Antwoord schriftelijke vragen : Antwoord op vragen van het lid Struijs over de artikelen "Leeftijdsdiscriminatie mag niet, maar bureau ziet risico in leeftijd wethouderskandidaat (83) in Best" en "Minister: gemeente Best ging over de schreef bij screening 83-jarige kandidaat-wethouder"
Vragen van het lid Struijs (50PLUS) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de artikelen «Leeftijdsdiscriminatie mag niet, maar bureau ziet risico in leeftijd wethouderskandidaat (83) in Best» en «Minister: gemeente Best ging over de schreef bij screening 83-jarige kandidaat-wethouder» (ingezonden 9 september 2026).
Antwoord van Minister Heerma (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) (ontvangen
1 oktober 2026).
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van bovenstaande artikelen?1
2
Antwoord 1
Ik heb kennisgenomen van beide artikelen.
Vraag 2 en 3
Hoe oordeelt u over het bericht dat een bureau, dat kandidaat-wethouders voor de gemeente
Best, een kandidaat-wethouder bevroeg over zijn leeftijd en dit als risico in de rapportage
opnam?
Hoe oordeelt u over het bericht dat de leeftijd van de kandidaat-wethouder als aandachtspunt
werd aangemerkt?
Antwoord 2 en 3
Het voornaamste doel van de risicoanalyse is inzicht verkrijgen in mogelijke risico’s
en kwetsbaarheden met betrekking tot de bestuurlijke integriteit van een kandidaat-bestuurder.
Daarnaast is de risicoanalyse bedoeld om het risicobewustzijn van de kandidaat te
stimuleren. Op dit moment is er nog geen wettelijke regeling ten aanzien van de risicoanalyse
integriteit voor kandidaat-wethouders. Dat betekent ook dat er op dit moment nog geen
wettelijke inkadering is van waar de risicoanalyse wel en niet over kan gaan. Het
is daarmee op dit moment aan de gemeentebesturen zelf om te organiseren of en op welke
manier zij uitvoering geven aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Veelal is
in een lokale gedragscode of verordening geregeld hoe de risicoanalyse plaatsvindt.
Momenteel is een wetsvoorstel aanhangig dat de uitvoering van de risicoanalyse en
de normen waarop deze ziet afbakent. Het voorstel regelt aan welke wettelijke normen
kan worden getoetst. Daarbij kunnen ook normen uit de lokale gedragscode of verordening
worden betrokken die zien op de bestuurlijke integriteit, als de gemeenteraad dat
van tevoren expliciet heeft bepaald. Leeftijd en gezondheid betreffen zaken die op
zichzelf niet zien op de bestuurlijke integriteit. Ze maken dus geen deel uit van
het wetsvoorstel. Ik acht het met het oog op de voorliggende wetgeving onwaarschijnlijk
dat leeftijd een rol zal spelen in de risicoanalyse als deze gestandaardiseerd is.
Hoewel op dit moment dus wettelijk nog geen beperking wordt gesteld aan waar de risicoanalyse
op ziet, zou ik wel de oproep willen doen ook nu al in lijn met het genoemde wetsvoorstel
te handelen en bij de uitvoering van de risicoanalyse integriteit alleen te toetsen
aan de in het wetsvoorstel genoemde normen.
Vraag 4
Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met bestuurlijke integriteit?
Antwoord 4
Niets.
Vraag 5
Wat heeft in uw optiek leeftijd te maken met iemands capaciteiten?
Antwoord 5
In het door BZK beschikbaar gestelde «handboek integriteit voor politieke ambtsdragers
van decentrale overheden3» en de bijbehorende modelvragenlijst voor screening van kandidaat bestuurders wordt
leeftijd niet benoemd. Wel is er in deze vragenlijst een algemene vraag opgenomen
of er iets speelt in het persoonlijke leven van de kandidaat wat de beschikbaarheid
voor het ambt mogelijk (tijdelijk) kan verminderen. Het betekent dus niet dat specifieke
omstandigheden van een kandidaat geen enkel onderdeel kunnen maken van een goed gesprek
over geschiktheid voor het vervullen van een bepaalde rol. De geschiktheid voor de
functie betreft echter geen onderdeel van de risicoanalyse bij het wetsvoorstel, die
is enkel gericht op de bestuurlijke integriteit.
Vraag 6
Hoe oordeelt u over het bericht dat de burgemeester van Best de rapportage op deze
manier accepteerde?
Antwoord 6
Omdat er op dit moment nog geen wettelijke regeling van de risicoanalyse is voor kandidaat-wethouders,
is het aan een betreffende gemeente om zelf te organiseren of en op welke manier zij
uitvoering geeft aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Daarbij vertrouw ik
erop dat de burgemeester haar verantwoordelijkheid bij de risicoanalyse integriteit
op een zorgvuldige wijze heeft uitgeoefend. Het is in algemene zin primair aan de
gemeenteraad om het handelen van een burgemeester te controleren.
Overigens is het goed om te vermelden dat de burgemeester in het aanhangige wetsvoorstel
de verantwoordelijkheid krijgt om erop toe te zien dat de risicoanalyse integriteit
wordt uitgevoerd en dat het proces daarbij deugdelijk verloopt. Dit betekent niet
dat de burgemeester daarmee verantwoordelijk wordt voor de inhoudelijke uitkomsten
van de risicoanalyse.
Vraag 7
Bent u het eens met de stelling dat hier sprake is van leeftijdsdiscriminatie en dat
artikel 1 van de Grondwet daarmee is overtreden? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
Het is niet aan mij om in individuele casus te beoordelen of er sprake is van leeftijdsdiscriminatie.
In zijn algemeenheid hecht ik er wel aan om het wettelijk kader te schetsen. Artikel 1
van de Grondwet verbiedt discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke
gezindheid, ras, geslacht, handicap, seksuele gerichtheid of op welke grond dan ook.
Het verbod van discriminatie op welke grond dan ook ziet onder meer op leeftijdsdiscriminatie.
Gelet op dit grondwettelijke kader heb ik in het bovengenoemde aanhangige wetsvoorstel
expliciet willen maken dat de risicoanalyse ziet op de bestuurlijke integriteit van
een kandidaat. Onder het wetsvoorstel wordt slechts aan de normen getoetst die gerelateerd
zijn aan bestuurlijke integriteit. Zoals ik in vraag 2 aangaf, betreffen leeftijd
en gezondheid zaken die op zichzelf niet zien op de bestuurlijke integriteit en het
lijkt mij dan ook onwaarschijnlijk dat dit aan deze wettelijke normen kan worden gerelateerd.
Vraag 8
Hoe oordeelt u over de stelling dat het doel van een dergelijk onderzoek het bevorderen
van de integriteit van het openbaar bestuur is, maar als de procedure zelf niet integer
verloopt, dat het echte probleem is?
Antwoord 8
Het is belangrijk dat voorafgaand aan de benoeming van kandidaat-bestuurders een risicoanalyse
integriteit plaatsvindt. Dit draagt inderdaad bij aan het bevorderen van de integriteit
van het openbaar bestuur. Het helpt kandidaat-bestuurder zelf ook om inzicht te krijgen
in mogelijke risico’s en kwetsbaarheden met betrekking tot hun bestuurlijke integriteit,
zodat zij waar nodig beheersmaatregelen kunnen treffen. Daarmee kunnen zij mogelijk
vervelende integriteitskwesties tijdens het ambt voorkomen. Uiteraard is hierbij essentieel
dat de uitvoering van de risicoanalyse en het daarbij gehanteerde proces deugdelijk
verloopt. Juist daarom ligt er nu een wetsvoorstel voor, waarin op een aantal belangrijke
punten waarborgen zijn opgenomen voor de uitvoering van de risicoanalyse integriteit.
Daarin wordt enerzijds de reikwijdte van de risicoanalyse ingekaderd door het vereiste
dat alleen getoetst wordt aan wettelijke normen die zien op bestuurlijke bestuurlijke
integriteit. Deze kunnen eventueel worden aangevuld door lokale integriteitsnormen
uit gedragscode of verordening. Anderzijds worden ook de verantwoordelijkheden bij
de uitvoering wettelijk afgebakend en zijn er bijvoorbeeld bepalingen opgenomen over
de omgang met persoonsgegevens en hoor en wederhoor.
In aanvulling op het eerder genoemde wetsvoorstel heb ik – samen met de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat en de koepels van decentrale overheden – een traject
gestart om de kwaliteit van integriteitsonderzoeken verder te versterken. Hiertoe
heeft mijn ministerie denksessies georganiseerd met betrokkenen uit het decentraal
bestuur en de uitvoeringspraktijk van integriteitsonderzoeken. Ook zijn onderzoeken
uitgevoerd naar welke eisen aan kwalitatief goed integriteitsonderzoek zouden kunnen
worden gesteld. Voor het proces van de risicoanalyse als zodanig zijn zoals hierboven
vermeld reeds in het wetsvoorstel veel belangrijke waarborgen opgenomen om de kwaliteit
hiervan te borgen. Het genoemde traject ziet dan ook primair op onderzoeken naar vermeende
integriteitsschendingen tijdens het ambt door politieke ambtsdragers. Het is echter
niet uitgesloten dat bepaalde zaken die uit dit traject volgen ook relevant kunnen
zijn voor de uitvoering van de risicoanalyse integriteit.
Vraag 9
Welke voorwaarden/eisen worden er gesteld aan wethouders die door een extern bureau
gescreend worden?
Antwoord 9
Omdat er op dit moment nog geen wettelijke regeling van de risicoanalyse is voor kandidaat-wethouders,
is het aan een betreffende gemeente om zelf te organiseren of en op welke manier zij
uitvoering geven aan een (vorm van) risicoanalyse integriteit. Daarover zijn dus geen
eenduidige uitspraken te doen.
Vraag 10
Hoe uniform wordt deze screening uitgevoerd?
Antwoord 10
Er heeft in 2023 onderzoek plaatsgevonden door I&O research en DSP-groep met als doel
inzicht verkrijgen in het gebruik en de effecten van risicoanalyses door gemeenten.
Uit dit onderzoek blijkt dat de huidige uitvoeringspraktijk laat zien dat per gemeente
verschilt hoe de uitvoering van de risicoanalyse inhoudelijk is vormgegeven. Deze
verschillen zien zowel op de uitvoerder als uitvoeringspraktijk, waaronder de vorm
van rapportage.4 Meer duiding van de resultaten van dit onderzoek en de verschillen treft u aan in
het onderzoek.
Ondertekenaars
P.E. Heerma, minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties