Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Ceder over het statement van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN over de "crackdown on fundamental freedoms" in Uganda
Vragen van het lid Ceder (ChristenUnie) aan de Ministers van Buitenlandse Zaken en van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingshulp over het statement van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de VN over de «crackdown on fundamental freedoms» in Uganda (ingezonden 14 september 2026).
Antwoord van Minister Berendsen (Buitenlandse Zaken) en van Minister Sjoerdsma (Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 5 oktober 2026).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het statement van de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van
de VN van 30 juli 2026 over de «crackdown on fundamental freedoms» in Uganda?1
Antwoord 1
Het kabinet deelt de zorgen van de VN-Hoge Commissaris voor de Mensenrechten over
de toenemende restricties op fundamentele vrijheden in Oeganda en onderschrijft diens
oproep aan de Oegandese overheid om zich te houden aan verplichtingen onder de Oegandese
Grondwet, het Afrikaans Handvest en internationale mensenrechtenverdragen.
Vraag 2
Bent u bereid om de in het statement genoemde mensenrechtenschendingen publiekelijk
en in niet mis te verstane bewoordingen te veroordelen, zowel bilateraal als in multilateraal
verband? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
De mensenrechtensituatie is onderdeel van de doorlopende gesprekken die Nederland
met Oeganda voert. Nederland heeft zorgen over de ontwikkelingen breed geuit en tot
op het hoogste niveau. Het kabinet kiest ervoor, ook op basis van gesprekken met het
Oegandese maatschappelijke middenveld, om dit in bilaterale gesprekken te doen en
niet publiekelijk.
Ook in multilateraal verband worden de toegenomen restricties op fundamentele vrijheden
veroordeeld. Zo heeft de EU in januari, na afloop van de verkiezingen in Oeganda,
in een verklaring zorgen geuit over het verloop hiervan en de Oegandese autoriteiten
opgeroepen de veiligheid van alle politieke actoren te waarborgen. In juli werden
naar aanleiding van de sluiting van de National Media Group in EU-verband zorgen bij het Oegandese Ministerie van Buitenlandse Zaken geuit. Ook
heeft Nederland het afgelopen jaar een bredere groep van gelijkgezinde landen voorgezeten
waarin de mensenrechtensituatie werd besproken en de onderlinge inzet werd gecoördineerd.
Vraag 3
Hoe beoordeelt u de rol en de uitspraken van generaal Kainerugaba, die op sociale
media onder meer oppositieleider Bobi Wine heeft bedreigd en herhaaldelijk heeft opgeschept
over het martelen en gevangenhouden van opposanten, waaronder de veiligheidschef en
lijfwacht van Bobi Wine, Eddy Mutwe, en die publiekelijk heeft verklaard dat de veiligheidsdiensten
oppositieleden hebben gedood?
Antwoord 3
De toenemende betrokkenheid van het leger in civiele instellingen, zoals benoemd in
het statement van de VN-Hoge Commissaris van de Mensenrechten, baart zorgen. De uitspraken
van generaal Kainerugaba op sociale media dragen niet bij aan de-escalatie. Dit is
met de Oegandese autoriteiten besproken.
Vraag 4
Bent u bereid om, al dan niet in EU-verband, gerichte sancties te overwegen tegen
personen die verantwoordelijk zijn voor deze mensenrechtenschendingen?
Antwoord 4
Het kabinet overweegt op dit moment geen sancties, maar verkiest om in gesprek te
blijven met de Oegandese autoriteiten en mensenrechtenschendingen in het reguliere
contact doorlopend aan te kaarten. Ook blijft Nederland Oegandese maatschappelijke
organisaties steunen (zie ook het antwoord op vraag 10).
Vraag 5
Bent u bereid om zich, bilateraal en in EU-verband, in te zetten voor de onmiddellijke
vrijlating van Kizza Besigye, die inmiddels bijna twee jaar zonder proces vastzit
op een vermeende hoogverraadaanklacht en die eind juli 2026 in kritieke, levensbedreigende
toestand op de intensive care belandde na een instorting tijdens zijn rechtszaak?
Bent u bereid om bij de Ugandese autoriteiten aan te dringen op toegang tot onafhankelijke
medische zorg voor Besigye?
Antwoord 5
De zaak van Kizza Besigye, inclusief zijn medische situatie, is onderdeel van doorlopende
gesprekken die Nederland en de EU met Oegandese autoriteiten voeren over de mensenrechtensituatie.
Zie ook het antwoord op vraag 2. Nederland blijft door middel van steun aan de International Development Law Organization (IDLO) en de United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC), maar ook lokale organisaties zoals BarefootLaw, inzetten op toegang tot het recht, waarbij er onder andere aandacht wordt besteed
aan onafhankelijke rechtspraak, tijdige behandeling van rechtszaken en betere omstandigheden
in gevangenissen in Oeganda.
Vraag 6
Bent u bereid om binnen de EU te pleiten voor een gezamenlijk, onafhankelijk onderzoek
naar het verloop van deze verkiezingen, en voor het koppelen van eventuele EU-steun
aan Uganda aan de uitkomsten daarvan?
Antwoord 6
De EU heeft in aanloop naar de verkiezingen van januari 2026 besloten om geen observatiemissie
te sturen. De Afrikaanse Unie (AU), de Gemeenschappelijke Markt voor Oostelijk en
Zuidelijk Afrika (COMESA) en de Intergovernmental Authority on Development (IGAD) hebben wel een gezamenlijke verkiezingswaarnemingsmissie uitgevoerd, die concluderend
zorgen uitte over onder andere een ongelijk speelveld, intimidaties en arrestaties,
maar weliswaar geen grootschalige irregulariteiten vaststelde. Een waarnemingsmissie
van de Ugandan Law Society kwam tot vergelijkbare bevindingen. De EU heeft, zoals ook genoemd in het antwoord
op vraag 2, middels een verklaring zorgen geuit over het verloop van de verkiezingen
en de Oegandese autoriteiten opgeroepen de veiligheid van politieke actoren te waarborgen.
Het kabinet ziet daarom geen reden voor een aanvullend onderzoek.
Vraag 7
Kunt u een overzicht geven van de huidige bilaterale samenwerking met Uganda, inclusief
lopende trajecten op het gebied van migratie, veiligheid, handel en ontwikkelingssamenwerking?
Bent u bereid om de samenwerking, in het licht van bovenstaande, te herzien? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 7
Nederland is in Oeganda actief op een breed scala aan beleidsterreinen. Prioritaire
thema’s voor de Nederlandse inzet zijn met name voedselzekerheid, watermanagement
en gezondheid, evenals migratie en het bevorderen van veiligheid en stabiliteit. Zo
poogt Nederland bij te dragen aan een stabiel, welvarend en democratisch Oeganda,
dat daarmee tegelijkertijd de Nederlandse belangen op migratie, handel en veiligheid
dient.
Nederlandse voedselzekerheidsprogramma’s zetten zich bijvoorbeeld in voor de verbetering
van productie, inkomen en toegang tot financiering voor kleine boerenbedrijven en
de versterking van lokale boerencoöperaties. Nederlandse ondernemers kunnen hierdoor
hun grondstoffen lokaal inkopen en creëren tegelijkertijd een afzetmarkt voor deze
boerenbedrijven.
Op het gebied van migratie ondersteunt Nederland het open beleid van Oeganda ten aanzien
van vluchtelingenopvang. Via het Prospects partnerschap wordt bijgedragen aan zelfredzaamheid
en inclusie van vluchtelingen en gastgemeenschappen in Oeganda.
De Nederlandse initiatieven op het gebied van het bevorderen van veiligheid en stabiliteit
richten zich onder andere op accountability, governance en maatschappelijke participatie, conflictpreventie, lokale cohesie, en het versterken
van de rechtsstaat en gelijk toegang tot het recht, respect voor mensenrechten en
conflictpreventie.
Het kabinet acht het stopzetten van de Nederlandse inzet in Oeganda en samenwerking
met de autoriteiten vooralsnog niet wenselijk. Hiermee zou Nederlandse steun aan onder
andere het maatschappelijk middenveld wegvallen, terwijl die gezien de restricties
op fundamentele vrijheden juist van groot belang is. Daarnaast is het kabinet van
mening dat de brede samenwerking met Oeganda het juist mogelijk maakt om het gespre
k aan te gaan over mensenrechten en fundamentele vrijheden. Zoals in de Beleidsbrief
Buitenlandse Zaken aangegeven komt Nederland op voor fundamentele vrijheden wereldwijd
en bouwen we aan gelijkwaardige partnerschappen via de Afrikastrategie. Door samen
te blijven werken op gedeelde belangen kunnen we effectiever het gesprek voeren over
onderwerpen waarover we minder gelijkgestemd zijn.
