Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Grinwis over het aankoopbeleid voor woningen bij nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen
Vragen van het lid Grinwis (ChristenUnie) aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over het aankoopbeleid voor woningen bij nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen (ingezonden 14 september 2026).
Antwoord van Staatssecretaris De Bat (Economische Zaken en Klimaat) (ontvangen 5 oktober
2026).
Vraag 1
Onderschrijft u dat de aanleg van een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding
een grote impact kan hebben op de woonomgeving en het woongenot van omwonenden, ook
wanneer een woning niet hoeft te worden gesloopt of onteigend?
Antwoord 1
Ja. Nieuwe bovengrondse hoogspanningslijnen worden zorgvuldig aangelegd binnen de
regels van de Omgevingswet en andere relevante wetgeving en Europese richtlijnen.
Daarmee wordt zo goed mogelijk rekening gehouden met de leefomgeving. Dat geldt zowel
voor de tracékeuze als maatregelen die getroffen worden voor landschappelijke inpassing.
Vanaf de start van netuitbreidingsprojecten is het vermijden van woonkernen en, zoveel
als mogelijk, vermijden van woningen een belangrijk traceringsuitgangspunt. Dat is
in Nederland helaas lastig, waardoor er in sommige gevallen toch een bovengrondse
hoogspanningsverbinding dicht bij woningen komt. De tracékeuze is een gevolg van een
integrale afweging van op verschillende thema’s, zoals impact op landschap, ecologie
en andere infrastructuur.
Een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding dicht bij woningen brengt, met name
een visuele, verandering teweeg in de directe leefomgeving van omwonenden. Door gesprekken
die ik regelmatig heb met omwonenden heb ik er begrip voor dat een deel van de omwonenden
zich grote zorgen maakt over de verandering van hun directe leefomgeving. Zowel voor
de tienduizenden bestaande situaties als de tientallen situaties die daar door uitbreiding
van het hoogspanningsnet bij komen geldt overigens dat de nabijheid van een bovengrondse
hoogspanningslijn niet betekent dat daar sprake is van een onverantwoorde of onleefbare
situatie.
Toch kunnen omwonenden zorgen hebben over het komen te wonen in nabijheid van een
nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding. Het aankoopbeleid is daarom ingesteld
met als doel om omwonenden van nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen beter
in de gelegenheid te stellen zelf de afweging te maken of ze in de nabijheid van een
bovengrondse hoogspanningsverbinding willen blijven wonen of niet. De aangekochte
woningen worden weer op de vrije markt verkocht en blijven dus beschikbaar voor de
woningmarkt.
Vraag 2
Kunt u nader toelichten waarom bij het aankoopbeleid voor eigenaar-bewoners is gekozen
voor aankoop tegen de actuele marktwaarde?1
Antwoord 2
Ruimtelijke ontwikkelingen, infrastructuur en veranderende regelgeving kunnen gevolgen
hebben voor burgers. Het uitgangspunt daarbij is dat niet ieder nadeel dat de overheid
rechtmatig veroorzaakt, volledig door de overheid hoeft te worden vergoed. Desondanks
is er voor gekozen om omwonenden van een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding
een aanbod tot aankoop tegen actuele marktwaarde te doen, zodat omwonenden beter in
de gelegenheid gesteld worden zelf een afweging te maken of ze in de nabijheid van
een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding willen wonen of liever verhuizen naar
andere woning. Het gaat hier om de marktwaarde zonder de eventuele waardedaling die
het gevolg zou kunnen zijn van de aanleg van de nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding.
Eigenaar-bewoners die niet besluiten te verhuizen ondervinden mogelijk alsnog nadeel.
Zij kunnen daarom gebruik blijven maken van nadeelcompensatie voor waardedaling als
gevolg van de komst van een hoogspanningslijn (waarbij een overigens sprake is van
een normaal maatschappelijk eigen risico van 4%).
Vraag 3
Waarom heeft u besloten dat kosten die verband houden met de verhuizing voor de eigen
rekening van de eigenaar-bewoner blijven, bijvoorbeeld kosten voor verhuizing, overdrachtsbelasting,
dubbele woonlasten, notariskosten en hypotheekadvies?
Antwoord 3
Het aankoopbeleid beoogt niet om omwonenden volledig schadeloos te stellen, maar ruim
tegemoet te komen en daarmee beter in de gelegenheid te stellen om zelf een afweging
te maken of ze in de nabijheid van een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding
willen wonen. Met het aankoopbeleid wordt zoveel als mogelijk een situatie gecreëerd
die aansluit bij een normale woningtransactie op de vrije markt. Kosten die normaliter
ook voor rekening zijn van eigenaar-bewoner bij het verhuizen naar een andere woning
zijn daarom ook niet opgenomen in het aankoopbeleid.
Vraag 4
Hoe wordt omgegaan met woningen met kenmerken die moeilijk tegen marktwaarde vervangbaar
zijn, zoals mantelzorgvoorzieningen, aangepaste woonvoorzieningen of ruimte voor een
aan huis verbonden beroep?
Antwoord 4
Het aankoopbeleid gaat uit van de woning en een eventueel aansluitend huiskavel van
maximaal 3 hectare inclusief eventuele opstallen. Net als bij normale woningtransacties
op de vrije markt kennen woningen met specifieke kenmerken een eigen marktdynamiek.
Voor de gemiddelde koper kunnen deze als een nadeel worden gezien, terwijl er ook
kopers zijn voor wie dit een groot voordeel is. Het aankoopbeleid geeft een garandeerde
koop door TenneT tegen marktwaarde, wat bij moeilijk verkoopbare woningen een voordeel
is ten opzichte van een normale woningtransactie.
Vraag 5
Acht u het aannemelijk dat iedere eigenaar-bewoner met uitsluitend de marktwaarde
van de huidige woning in staat is om een woning te kopen die naar omvang, ligging
en woongenot vergelijkbaar is met de verkochte woning? Zo nee, in hoeverre is dan
daadwerkelijk sprake van de door het kabinet beoogde keuzevrijheid zoals verwoord
in de titel van het convenant met TenneT «Keuzevrijheid voor omwonenden nieuwe hoogspanningsverbindingen»?
Antwoord 5
Met het aankoopbeleid kunnen eigenaar-bewoners besluiten om te verhuizen, zonder geconfronteerd
te worden met een waardedaling als gevolg van een nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding.
Er wordt zodoende een normale marktsituatie geconstrueerd. Met de term «keuzevrijheid»
is dat beoogd uit te drukken. Dit neemt niet weg dat een eigenaar-bewoner net als
bij een normale transactie ook met andere kosten geconfronteerd wordt die te maken
hebben met het verhuizen naar een andere woning. Een eigenaar-bewoner die deze kosten
niet kan of wil dragen/financieren of bijvoorbeeld door krapte op woningmarkt geen
vergelijkbare woning kan vinden, zal dan een afweging moeten maken tussen het blijven
wonen in de nabijheid van de nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbinding, wat verantwoord
en veilig is, of verhuizen naar een woning die niet in alle opzichten vergelijkbaar
is met de verkochte woning.
Vraag 6
Waarom hebben de bewoners tot slechts zes maanden na het onherroepelijk worden van
het omgevingsplan, de omgevingsvergunning of het projectbesluit de keuze om van het
aanbod gebruik te maken? Wat gebeurt er als voor bewoners na die termijn de gevolgen
voor bijvoorbeeld het woongenot duidelijk wordt?
Antwoord 6
In de praktijk wordt tegen elk ruimtelijk besluit voor nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen
beroep ingesteld doordat deze zich uitstrekken over een groot aantal kilometers. Een
ruime periode gaat vooraf aan het aflopen van deze termijn. In theorie is de periode
tussen het vaststellen en het onherroepelijk worden van een ruimtelijk besluit circa
6 maanden tot 1 jaar, maar in de praktijk duurt het langer voordat de Raad van State
uitspraak heeft gedaan over beroepen op een ruimtelijk besluit. Bovendien wordt ruim
voor het vaststellen van het ruimtelijk besluit gestart met gesprekken, het taxatieproces
en het aanbod. In de praktijk begint dit 1 tot 2 jaar voordat het ruimtelijk besluit
voor een bovengrondse verbinding wordt vastgesteld. Met deze termijn is een veel ruimere
periode voorzien waarin de eigenaar-bewoner een beslissing kan maken dan bij een normale
woningtransactie gebruikelijk is.
Eigenaar-bewoners die pas na deze termijn concluderen dat ze willen verhuizen kunnen
geen gebruik maken van een aanbod van TenneT. Zij kunnen, binnen vijf jaar na het
onherroepelijke ruimtelijk besluit, nog altijd wel een beroep doen op het wettelijke
recht van nadeelcompensatie. Hiervoor geldt een normaal maatschappelijk risico van
4%.
Vraag 7
Hoe verhoudt de keuze voor het aankopen van woningen tegen uitsluitend de marktwaarde
zich tot de doelstelling om de belangen van omwonenden beter te borgen en besluiten
sneller en met meer draagvlak tot stand te laten komen?
Antwoord 7
Zoals ik hiervoor heb aangegeven is het aankoopbeleid ingesteld met als doel om omwonenden
van nieuwe bovengrondse hoogspanningsverbindingen beter in de gelegenheid te stellen
zelf de afweging te maken of ze in de nabijheid van een bovengrondse hoogspanningsverbinding
willen blijven wonen of niet. Waarbij van belang te beseffen dat het verantwoord is
om bij of in de buurt van een hoogspanningsverbinding te wonen, wat ook op veel plekken
in Nederland gebeurt. Omwonenden kunnen deze afweging door het aankoopbeleid beter
maken, doordat dit gunstiger is dan de wettelijke regeling met betrekking tot nadeelcompensatie,
omdat daar sprake is van een normaal maatschappelijk eigen risico van 4%. Bovendien
biedt deze aankoopregeling omwonenden eerder duidelijkheid en zekerheid dan als zij
achteraf een beroep op nadeelcompensatie doen. Hiermee zijn de belangen van omwonenden
beter geborgd dan bij schadeveroorzakende besluiten van andere ruimtelijke ontwikkelingen
en infrastructuur. Ik verwacht dat hiermee besluiten sneller en met meer bestuurlijk
en maatschappelijk draagvlak tot stand kunnen komen.
Vraag 8
Bent u bereid om een hogere vergoeding te overwegen voor eigenaar-bewoners die aangeven
te willen verhuizen en bijvoorbeeld te zorgen voor een schadeloosstelling? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 8
Er is geen enkele wettelijke aanleiding voor volledige schadeloosstelling voor gevallen
waar het aankoopbeleid op ziet. Dit is overigens bij nieuwe hoogspanningsverbindingen
wel het geval voor directe schade door het vestigen van een zakelijk recht of tijdelijke
gebruiksovereenkomsten voor aanlegwerkzaamheden. Het is van belang dat het aankoopbeleid
in redelijke verhouding blijft tot de positie van eigenaar-bewoners die ervoor kiezen
in hun woning te blijven wonen. Daarbij is het ook van belang om oog te hebben voor
de gevolgen van het aankoopbeleid voor andere overheden, zoals gemeenten en provincies,
die besluiten nemen over ruimtelijke ontwikkelingen die eveneens gevolgen kunnen hebben
voor de woonomgeving van eigenaar-bewoners. Het is niet wenselijk dat tussen vergelijkbare
situaties grote verschillen in compensatie ontstaan. Ik ben bereid om met TenneT in
gesprek te gaan en te bezien of er aanleiding is om ook voor eigenaar-bewoners, naar
analogie van huurders, een verhuiskostenvergoeding toe te kennen. Het aankoopbeleid
wordt geëvalueerd (zie antwoord 9). Ik wil daarom op dit moment niet vooruitlopen
op dergelijke aanpassingen van het aankoopbeleid.
Vraag 9
Bent u bereid om het aankoopbeleid in samenspraak met provincies en gemeenten te evalueren?
Bent u bereid daarbij specifiek te onderzoeken of bewoners daadwerkelijk in staat
zijn geweest een passende vervangende woning te vinden en of bijkomende kosten een
belemmering vormden om van het aanbod gebruik te maken? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 9
Ja, ik ben bereid het aankoopbeleid in samenspraak met TenneT, provincies en gemeenten
te evalueren. Daarbij is het van belang om niet te wachten met een eerste evaluatie
totdat het aankoopproces volledig is doorlopen bij een aantal projecten, maar ook
dat TenneT gedurende dit proces een vinger aan de pols te houdt en waar nodig bijstuurt
in de uitwerking en dat bezien wordt of waar nodig het convenant met TenneT op punten
aanpassing behoeft. Afgelopen periode zijn in lopende projectprocedures al diverse
vragen gesteld en zorgen geuit door bestuurders en eigenaar-bewoners. Deze signalen
neem ik serieus. Naar aanleiding van de vragen en zorgen wordt onderzocht welke mogelijkheden
er zijn om (de uitwerking van) het aankoopbeleid beter aan te laten sluiten bij de
zorgen van eigenaar-bewoners.
Centraal in de evaluatie staat of (de toepassing van) het aankoopbeleid het beoogde
resultaat en effect bereikt. Het gaat daarbij om het resultaat: bewoners beter in
staat stellen te verhuizen als ze dat willen en meer duidelijkheid bieden aan de voorkant
van de besluitvorming. Daarnaast gaat het om het behalen van het beoogde effect: snellere
besluiten met meer maatschappelijk en bestuurlijk draagvlak voor besluitvorming. Streven
is om voor 1 april 2027 een eerste evaluatie af te ronden.
Ondertekenaars
J. de Bat, staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat