkelingen,
arbeidsmarktontwikkelingen en de beschikbare personele capaciteit zijn van invloed
op het behalen van resultaten. Deze ervaringen onderstrepen het belang van een integrale
benadering, waarin naast resultaten ook gestuurd wordt op randvoorwaarden die nodig
zijn om deze duurzaam te realiseren. Mede daarom zijn in de Meerjarenstrategie 2025–2030
de strategische pijlers «we brengen en houden de basis op orde» en «we werken vanuit
plezier en vakmanschap» opgenomen.
Vraag 5
In hoeverre is dat volgens u bij de huidige opgave het geval?
Antwoord 5
In het regeerakkoord is opgenomen dat het kabinet prioriteit geeft aan de modernisering
van het ICT-landschap binnen de Belastingdienst en het op orde brengen van het personeelsbestand.
De Meerjarenstrategie 2025–2030 en de visie «Belasting betalen, automatisch goed»
vormen hiervoor het strategische kader en worden jaarlijks vertaald naar het Jaarplan
Belastingdienst en onderliggende sturings- en verantwoordingsdocumenten. Daarin zijn
verantwoordelijkheden expliciet belegd, worden doelstellingen en resultaten periodiek
gemonitord en vindt waar nodig bijsturing plaats.
Vraag 6, 7 en 8
Wat zeggen de huidige tegenvallers in de ICT-modernisering, zoals beschreven in de
recente voortgangsbrief, volgens u over de kwaliteit en voorspelbaarheid van de totale
ICT-planning?
In hoeverre gaat het om incidentele tegenvallers binnen afzonderlijke projecten en
in hoeverre is sprake van een structurele onderschatting van de totale moderniseringsopgave?
In hoeverre worden de tegenvallers volgens u veroorzaakt door technische vertragingen
en/of inschattingsfouten, en in welke mate door politieke wensen en/of hersteloperaties?
Antwoord 6, 7 en 8
Voor het antwoord op deze vragen verwijs ik u naar de Kamerbrief die u gelijktijdig
met de beantwoording ontvangt.
Vraag 9
Deelt u de mening dat een toekomstbestendige Belastingdienst niet alleen vraagt om
keuzes binnen de Belastingdienst, maar ook om meer voorspelbaarheid vanuit kabinet
en Kamer?
Antwoord 9
Ja, die mening deel ik. In de strategische agenda 2026–2030 en overzicht uitvoerbaarheid
2025 en 2026 is aangegeven dat vooruitkijken en voorspelbaarheid essentieel zijn.
Hierbij is het belang van de meerjarige wetgevingskalender benoemd om de samenwerking
tussen beleid en uitvoering verder te versterken. Dit zorgt er ook voor dat de effecten
van nieuw beleid op de uitvoering zo vroeg mogelijk kunnen worden meegewogen in de
(politieke) besluitvorming, inclusief de vraag in hoeverre er voldoende ruimte blijft
voor strategische initiatieven en prioriteiten. De capaciteit bij de Belastingdienst
is beperkt en niet alles kan tegelijkertijd en in het heden worden gerealiseerd. Dat
betekent dat er keuzes moeten worden gemaakt. Dat betekent niet alleen het beoordelen
van individuele (fiscale) maatregelen, maar ook de samenhang daarvan. De optelsom
van beleidswensen die los van elkaar uitvoerbaar zijn, kan op portfolioniveau leiden
tot overvraging van de schaarse capaciteit en verdringing van andere belangrijke initiatieven.
Daar staat tegenover dat de Belastingdienst zo goed mogelijk inzicht geeft in de impact
van de prioriteringskeuzes. Met de inhoudelijke roadmap die ik in het eerste kwartaal
van 2027 zal sturen geef ik hier invulling aan. Tevens wordt er door het Ministerie
van Financiën gewerkt aan een meerjarige wetgevingskalender.
Vraag 10
Hoe kunnen politiek en uitvoering eerder en structureler met elkaar in gesprek over
wat uitvoerbaar is, welke veranderingen prioriteit moeten krijgen en welke beleidsrust
daarvoor nodig is?
Antwoord 10
Beleid en uitvoering werken al samen aan de voorkant van het beleidsproces, zodat
voor het schrijven van wetgeving keuzes gemaakt worden die bijdragen aan de uitvoerbaarheid
van maatregelen. Hierbij is ook de afweging met betrekking tot strategische vernieuwing
van belang. Ruimte voor strategische vernieuwing kan ook ontstaan door te kiezen voor
een kleiner beslag van nieuw beleid. Dit vormt onderdeel van de afweging in de (politieke)
besluitvorming. Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 9 zijn vooruitkijken en
voorspelbaarheid daarbij essentiële ingrediënten. Dit zorgt ervoor dat de effecten
van nieuw beleid op de uitvoering zo vroeg mogelijk kunnen worden meegewogen in de
(politieke) besluitvorming.
Ik wil daar zelf nog een bijdrage aan leveren door uw Kamer beter inzicht te geven
in de keuzes die komende jaren binnen de ICT-planning gemaakt worden (roadmap). De
brief die u bij deze beantwoording heeft ontvangen is hiervoor een eerste stap. Daarnaast
wil ik u inzicht geven in de meerjarige wetgevings- en beleidsopgave.
Vraag 11
Wanneer is volgens u de moderniseringsopgave (grotendeels) afgerond, zodat er weer
meer ruimte en flexibiliteit ontstaat voor ad hoc aanpassingen anders dan parameters
en nieuwe grotere wetgevingstrajecten?
Antwoord 11
Het jaar 2028 is een omslagpunt. Voor het overgrote deel van de ketens is de achterstand
in technisch onderhoud dan ingelopen. Wel zal het vernieuwen en het Life Cycle Management
(LCM) van het ICT-landschap doorlopend aandacht vereisen. Voor een stand van zaken
per keten verwijs ik u naar het overzicht uitvoerbaarheid dat u op 15 september jl.
heeft ontvangen.2
Voor de meeste ketens geldt dat er na het omslagpunt in 2028 al een aanzienlijke voorraad
aan nieuwe initiatieven klaarstaat om te implementeren. De ruimte die vrijkomt door
het wegwerken van achterstallig technisch onderhoud wordt, zoals ik in de bijgevoegde
brief toelicht, primair benut voor strategische initiatieven die de Belastingdienst
beter in staat stellen om de verwachtingen van burgers, ondernemers en medewerkers
waar te maken.
Vraag 12
Zou het volgens u meerwaarde hebben om gezamenlijk tot een meerjarige agenda te besluiten
op basis van beschikbare verandercapaciteit met een beperkt aantal prioriteiten, waaronder
enerzijds noodzakelijke modernisering en anderzijds noodzakelijke maar ook gewenste
nieuwe wetgeving, zoals hervormingen in de fiscaliteit?
Antwoord 12
Ik lees in deze vraag een uitnodiging om in meer gezamenlijkheid met uw Kamer op te
trekken. Die uitnodiging pak ik graag op. De Belastingdienst heeft met het Meerjarenportfolio
(MJP) een meerjarige planning waarin modernisering en wetgeving zijn meegenomen. Ik
zie er meerwaarde in om uw Kamer beter mee te nemen in de keuzes die binnen dit portfolio
worden gemaakt. In de bijgevoegde brief geef ik voorbeelden van initiatieven waarvoor
ik de ruimte wil inzetten die de komende jaren vrijkomt als er minder capaciteit nodig
is voor de moderniseringsopgave. In het eerste kwartaal van 2027 ontvangt u een inhoudelijke
roadmap waarin ik uitwerk hoe de Belastingdienst de komende jaren prioriteert binnen
het portfolio.
Vraag 13
Welke afspraken zouden kabinet en Kamer volgens u met elkaar moeten maken om te voorkomen
dat we over enkele jaren opnieuw constateren dat achterstallig onderhoud, ICT-problematiek
en een stapeling van politieke wensen noodzakelijke verbeteringen in de weg staan?
Antwoord 13
Allereerst blijft het, zoals ik aangeef in het antwoord op vraag 10, belangrijk om
de uitvoering vroegtijdig te betrekken bij beleidsvorming en voor de Belastingdienst
om inzicht te blijven geven in het portfolio. Zo kan worden voorkomen dat een opeenstapeling
van beleidswensen ervoor zorgt dat andere belangrijke prioriteiten, zoals essentiële
modernisering, moeten opschuiven. Dit geldt in het bijzonder bij amendementen. Bij
het indienen daarvan is de beoogde zorgvuldigheid en samenwerking tussen beleid en
uitvoering gezien de korte doorlooptijd niet altijd haalbaar. Dat vraagt om extra
alertheid vanuit de politiek bij het indienen van amendementen die mogelijk grote
gevolgen hebben voor de uitvoering. Daarnaast is het van belang, zoals ik aangeef
in de bijgevoegde brief, dat de Belastingdienst de ruimte die vrijkomt na het wegwerken
van achterstallig onderhoud kan benutten voor strategische vernieuwing in plaats van
deze automatisch te laten opvullen met additionele beleidswensen. Zo kan worden voorkomen
dat noodzakelijke verbeteringen worden uitgesteld, en ontstaat er weer ruimte voor
de Belastingdienst om die voorlopersrol terug te pakken.
Ondertekenaars
E. Eerenberg, staatssecretaris van Financiën