Vraag 8
Welke waarborgen zijn er om te voorkomen dat Nederlandse steun of samenwerking direct
of indirect bijdraagt aan de genoemde mensenrechtenschendingen?
Antwoord 8
Alle programma's en initiatieven die door Nederland gefinancierd worden bevatten uitgebreide
waarborgen om ervoor te zorgen dat deze niet bijdragen (direct of indirect) aan mensenrechtenschendingen.
Hier wordt door het kabinet, maar ook door uitvoerende partners zelf, doorlopend op
gemonitord. Indien er aanwijzingen zijn dat activiteiten direct of indirect bijdragen
aan mensenrechtenschendingen wordt dit zorgvuldig beoordeeld. Indien noodzakelijk
kunnen er mitigerende maatregelen worden getroffen, waaronder het opschorten of beëindigen
van de financiering. Er is momenteel geen indicatie dat Nederlandse steun of samenwerking
direct of indirect bijdraagt aan mensenrechtenschendingen in Oeganda.
Vraag 9
Welke mogelijkheden ziet u om, samen met gelijkgezinde EU-lidstaten, stelling te nemen
tegen de geleidelijke uitholling van de rechtsstaat en ter bescherming van fundamentele
vrijheden in Uganda?
Antwoord 9
Nederland werkt nauw samen met andere EU-lidstaten om boodschappen over de rechtsstaat
en fundamentele vrijheden gezamenlijk te uiten richting de Oegandese autoriteiten,
en zal dit blijven doen. Zoals ook benoemd in het antwoord op vraag 2, hebben EU-lidstaten
in juli 2026 gezamenlijk hun zorgen overgebracht aan de Oegandese autoriteiten over
de sluiting van de National Media Group en aangedrongen op heropening. Ook tijdens de EU-partnerschapsdialoog met de Oegandese
overheid, die binnenkort moet plaatsvinden, zullen deze onderwerpen aan bod komen.
Vraag 10
Bent u bereid te onderzoeken hoe onafhankelijke steun aan mensenrechtenverdedigers,
journalisten en het maatschappelijk middenveld in Uganda kan worden vergroot, mede
in het licht van de beperkingen die de «Protection of Sovereignty Act» oplegt aan
internationale financiering? Bent u tevens bereid te verkennen hoe Nederland specifiek
kan bijdragen aan de bescherming en opvang van Ugandese politieke vluchtelingen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 10
In de Beleidsbrief Buitenlandse Zaken geven we aan te intensiveren in democratisering
en goed bestuur en partnerschappen aan te gaan met het maatschappelijk middenveld.
Over de specifieke invulling hiervan wordt uw Kamer binnenkort nader geïnformeerd.
In Oeganda geeft Nederland brede steun aan het maatschappelijk middenveld, mensenrechtenverdedigers
en journalisten. Daarnaast werkt Nederland momenteel aan extra inzet ter bevordering
van betekenisvolle jongerenparticipatie in democratie en beleidsprocessen.
Tegelijkertijd is nog veel onduidelijk over hoe de Protection of Sovereignty Act precies zal worden geïmplementeerd en wat de impact hiervan op de Nederlandse en
EU-inzet gaat zijn. Nederland volgt de situatie samen met andere EU-lidstaten en onderhoudt
hierover doorlopend contact met de overheid en lokale partners.
Ten aanzien van het bijdragen aan bescherming en opvang van politieke vluchtelingen
kunnen wij uw Kamer informeren dat de asielaanvraag van een ieder die stelt in aanmerking
te komen voor internationale bescherming op grond van het vluchtelingschap op politieke
gronden, op zorgvuldige wijze op de individuele merites zal worden beoordeeld in de
asielprocedure. Iedere asielzoeker heeft tijdens de asielprocedure recht op opvang.
Ondertekenaars
-
Eerste ondertekenaar
T.B.W. Berendsen, minister van Buitenlandse Zaken -
Mede ondertekenaar
S.W. Sjoerdsma, minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking